بررسی و تحلیل انتقادی کتاب دیوان مولانا نوعی خبوشانی

نوع مقاله: علمی- پژوهشی

نویسندگان

1 دکترای زبان و ادبیات فارسی دانشگاه کاشان

2 استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه کاشان

10.30465/crtls.2020.5319

چکیده

محمد رضا نوعی معروف به مولانا نوعی خبوشانی (970-1019هـق) سرایندة مشهور و نام‌آور سدة دهم و چند سال آغازین سدة یازدهم و از استادان مسلّم زبان و ادب فارسی در شبه قارّة هند است. دیوان اشعارش ‌در سال 1374هـ، ش به تصحیح امیر حسین ذاکرزاده و کوشش احمد کرمی به همّت انتشارات ما در تهران به‌ چاپ رسیده است. در این چاپ، کاستی‌ها، تحریفات، تصحیفات و خطاهای بسیاری راه یافته که غالباً ناشی از نقص احتمالی دست‌نویس‌ها یا بدخوانی و کم‌دقّتی مصحّح است. همین عوامل باعث شده از میزان صحّت و اعتبار این چاپ کاسته و شعر نوعی از درستی و روانی بسیار دور و یا بی‌معنی شود. به یاری دست‌نویس‌های کهن‌تر و معتبرتر دیوان نوعی می‌توان برخی از نادرستی‌های موجود در دیوان شاعر را اصلاح و تصحیح کرد. این پژوهش بررسی و تحلیل انتقادی پاره‌ای از سروده‌های وی است که نگارندگان با در دست داشتن دو دست‌نویس از دیوان این شاعر و مطابقت و مقایسة آن با متن چاپی دیوان، ابیات فراوانی از دیوان وی را تصحیح انتقادی کرده‌ و به این نتیجه رسیده‌اند که چاپ کنونی دیوان نوعی بدون بهره‌گیری از شیوه‌ها و روش‌های علمی تصحیح انجام گرفته و به هیچ وجه شایسته و بایستة این شاعر توانا نیست.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Critical analysis on book of the Naw'i Khabushāni's Divān

نویسندگان [English]

  • m.mostafa resalatpanahi 1
  • hossien ghorbanpour 2
1 Ph.D. Persian language and literature, University of Kashan
2 Assistant Professorof Persian Language and Literature Dept, University of Kashan
چکیده [English]

Mohammad RezāKhabushāni also known as Naw'i Khabushāni (970- 1019 AH), The famous poet in tenth century and the beginning of the eleventh century, and was one of indisputable masters of Persian literature in Indian peninsula.The poetry of his poems was published in 1374 by Amir-Hossein Zākerzādeh and the efforts of Ahmad Karami by Mā publication in Tehran. In this print, there are many shortcomings, distortions, weaks and mistakes that often result from possible defects in handwriting or bad readiness and timeliness.These same factors have reduced the accuracy of this print and the poetri's Naw'i that go away from the accuracyand eloquence.With the help of the older and more authoritative handwritten copies of the Divān, some of the mistakes in the poet's poem can be corrected and revised.This research is a critical analysis and survey and checking of some of his poems, in which the writers criticized the abundance of his verses by holding two handwritten copies of the court of this poet and comparing it with the text of the Divan And have concluded that the current edition of the Divān has been taken without the use of scientific methods of correction and in no way worthy and deserving of this poet is not capable.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Naw'i Khabushāni
  • Divān
  • correction
  • distortion
  • Critical Analysis
قرآن کریم.

اکسیر اصفهانی، میرزا عظیما (1395)، اکسیر سخن، گزیدة غزلیات اکسیر اصفهانی، مقدّمه، گزینش، تعلیقات محمد مصطفی رسالت‌پناهی، مژگان، محمدی، کاشان: مرسل.

امیر خسرو دهلوی، خسرو بن محمود (1387)، دیوان، مطابق نسخة یمین‌الدین ابوالحسن خسرو، به تصحیح اقبال صلاح‌الدین، با مقدّمة محمد روشن، چاپ دوم، تهران: نگاه.

انوری، محمد بن محمد (1376)، دیوان، به سعی و اهتمام محمد تقی مدرس رضوی، ج1، چاپ پنجم، تهران: علمی و فرهنگی.

اوحدی حسینی دقاقی بلیانی اصفهانی، تقی‌الدّین محمد (1389)، عرفات‌العاشقین و عرصات‌العارفین، تصحیح ذبیح‌الله صاحب‌کاری و آمنه فخر احمد (با نظارت علمی محمد قهرمان)، تهران: میراث مکتوب با همکاری کتابخانه، موزه و مرکز مجلس شورای اسلامی.

بیدل دهلوی، عبدالقادر بن عبدالخالق (1387)، غزلیات بیدل، بر اساس نسخة خال‌محمد خسته و خلیل‌الله خلیلی، به کوشش فرید مرادی، تهران: زوّار.

