انسان‌شناسی فلسفی؛ مدخلی بر انسان‌شناسی ساحتی (نقد کتاب انسان‌شناسی فلسفی)

نوع مقاله: علمی- پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه فلسفه دین پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

10.30465/crtls.2020.5565

چکیده

این مقاله به معرفی و نقد کتاب «انسان‌شناسی فلسفی» اثر «هانس دیرکس» می‌پردازد. نویسنده در این کتاب به گزینش متونی حاوی دیدگاههای آموزشی در ذیل موضوع بحث پرداخته که عمدتاً بدون تحلیل جامع و نظام­مندی عمیقی طرح شده­اند. در این مقاله، پس از اشاره به چهار سطح از انسان‌شناسی فلسفی نزد «دیرکس» و نقد آن، از اهمیت توجه به رویکرد جدیدی با عنوان «انسان‌شناسی ساحتی» سخن رفته و ضمن بررسی تقسیم‌بندی انسان‌شناسی در ساختار کتاب، به الگوی پیشنهادی چهارجانبه در مواجهة انسان با؛ خود، طبیعت، جامعه، و خدا اشاره شده است. در ادامه، با روش تحلیلی – انتقادی، به تبیین وجوه اشتراک و اختلاف دیدگاه‌های انسان‌شناسی می­پردازد و زمینه را برای نقد فلسفی آن‌ها فراهم خواهد ساخت. در این منظر، مهمترین یافتۀ پژوهش آن است که؛ غالب رویکردهای انسان‌شناختی، به بُعد یا ابعادی از وجوه انسان توجه کرده و دچار بزرگ‌نمایی شده‌اند و در کمتر دیدگاهی می‌توان به تحلیل نسبت و ترابط تمامی قوای انسانی با یکدیگر دست‌یافت. این امر، نشان از اهمیت توجه به بنیادهای فلسفی و روش­شناختیِ «انسان‌شناسی ساحتی» دارد. این کتاب، از جهت افق‌گشایی علمی و پیش رو قراردادن پرسش‌های اصلی انسان‌شناسی، بسیار راهگشاست اما ارائة هر تعریفی از قلمرو و مصادیق انسان‌شناسی فلسفی، وابسته به تبیین «موضوع» و «روش» چنین رویکردی است و بدون چشم‌انداز دقیقی از مولفه­های آن، نمی‌توان به مرزهای روشنی ‌بین سطوح چهارگانة انسان‌شناسی‌های مذکور نزد «دیرکس»، دست یافت.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Philosophical anthropology; introduction to dimensional anthropology

نویسنده [English]

  • Sayyed Hossein Hosseini
Assistant professor of IHCS
چکیده [English]

The present paper introduces and criticizes the book entitled "philosophical anthropology" authored by "Hans Dierkes". In this book, the author has selected texts containing educational perspectives on the subject matter of the discussion, which have been proposed mainly without any comprehensive analysis and deep systematization.After mentioning four levels of philosophical anthropology proposed by "Dierkes" and criticizing them, this paper talks about the importance of paying attention to the new approach called "dimensional anthropology", and in addition to investigating the anthropology classification in the book structure, it has referred to the proposed quadripartite model in the human exposure to self, nature, society, and God. In the following, the similarities and differences between the anthropological perspectives are explained using analytical-critical method and it paves the way for their philosophical criticism. Accordingly, the most important finding of this research is that most the anthropological perspectives have paid attention to one or more than one dimensions of human facets and have been magnified, and there is few perspectives in which one can achieve the analysis of the relation and interaction between all human forces, indicating the importance of paying attention to the philosophical and methodological foundations of "dimensional anthropology".  This book is very helpful with regard to opening scientific horizons and posing main anthropological questions, but presenting any definition of the realm and examples of philosophical anthropology depends on the explanation of the "subject" and "method" of such approach and no clear boundary can be found between the four levels of philosophical anthropology proposed by "Dierkes" without having an accurate perspective on its components.   

کلیدواژه‌ها [English]

  • Philosophical anthropology
  • critique
  • Dimensional anthropology
  • methodology
  • philosophy
  • Dierkes
پوپر، کارل ریموند (1389)  اسطوره چارچوب در دفاع از علم و عقلانیت، ترجمه علی پایا، تهران، طرح نو.
ترایتلووا، یانا (1394) انسان شناسی شناختی؛ گزیده­ای از مباحث، ترجمه لیلا اردبیلی، تهران، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
جکسون، مایکل (1396) انسان شناسی وجودی؛ بررسی وضع انسان؛، نه فرهنگ، ترجمه اصغر ایزدی جیران، تهران، انتشارات تیسا.
حسنی، سیّد حمیدرضا و موسوی، هادی (1395) انسان کنش‌شناسی هرمنوتیکی، تفسیری و انتقادی به مثابه مبانی انسان‌شناختی ویلهم دیلتای، ماکس وبر، کارل مارکس، قم، انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
حسینی، سیّد حسین (1392الف) انسان‌شناسی انتقادی، کارگاه آموزشی، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
_____________ (1392ب) «علم دینی و انسان‌شناسی ساحتی»، چکیده مقالات کنفرانس بین‌المللی فلسفه دین معاصر، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
_________ (1397) « انسان­شناسی ساحتی از منظر روش­شناختی»، همایش انسان؛ پرسشهای امروز، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
دورتیه، ژان فرانسوا (1386)  علوم انسانی گسترة شناخت‌ها، ترجمه مرتضی کتبی و دیگران، تهران، نشر نی.
دیرکس، هانس (1380) انسان‌شناسی فلسفی، ترجمه محمدرضا بهشتی، تهران، انتشارات هرمس.
کانت، ایمانوئل (1397) انسان شناسی از دیدگاه عملی، ترجمه عقیل فوادی، تهران، انتشارات نگاه معاصر.