نگاهی انتقادی به کلک خیال‌انگیز (داستان سنتی فارسی در دام فانتزی روایت‌شناسی)

نوع مقاله: علمی- پژوهشی

نویسنده

استادیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید بهشتی

چکیده

کلک خیال­انگیز، نوشتۀ ابوالفضل حری، به موضوعاتی چون «نظریۀ انواع ادبی»، «فانتزی و فانتاستیک»، «شگرف در روان‌کاوی و ادبیات»، «رویکرد ساختاری به وهم‌ناک»، و «بوطیقای ادبیات وهم‌ناک، معجزات، و کرامات در عمل» می­پردازد. پیکرۀ تحلیلی کتاب شامل فرج بعد از شدت، هفت پیکر، هزارویک شب، عجایب‌نامه­ها، و داستان‌های سورۀ کهف می­شود. رویکرد اصلی مؤلف نیز روش تزوتان تودوروف در کتاب فانتاستیک (رویکردی ساختاری به‌گونه­ای ادبی) است. در نگاهی کلی و ارزیابانه می­توان انتقادات بسیاری را برشمرد: کاربست نظریۀ فرنگی بر پیکرۀ داستان سنتی فارسی کارآمد و مفید به‌نظر نمی­رسد؛ حدود گونه­های مختلف به‌درستی تعریف و تدقیق نشده­اند؛ در انتخاب پیکره ملاحظۀ ویژه­ای صورت نگرفته است؛ در تحلیل داستان‌ها اشکالاتی دیده می­شود و برخی نمونه­ها و مثال‌ها چندان منطبق بر مقتضیات رویکرد نویسنده نیست؛ تعداد اندکی از معادل‌های زبانی نادرست­اند؛ گاه مشکلات ویرایشی و چاپی ساده‌ای دیده می­شود؛ حشو و تکرار و اطناب ممل مخل خوانش است؛ نتیجه­گیری‌های کلی و بدیهی در کتاب فراوان­اند؛ در نظام ارجاعی و منابع کتاب، اشتباهاتی وجود دارد؛ و ازهمه‌مهم‌تر، گاه ترجمه جای تألیف را گرفته است.
 
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Critical Review of Kelk-e Khiyal-Angiz (Persian Traditional Stories in Trap of Fantasy of Narratology)

نویسنده [English]

  • Mohammad Ragheb
Assistant Professor of Persian Language and Literature, Shahid Beheshti University
چکیده [English]

Chapters of Kelk-e Khiyal-Angiz (Ney Publication: 2014) by AbolfazlHorri are devoted to “Theory of Literary Genres”, “fantasy and fantastic”, “uncanny in psychology and literature”, “structural approach to fantastic” and “poetics of fantastic literature, miracles and marvels in practice”. Examples of critical data include Faraj-e Ba’dazSheddatHaft PeykarArabian Nights‘jayeb-name and stories of Sūrat al-Kahf. The main approach of the author is TzvetanTodorov approach in The Fantastic: A Structural Approach to a Literary Genre. In a general evaluation, the book has some problems: using Western theory in Persian traditional stories without any modification is not so useful, and borders of different genres have not been specified, selected cases have been chosen unreasonably. Some problems have been seen in the story analysis and some examples are not in accordance with the approach. A few terms have been translated wrongly. Moreover, sometimes there are some simple editing problems, for instance redundancy, circumlocution, and repeating make reading difficult. General and obvious results are more than needed.  Referential system and bibliography have some problems as well.  Above all, sometimes translated texts have been used instead of writing.

کلیدواژه‌ها [English]

  • fantasy
  • Fantastic
  • Faraj-e Ba’dazSheddat
  • Haft Peykar
  • Arabian Nights
  • ‘Jayeb-name
  • Sūratal-Kahf
باختین، میخاییل (1395)، پرسشهای بوطیقای داستایفسکی، ترجمۀ سعید صلح‌جو، تهران: نیلوفر.

