نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسنده

استادیار زبان‌های باستانی ایران، دانشگاه ولایت، ایرانشهر، ایران

چکیده

شهرستان‌های ایرانشهر یا شهرستان‌های ایران رسالۀ کوچکی است به زبان فارسی میانه و موضوع آن جغرافیای تاریخی شهرهاست. این رساله را تا کنون، هدایت، عریان، تفضلی و دریایی به زبان فارسی منتشر کرده‌اند. تورج دریایی در سال 2002 میلادی به همراه ترجمۀ فارسی و انگلیسی این متن را منتشر کرد 1 و شهرام جلیلیان آن را در سال 1388 شمسی به فارسی برگرداند. در پژوهش حاضر به بررسی ترجمۀ جلیلیان از این رساله خواهیم پرداخت، البته جلیلیان در این اثر یادآور شده که ترجمۀ متن فارسی میانه از دریایی است. برای دقیق‌تر شدن بررسی و تطبیق آن با ترجمه‌های دیگر، ترجمۀ دریایی و تفضلی ذکر شده است. ابتدا واج‌نویسی بند مورد نظر ذکر شده و سپس ترجمۀ هر یک از آنها به ترتیب تاریخی نوشته شده است. سپس توضیحات و نظر نگارنده آمده است. برآیند این پژوهش نشان داد که هر یک از ترجمه‌های متون فارسی میانه به فارسی دارای نکات جدیدی هستند که به نوبۀ خود به درک هرچه بهتر ما از متون فارسی میانه و اندیشۀ ایرانیان باستان کمک خواهند کرد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Review of Translation of “Šahrestānīhā ī ērānšahr, A Middle Persian Text on Late Antique Geography, Epic and History” in Persian

نویسنده [English]

  • Shima Jaafari Dehaghi

Assistant Professor in Ancient Iranian Languages, Velayat University, Iranshahr, Sistan and Baluchistan, Iran

چکیده [English]

Šahrestānīhā ī ērānšahr is a Middle Persian treatise about the historical geography of Sasanian cities in Iran. So far, this treatise has been translated and published in Persian by Hedayat, Oriyan, Taffazoli, and Daryaee. In 2002, Daryaee published this text with Persian and English translation, and in 2009, Jalilian translated Daryaee’s book into Persian. In the present study, we examined Jalilian’s translation of this treatise. It is noteworthy that Jalilian mentioned in his book that the translation of the Middle Persian text is from Daryaee himself. To make the review more accurate and to compare it with other translations, Daryaee and Taffazoli’s translations are cited and compared. First, the transliteration of each sentence is mentioned, and then the translation is written in chronological order. Then, the review of the translations is mentioned. It can be concluded that each of the translations of Middle Persian texts into Persian has new points that, in turn, will help us to better understand Middle Persian texts and ancient Iranian thought.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Šahrestānīhā ī ērānšahr
  • Middle Persian
  • Historical Geography

ابوالقاسمی، محسن، (1393)، دستور تاریخی زبان فارسی، تهران: سمت

آموزگار، ژاله و احمد تفضلی، (1395)، زبان پهلوی، ادبیات و دستور آن، تهران: معین

بندهش فرنبغ دادگی، (1395)، گزارنده مهرداد بهار، تهران: توس

بهار، مهرداد نک. بندهش

تفضلی، احمد، (1368)، «شهرستان‌های ایران»، شهرهای ایران، به کوشش محمد یوسف کیانی، ج2، تهران: صص. 322-349

تفضلی، احمد، (1389)، تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام، به کوشش ژالۀ آموزگار، تهران: سخن

جلالیان چالشتری، محمد حسن، (1395)، «سغد چگونه هفت آشیان شد؟ تحلیل زبانی- خطی نام سرزمین سغد در متون پهلوی»، پژوهش‌های ایران‌شناسی، سال 6، شمارۀ1، صص. 21- 34

دبیرسیاقی، محمد، (1338)، زراتشت‌نامه از زرتشت بهرام پژدو شاعر قرن هفتم هجری، تهران: طهوری 

