نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی اقتصادی و توسعه، گروه علوم اجتماعی، دانشگاه فردوسی مشهد

2 دانشیار گروه علوم اجتماعی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

3 دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی اقتصادی و توسعه، گروه علوم اجتماعی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دکتر شریعتی، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران

چکیده

بنیان های نظری فوکو، بارها با چرخش های قابل توجهی همراه بوده است. اما آنچه که تقریبا همه‌ی شارحان فوکو بر سر آن اتفاق نظر دارند، تقسیم‌بندی دوگانه‌ی دیرینه‌شناسی- تبارشناسی که به‌نوعی مکمل یکدیگر به حساب می‌آیند یا تقسیم‌بندی سه‌گانه‌ی دیرینه‌شناسی-تبارشناسی- اخلاق است. در این نوشتار، دیرینه‌شناسی فوکو با رویکردی فرانظری و براساس یک مدل تلفیقی مورد بررسی و نقد قرار گرفته است.این مدل ، منتخبی از منطق فرانظری ریتز مشتمل بر تحلیل برونی-اجتماعی، درونی-اجتماعی، برونی-فکری و درونی فکری نظریه و برنامه پژوهش نظری چلبی مشتمل بر چهار عنصر تحلیلی نظریه شامل لوازم ساخت نظریه، دامنه‌ی مدعیات نظری، کارکردهای نظریه و ساخت نظری) است. نتایج تحلیل فرانظری نشان می دهد که دیرینه‌شناسی، هرچند کمتر از تبارشناسی مورد توجه پژوهشگران قرار دارد؛ اما علاوه بر اینکه یک رویکرد نظری کارآمد برای پژوهش های تاریخی جامعه‌شناختی است و نگاهی متفاوت به جامعه، تاریخ، دانش و معرفت را ترسیم می‌کند، رویکردی روش‌شناختی با دستورالعمل‌ها و قوانین مجزا و با ساختاری سیال و منعطف نیز هست که می‌تواند در پژوهش های تاریخی جامعه شناختی به طور موثری مورد استفاده قرار گرفته و بدانها پویائی ببخشد. از مهمترین نقدهای وارده بر دیرینه‌شناسی می‌توان به مغفول گذاشتن پیچیدگی‌های سیاسی و تاریخی؛ ناکامی دیرینه‌شناسی دانش به‌عنوان سوژه‌ی جانشینی برای شناخت‌شناسی؛ خلاء فلسفی و امتناع از جستجوی منبعی معنی‌دار که بر اساس آن انسان بتواند تعین تاریخی پراکنده‌ی خودش را از درون آن بازیابد.
کلیدواژه‌ها: 

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Metaanalyzing Foucault’s Archaeology Theory

نویسندگان [English]

  • Masoud Zare Mehrjardy 1
  • Ali Yousofi 2
  • Saeideh Mirabi 3

1 Ph.D. Student of Economic and Development Sociology, Department of Social Sciences, Ferdowsi University of Mashhad, Iran

2 Ph.D. Student of Economic and Development Sociology, Department of Social Sciences, Ferdowsi University of Mashhad, Iran

3 Ph.D. Student of Economic and Development Sociology, Department of Social Sciences, Ferdowsi University of Mashhad, Iran

چکیده [English]

Foucault’s theoretical foundations have often undergone significant rotations. Foucault’s commentators usually divide his scientific period into the duality of archeology-genealogy or the triad of archeology-genealogy-ethics. In this paper, Foucault’s archeology was analyzed through a meta-theoretical approach based on a combined model. This model is a selection of Ritzer’s meta-theoretical logic (including four external-social, internal-social, external-intellectual, and internal-intellectual approaches) and Chalabi’s conceptual package (including four analytical elements of theory including theory-building equipment, theoretical claims range, theoretical functions, and Theoretical construction). The results show that although archeology is less important to researchers than genealogy; however, in addition to being an efficient theoretical approach to historical, sociological research, it provides a different perspective on society, history, knowledge, and knowledge; It is also a methodological approach with separate guidelines and with a fluid and flexible structure that can be used effectively in dynamic sociological, historical research and make it dynamic. The most important criticisms of archaeology are the neglect of political and historical complexities, the failure of the archaeology of knowledge as the subject of succession to epistemology, and philosophical vacuum and refusal to search for a meaningful source for restoring the scattered historical determination of human

کلیدواژه‌ها [English]

  • Discourse
  • archive
  • Archaeology
  • Meta-theory

بشیریه، حسین(1375). تبارشناسی انسان مدرن؛ درآمدی بر فوکو. نشریه کیان. شماره 35

برنز، اریک(1384). میشل فوکو، ترجمۀ بابک احمدی، تهران: ماهی         

چلبی، مسعود(1395). تحلیل نظری و تطبیقی در جامعه شناسی. تهران: نشر نی، چاپ سوم.

