مواجهه گفتمان های فکری عربی با مدرنیته: معرفی و نقدکتاب عرب و مدرنیته: پژوهشی در گفتمان مدرنیست ها

نوع مقاله: علمی- پژوهشی

نویسنده

دانشیار علوم سیاسی دانشگاه شیراز

10.30465/crtls.2020.31725.1903

چکیده

عبد الإله بلقزیز فیلسوف مغربی (مراکشی) درکتاب عرب و مدرنیته: پژوهشی در گفتمان مدرنیست ها، شیوه مواجهه گفتمان های فکری معاصر عربی (اصالت، اصلاح طلب و لیبرال) با مدرنیته را بررسی می کند و این پرسش را طرح می کند؛ چرا این گفتمان ها موفق نشده اند راهی به سوی مدرنیته عربی باز نمایند؟ از نظر بلقزیز مشکل اصلی به چهارچوب نظری این گفتمان ها باز می گردد. این چهارچوب بر: 1-تعریف مکانیکی از رابطه خود و دیگری؛ 2- نگرش خطی به تاریخ؛ و 3- فهم سطحی از مدرنیته مبتنی است. در مقابل بلقزیز گفتمان عقل گرایی انتقادی را جایگزین مناسب تری برای آن گفتمان ها می داند. زیرا بر دیالکتیک و نقد درونی خود و دیگری؛ نگرش غیرخطی به تاریخ؛ فهم فرهنگی از مدرنیته؛ دوری از مطلق گرایی؛ امکان ترکیب عقل غربی و عقل اسلامی مبتنی است. اما به نظر می رسد راه حل بلقزیز همچنان دارای دو مشکل بنیادین است: 1- مفروض گرفتن مطلوبیت و گریزناپذیری (حتمیت) مدرنیته؛ 2- فقدان نظام معرفتی و روش شناسی ناب بومی برای گذار به پیشرفت.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The encounter of Arabic intellectual discourses with modernity: an introduction and critique of book of Arabic and modernity: a study in the discourse of modernists

نویسنده [English]

  • mohammad ali tavana
.
چکیده [English]

Abdal-llah Belqiziz, a Moroccan philosopher in Book of Arabic and Modernity: A Study of Modernist Discourse poses the question of how encountered Arab intellectual discourses (authentic, reformist, and liberal) with modernity; Why these discourses have not succeeded in opening the way to Arab modernity? According to Belqiziz, the main problem goes back to the theoretical framework of these discourses, which contains the following problems: 1. A mechanical definition of the relationship between oneself and another; 2- Linear view of history; 3- Incomplete understanding of modernity. In contrast to Belqiziz, the discourse of critical rationalism because of its reliance on the internal dialectic between self and the other; self and the other dialectical critique; Nonlinear view of history (simultaneous intellectual history); Cultural understanding of modernity; Avoidance of absolutism; possibility of combining Western and Islamic reason as the solution to these problems. But it seems that Belqiziz's solution still has two fundamental problems: 1- The inevitability of modernity; 2- Lack of pure indigenous epistemological system and methodology for transition to progress.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Book of Arab and Modernity
  • Abdal-llah Belqiziz
  • Discourse of Arab Modern
  • critical rationalism
-         احمدی، محمدهادی (1397) «در ستایش پرچم داران عقل گرایی: بررسی و نقد کتاب عرب و مدرنیته؛ پژوهشی در گفتمان مدرنیست ها»، فصلنامه نقد کتاب علوم انسانی، سال اول، شماره 1-2، بهار و تابستان، صص 75-93.
-         بلقزیز، عبدالاله (1396) عرب و مدرنیه: پژوهشی در گفتمان مدرنیست ها، ترجمه سید محمد آل مهدی، تهران: علمی و فرهنگی با همکاری پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
-         الجابری، محمد عابد (1387) «گفتگو با محمد عابد الجابری» در کتاب نومعتزلیان، ترجمه محمدرضا وصفی، تهران: نگاه معاصر.
-         الجابری، محمد عابد (1387) ما و میراث فلسفی مان، ترجمه سید محمد آل مهدی، تهران: ثالث.
-         الجابری، محمد عابد (1389) نقد عقل عربی: تکوین عقل عربی، ترجمه سید محمد آل مهدی، تهران: نسل آفتاب.
-         الجابری، محمدعابد (1392) «نوآوری تنها راه رسیدن به مدرنیته» در گفتگوی شرق و غرب جهان اسلام، ترجمه بهرام امانی، تهران: نگاه معاصر.
-         جعیط، هشام (1381) بحران فرهنگ اسلامی، ترجمه غلامرضا تهامی، تهران: دفتر پژوهش های فرهنگی با همکاری مرکز بین المللی گفتگوی تمدنها.
-         حورانی، آلبرت (1393) اندیشه عرب در عصر لیبرالیسم، ترجمه علی شمس، تهران: نامک.
-         خدوری، مجید (1366) گرایش های سیاسی در جهان عرب، ترجمه عبدالرحمن عالم، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین اللملی وزارت خارجه.
-         رضایی، امیر (1382) «یاداشت مترجم» در کتاب اسلام و مبانی قدرت علی عبدالرازق، ترجمه امیر رضایی، چاپ دوم، تهران: قصیده سرا.
-         السید، رضوان (1383) اسلام سیاسی معاصر در کشاکش هویت و تجدد، ترجمه مجید مرادی، تهران: مرکز بازشناسی اسلام و ایران.
-         عبداللطیف، کمال و نصر محمد عارف (1388) چالش های گفتمان معاصر عربی، ترجمه جعفر حدادی، تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم.
-         عبدالملک، انور (1384) اندیشه سیاسی عرب در دوره معاصر، ترجمه سیداحمد موثقی، قم: دانشگاه مفید.
-         قادری، حاتم (1387) پراکسیس (تعاطی) اندیشه سیاسی و فعل سیاسی در خاورمیانه، تهران: مرکز پژوهش های علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه.
-         لوین، ز. ا (1378) اندیشه ها و جنبش های نوین سیاسی اجتماعی در جهان عرب، ترجمه یوسف عزیزی بنی طرف، تهران: علمی و فرهنگی.
-         نیلون، جفری و سوزان سرلز ژیژو (1396) جعبه ابزار نظریه، ترجمه عباس لطفی زاده و مرتضی خوش آمدی، تهران: ققنوس.
-         وصفی، محمدرضا (1387) «درآمد» درنومعترلیان، تهران: نگاه معاصر.
-         صالح السامرائی، ماجد (2010) «عبد الإله بلقزیز؛ العرب و الحداثه: دراسه فی مقالات الحداثیین»، المستقبل العربی، نوفمبر، العدد 381، صص 172-180.
-         العروی، عبدالله (1992) مفهوم التاریخ، بیروت: المرکز الثقافی العربی.
- Carroll, David (1977) " Diachrony and Synchrony in Histoire", M L N, Vol. 92, No. 4, French Issue (May, 1977), pp. 797-824.
- MacIntyre, Alasdair (1989) Whose Justice? Which rationality? Notre Dame: University Notre Dame press.