دریایی، تورج، (1379)، «چند نکته دربارۀ متن پهلوی شهرستان‌های ایرانشهر»، ایران شناسی، سال دوازدهم، شمارۀ 4، صص. 795- 801  

دریایی، تورج، (1388)، شهرستان‌های ایرانشهر نوشته‌ای به زبان فارسی میانه دربارۀ تاریخ، حماسه و جغرافیای باستانی ایران، ترجمۀ شهرام جلیلیان، تهران: توس 

عریان، سعید، (1361)، «شهرهای ایران»، چیستا، شمارۀ 15، صص. 593- 619 

عریان، سعید، (1394)، نک. متن‌های پهلوی

کارنامۀ اردشیر بابکان، (1378)، به کوشش بهرام فره‌وشی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران

کیا، صادق، (1334)، «سغد هفت آشیان»، مجلۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، سال دوم، شمارۀ 3، صص. 47-49

متن‌های پهلوی، (1394)، گردآورنده جاماسب‌آسانا، پژوهش سعید عریان، تهران: انتشارات علمی

مکنزی، دیوید. نیل، (1394)، فرهنگ کوچک زبان پهلوی، ترجمۀ مهشید میرفخرایی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

میرفخرایی، مهشید، (1394)، بررسی دینکرد ششم، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

هدایت، صادق، (1321)، «شهرستان‌های ایران»، مجلۀ مهر، سال هفتم، شمارۀ اول تا سوم، صص. 47-55، 127- 131، 169- 175

هدایت، صادق، (1396)، ره‌آورد هند (برگردان هفت متن پهلوی به فارسی)، به کوشش خسرو کیان راد، تهران: کتاب کوله‌پشتی 

 

Anklesaria, P.K., 1958, The Datistan-i-Dinik, Part II: Pursišn XLI-XCII, London

Bailey, H.W., 1932, “Iranian Studies I”, Bulletin of the School of Oriental Society, VI, 4, pp.945-955

Blochét, E., 1897, “Liste géographique des villes de l’iran”, Recueil de travaux relatifs a la philologie et a l’archéologie Égyptiennes et Assyriennes, Paris, pp. 165-176

Daryaee, T., 2002, Šahrestānīhā ī ērānšahr, A Middle Persian Text on Late Antique Geography, Epic and History, with English and Persian Translations and Commentary, Costa Mesa, California

Dēnkard VIII. see: Madan

Gignoux, Ph., 1984, “L’organisation administrative Sasanide: le cas du marzban”, Jerusalem Studies in Arabic and Islam, Vol.4, pp.1-30

Gyselene, R., 1988, “Les donnés de géographie administrative dans le Šahrestānīhā-ī ērān”, Studia Iranica 17, Fasc. 2, pp.191-206

Madan, M. (ed.), 1911, The Complete Text of the Pahlavi Dinkard, Part II, Books VI-VIII, Bombay

Markwart, J., 1901, Erānšahr nach der Geographie des Ps. Moses Xorneraci, Berlin

Markwart, J.J., 1931, A Catalogue of the Provincial Capitals of Erānšahr, ed. G. Messina, Roma

Modi, J.J., 1898, “The Cities of Iran as described in the Old Pahlavi treatise of Shatro-ī-Iran”, The Journal of the Bombay Branch of the Royal Asiatic Society, No. LIV, Vol.XX, pp. 129-163

Nyberg, H.S., 1964, A Manual of Pahlavi, Part1, Texts, Otto Harrassowitz, Wiesbaden

Pahlavi Texts, 1913, ed. Jamasp Asana, Bombay

Rezai Baghbidi, H., 2017, “Three Etymological Notes”, Gherardo Gnoli Memorial Volume, eds. Enrico Morano, Elio Provasi and Adriano V.Rossi, Roma

Taffazoli, A, 1988, “Bāktar”, Encyclopedia Iranica, Vol. III, Fasc. 5, pp. 539-540