بوت، وین سی. (1389)، «از رستاخیز نویسندۀ ضمنی چه حاصل؟»، نقبهایی به جهان داستان، ترجمۀ حسین صافی، تهران: رخداد نو.

تودوروف، تزوتان (1382)، «دربارۀ فانتاستیک»، ترجمۀ ابوالفضل حری، زیباشناخت، ش 9.

حری، ابوالفضل (1390)، «عجایب­نامه­ها به­منزلة ادبیات وهم‌ناک با نگاهی به برخی حکایت‌های کتاب عجایب هند»، فصلنامۀ نقد ادبی، س 4، ش 15، پاییز.

حری، ابوالفضل (1393)، کلک خیال­انگیز (بوطیقای ادبیات وهمناک، کرامات، و معجزات)، تهران: نشر نی.

خوزان، مریم (1370)، «داستان وهم‌ناک»، نشر دانش، ش 65، مرداد و شهریور.

ریشتر، دیوید اچ. (1396)، «مکتب شیکاگو»، ترجمۀ محمد راغب، دانشنامۀ نظریه­های روایت‌، ویراستة دیوید هرمان، منفرد یان، و ماری لو رایان، به‌کوشش محمد راغب، تهران: نیلوفر.

ستوده، منوچهر (1345)، «مقدمۀ مصحح»، عجایب المخلوقات، محمد بن محمود بن احمد طوسی، تهران: بنیاد ترجمه و نشر کتاب.

شهیدی، محمود (1391)، «حاسب طبری»، به‌کوشش محمدکاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی.

فرای، نورتروپ (1377)، تحلیل نقد، ترجمۀ صالح حسینی، تهران: نیلوفر.

فیلان، جیمز (1392)، «بلاغت/ اخلاق»، ترجمۀ محمد راغب، کتاب ماه ادبیات، ش 73 (پیاپی 187)، اردیبهشت.

فیلان، جیمز (1396)، «رویکردهای بلاغی به روایت»، ترجمۀ محمد راغب، دانشنامۀ نظریه­های روایت، ویراستة دیوید هرمان، منفرد یان، و ماری لو رایان، به‌کوشش محمد راغب، تهران: نیلوفر.

مهری، فاطمه (1393)، بررسی جایگاه عجایب در نظام دانش‌های کهن برپایۀ ادب فارسی، پایان­نامۀ دکتری تخصصی زبان و ادبیات فارسی، تهران: دانشگاه تهران.

Brooke-Rose, Christine (1976), “Historical Genres/ Theoretical Genres: A Discussion of Todorov on the Fantastic”, New Literary History, vol. 8, no. 1, Autumn.

Dubler, C. E. (1960), “ʿAdjāʾib”, The Encyclopaedia of Islam, Leiden: Brill.

Lazard, G. (2011), “Abu'l-Moayyad Balki”, Encyclopædia Iranica:.

Philmus, Robert M. (1980), “Todorov's Theory of ʻThe Fantasticʼ: The Pitfalls of Genre Criticism”, Mosaic: An Interdisciplinary Critical Journal, vol. 13, no. 3/4, Spring/ Summer.

Sandor, Andras (1991), “Myths and Fantastic”, New Literary History, vol. 22, no. 2, Probings: Art, Criticism, Genre, Spring.

Scholes, Robert (1975), “Foreword”, The Fantastic: A Structural Approach to a Literary Genre, Tzvetan Tododrov, trans. Richard Howard, Ithaca, New York: Cornell University Press.

Smirnova, L. P. (2011), “Ajaeb Al-Donya”, Encyclopædia Iranica:.

Todorov, Tzvetan (1975), The Fantastic: A Structural Approach to a Literary Genre, trans. Richard Howard, Ithaca, New York: Cornell University Press.

Winternitz, Moriz (1963), History of Indian Literature, Delhi: Motilal Banarsidass.

Yūsofī, Ḡolām-Ḥosayn (1990), “ČEHEL ṬŪṬĪ”, Encyclopaedia Iranica:.