حجتی (1375)، دانش‌نامة ادب فارسی، ج4، ادب فارسی در شبه قارّة هند (ذیل نوعی خبوشانی)، به سرپرستی حسن انوشه، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

درایتی، مصطفی (1389)، فهرستوارة دست‌نوشت‌های ایران (دنا)، تهران: مرکز پژوهش کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.

درایتی، مصطفی (1391)، فهرستگان نسخ خطّی ایران (فنخا)، ج14، تهران: سازمان اسناد و کتابخانة ملّی جمهوری اسلامی ایران.

دهخدا، علی‌اکبر (1377)، لغت‌نامه، زیر نظر محمد معین و جعفر شهیدی‌فر، تهران: سازمان لغت‌نامه.

رازی، امین احمد (بی‌تا)، تذکرة هفت‌اقلیم، تصحیح جواد فاضل، تهران: کتابفروشی علمی.

ریو، چارلز (1879م)، فهرست نسخه‌های خطّی فارسی موزة بریتانیا، ج2، لندن: آکسفورد.

سنایی، مجدود بن آدم (1362)، دیوان، با مقدمه و حواشی و فهرست‌ها، به سعی و اهتمام مدرس رضوی تهران: سنایی.

صائب تبریزی، میرزا محمد علی (1365)، دیوان، تصحیح محمّد قهرمان، تهران: علمی و فرهنگی.

صفا، ذبیح‌الله (1369)، تاریخ ادبیات در ایران از آغاز سدة دهم تا میانة سدة دوازدهم هجری، ج5، چاپ پنجم، تهران: فردوس.

غنی کشمیری، محمد طاهر (1362)، دیوان، به کوشش احمد کرمی، تهران: ما.

فخرالزمانی قزوینی، ملاعبدالنبی (1363)، تذکرة میخانه، تصحیح احمد گلچین معانی، چاپ چهارم، تهران: اقبال.

فیضی فیّاضی، ابوالفیض ‌بن‌مبارک (1362)، دیوان فیضی بزرگترین شاعر سدة دهم سرزمین هند، با تصحیح و تحقیق ای. دی ارشد، با مقدّمه و مقابلة حسین آهی، تهران: فروغی.

کلیم همدانی، میرزا ابوطالب (1369)، دیوان، تصحیح و تعلیقات محمد قهرمان، مشهد: موسسة چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی.

گلچین معانی، احمد (1369)، کاروان هند، مشهد: آستان قدس رضوی.

مایل هروی، نجیب (1369)، نقد و تصحیح متون (مراحل نسخه‌شناسی و شیوه‌های تصحیح نسخه‌های خطّی فارسی)، مشهد: آستان قدس رضوی.

مایل هروی، نجیب (1379)، تاریخ نسخه‌پردازی و تصحیح انتقادی نسخه‌های خطّی، تهران: کتابخانه موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.

محمد پادشاه، متخلّص به شاد (1336)، فرهنگ جامع فارسی آنندراج شامل لغات فارسی و عربی با شواهد شعری، زیرنظر محمد دبیرسیاقی، تهران: خیام.

منزوی، احمد (1351)، فهرست نسخه‌های خطّی فارسی، ج4، تهران: مؤسسة فرهنگی و منطقه‌ای.

مولوی، جلال‌الدین محمد بن محمد (1390)، مثنوی معنوی، به تصحیح رینولد نیکلسون، تهران: هرمس.

نیسابوری میدانی، احمد بن محمد (بی‌تا)، مجمع‌الامثال، قدم له و علق علیه نعیم حسین زرزور، بیروت: دارالکتب العلمیه.

نظامی، الیاس بن یوسف (1378)، شرف‌نامه، با حواشی و تصحیح حسن وحید دستگردی، به کوشش سعید حمیدیان، چاپ سوم، تهران: قطره.

نوعی خبوشانی، محمد رضا (1374)، دیوان، به تصحیح و احیاء امیرحسین ذاکرزاده به کوشش احمد کرمی تهران: ما.

نوعی خبوشانی، محمد رضا (1396)، کلّیات، مقدّمه، تصحیح و تعلیقات حسین قربان‌پور، محمدمصطفی رسالت پناهی، عادل حاجی اکبری، کاشان: دانشگاه کاشان.

نوعی خبوشانی، محمد رضا (بی‌تا)، دیوان، نسخۀ خطّی کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی، به شمارۀ ۷۴۰، بی‌کا، بی‌جا.

نوعی خبوشانی، محمد رضا (قرن11)، دیوان، نسخۀ خطّی کتابخانه و موزۀ ملّی ملک تهران به شمارۀ 1/5511، بی‌کا، بی‌جا.

نهاوندی، ملا عبدالباقی (1931م)، مآثر رحیمی، به سعی و تصحیح محمد هدایت حسین، کلکته: انجمن آسیایی بنگال.