انسان و اخلاق خلیفه‌گرا بنیان‌های اخلاق عرفانی امام خمینی(ره)

نوع مقاله: علمی- پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته دکتری رشته عرفان اسلامی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 دانشیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

10.30465/crtls.2020.30037.1773

چکیده

نظریه‌های اخلاق هنجاری از سه نوع اخلاق وظیفه‌گرا، اخلاق نتیجه‌گرا و اخلاق فضیلت‌گرا سخن می‌گویند و مبانی و دیدگاه‌های مربوط به هر سه نوع اخلاق مزبور در نزد متفکران مسلمان دیده می‌شود. در اینجا می‌توان از مفهومی جدید از اخلاق با عنوان «اخلاق خلیفه‌گرا» سخن گفت که بر مبنای مماثلت و جانشینی بین انسان و خدا یا به تعبیری ربّ و عبد و خلیفگی اخلاقی انسان نهاده شده است. به نظر می‌رسد که  این نوع اخلاق می‌تواند با نقد مدل‌های غیرخلیفه‌گرایانه مانند اخلاق عشق یا اخلاق شرم، مدلول درستی از تعبیر «اخلاق عرفانی» را ارائه کند؛ در حقیقت اخلاق خلیفه‌گرا گرچه نظریه‌ای فضیلت‌گرایانه تلقی می‌شود اما در چیستی فضایل، روش شناخت فضایل، و نحوة نائل شدن به فضایل با رویکردهای مرسوم در اخلاق فضیلت‌گرا تفاوت دارد. در این نظریه، فضایل، همان اوصاف خداوند، روش شناخت آنها همان شناخت اوصاف باری، و روش فضیلت‌مند شدن به آنها همان تشبه به خدا و تبدیل‌شدن به خلیفة خداوند در مراحل سه‌گانه تخلیه، تجلیه و تحلیه است. روش‌شناسی معرفت و رشد اخلاقی در این نوع اخلاق مبتنی بر آن نوع از انسان‌شناسی و خداشناسی عرفانی است که با مکتب اکبری و دیدگاه عرفانی امام خمینی (ره) همسویی دارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Human being and Caliphate-oriented ethics bases of Imam Khomeini’s mystical ethics

نویسندگان [English]

  • Mahdi Baratifar 1
  • Hadi Vakili 2
1 Ph. D in the group of Islamic Mysticism, Faculty of Law, Theology and Political Sciences, Islamic Azad University, Tehran, Iran
2 Associate Professor at Institite for Humanities and Cultural Studies (IHCS), Tehran, Iran
چکیده [English]

There are three types of normative ethics including duty-based ethics, result-based ethics and virtue- based ethics. A fourth type of ethics can be also considered as "Caliphate – oriented ethics", which is based on the assumption and succession between man (as Abd) and God (as Rabb). In this article, we attempt to examine the concept of "Caliphate- based ethics" by examining the mystical ethics in the tradition of theoretical mysticism. This type of ethics may be the correct interpretation of "mystical ethics" - in the tradition of theoretical mysticism attributed to Ibn al-Arabi and Caliphate-based ethics is subordinated to virtue ethics. The Caliphate's ethics should be viewed as a virtue theory that differs in the nature of virtues, the method of recognizing virtues, and how to achieve virtues with conventional approaches to virtue ethics. In this theory, virtues are the attributes of God, the method of recognizing virtues is the knowledge of the virtues, and the method of becoming virtuous is to imitate God and then become the caliph of God through mystical conduct in three stages. Purification, Polishing and Adornation. This methodology is based on mystical anthropology, which is found in the mystical works of Imam Khomeini.

کلیدواژه‌ها [English]

  • mystical anthropology
  • mystical ethics
  • Imam Khomeini
  • Caliphate-oriented ethics
ابن سینا، ابوعلی. (بی تا)، الاشارات و التنبیهات، تحقیق الدکتور سلیمان دنیا، مصر: دارالمعارف.
ابن عربی، محی الدین. (1421)، رسائل، بیروت: دار المحجة البیضاء.
ابن عربی، محیی الدین. (1370)، فصوص الحکم، همراه با تعلیقات ابوالعلاء عفیفی، تهران: انتشارات الزهراء.
استیس، والتر. ترنس. (1379)، عرفان و فلسفه، ترجمه بهاء الدین خرمشاهی، تهران: سروش.
امام خمینی، سید روح الله. (1370)، آدابالصلوه، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی)س(، چاپ اول.
امام خمینی، سید روح الله. (1376)، اربعین حدیث (چهل حدیث)، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی )ره(، چاپ دوازدهم.
امام خمینی، سید روح الله. (1377)، شرححدیثجنودعقلوجهل، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی )ره(، چاپ اول.
امام خمینی، سید روح الله. (1384)، شرحدعایسحر، ترجمه احمد فهری، تهران: فیض کاشانی.
امام خمینی، سیدروح الله. (1388)، شرح چهل حدیث، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی )ره(، چاپ چهل و هفتم.
خمینی، روح الله. (1380)، صحیفه امام، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
جمعی از نویسندگان، (1382)، دانشنامه جهان اسلام، جلد 7، چاپ اول، تهران: بنیاد دایره المعارف اسلامی.
جمعی از نویسندگان، (1385)، کتاب‌شناخت اخلاق اسلامی، گزارش تحلیلی میراث مکاتب اخلاق اسلامی، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
طباطبایی، سید علی. (1390)، شرح موضوعی نهج البلاغه: معارف اخلاقی، جلد دوم، چاپ اول، قم: انتشارات مطبوعات دینی
فرانکنا، ویلیام کی. (1383)، فلسفه اخلاق، ترجمه هادی صادقی، چاپ دوم، قم: طه.
فرانکنا، ویلیام. (1376)، فلسفۀ اخلاق، ترجمۀ هادی صادقی، ویراستۀ مصطفی ملکیان، قم: انتشارات کتاب طه
قرآن کریم
قونوی، صدرالدین. (1362)، رساله نصوص، تحقیق حامد ناجی اصفهانی، قم: آیت اشراق
گنسلر، هری.جی. .(1385)، درآمدی جدید به فلسفه اخلاق، ترجمه حمیده بحرینی، تهران: آسمان خیال.
مطهری، مرتضی. (1384)، آشنایی با علوم اسلامی، جلد دوم، چاپ سی­ام،  قم: انتشارات صدرا.
ملایوسفی، مجید و صفورا چگینی. (1395)، کنکاشی در اخلاق عرفانی امام خمینی (س)، تهران: متین.
نراقی ، ملا  مهدی. (1377)، جامع السعادات ، ترجمه سید جلال الدین مجتبوی ،  ج1، تهران: حکمت
وکیلی، هادی. (1383)، الهیات فازی: روایت دیدگاه عرفانی امام خمینی (س) در مسأله تنزیه و تشبیه، تهران: متین.
هولمز، رابرت ال. (1385)، مبانی فلسفه اخلاق، ترجمه مسعود اولیا، ویراست سومف تهران: ققنوس.