دریفوس، هیوبرت و پل رابینو(1387). میشل فوکو، فراسوى ساختگرایى و هرمنوتیک. ترجمه حسین بشریه، تهران، نشر نى.

ریتزر، جورج؛ جی. گودمن، داگلاس(1393). نظریه جامعه شناسی مدرن. مترجمان خلیل میرزایی و عباس لطفی زاده، تهران: انتشارات جامعه شناسان، چاپ دوم.

سیدمن، استیون(1393). کشاکش آرا در جامعه شناسی. ترجمه هادی نیلی، نشر نی، چاپ هفتم.

ضمیران، محمد(1393). میشل فوکو: دانش و قدرت. تهران: انتشارات هرمس، چاپ هفتم.

فوکو، میشل(1381). نیچه، فروید، مارکس. ترجمه افشین جهاندیده تهران: نشر هرمس.

فوکو، میشل(1387).تاریخ جنون، ترجمة فاطمه.ولیانی، تهران: نشر هرمس، چاپ ششم

فوکو، میشل(1390). پیدایش کلینیک؛ دیرینه شناسی ادراک پزشکی، ترجمه یحیی امامی، چاپ سوم، تهران: انتشارات نقش و نگار.

فوکو، میشل(1389). نظم اشیاء؛ دیرینه شناسی علوم انسانی، ترجمه یحیی امامی، تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.

فوکو، میشل(1396). دیرینه شناسی دانش، ترجمة نیکو سرخوش و افشین جهاندیده تهران: نشرنی، چاپ چهارم

کچوئیان، حسین(1382). فوکو و دیرینه شناسی دانش: روایت تاریخ علوم انسانی از نوزایی تا مابعد تجدد. تهران: دانشگاه تهران.

کلانتری، عبدالحسین(1391).گفتمان از سه منظر زبانشناختی، فلسفی و جامعه شناختی، تهران، انتشارات جامعه شناسان.

کلمن، جیمز (1390). بنیادهای نظریه اجتماعی. ترجمه منوچهر صبوری، تهران: نشر نی

کوزنزهوی، دیوید(1380). فوکو در بوته نقد. ترجمه ی پیمان یزدانیان. تهران: نشر مرکز

گیدنز، آنتونی(1389). جامعه شناسی. ترجمه حسن چاوشیان، تهران: نشر نی، چاپ دهم، ویراست چهارم.

لطفی زاده، عباس؛ ابراهیمی، رضا؛ ابراهیمی، اسلام(1389).فرانظریه پردازی در علوم اجتماعی. مجله مطالعات جامعه شناسی، سال دوم، شماره هفتم: 41-56

مشایخی، عادل(1395). تبارشناسی خاکستری است: تاملاتی درباره ی روش فوکو. انتشارات ناهید.

نوذری، حسینعلی(1388). صورت‌های مدرنیته و پست‌مدرنیته. تهران، نقش جهان، چاپ سوّم

یورگنسن، ماریان؛ فیلیپس، لوییز(1391). نظریه و روش در تحلیل گفتمان. ترجمه هادی جلیلی، تهران، نشر نی.

 

Besley, A. C., & Edwards, R. G. (2005). Editorial Poststructuralism and the impact of the work of Michel Foucault in counselling and guidance.‏

Danaher, G., Schirato, T., & Webb, J. (2000). Understanding Foucault. Sage.

Downing, Lisa (2008), The Cambridge Introduction to Michel Foucault, Cambridge University Press.

Gálvez Aguirre, J. (2018). The Composition of History: a Critical Point of View of Michel Foucault's Archaeology. CLCWeb: Comparative Literature and Culture20(4), 3.‏

Gore, J. M. (1995). Foucault's poststructuralism and observational education research: A study of power relations. After postmodernism: Education, politics and identity, 98-111.‏

Gutting, G. (2005). Foucault: A Very Short Introduction. New York: Oxford university Press.

Hall, S. (1992). The West and the rest: Discourse and power.‏

Kendall, G., & Wickham, G. (1998). Using Foucault's methods. Sage.‏

Radford, G. P., & Radford, M. L. (2005). Structuralism, post-structuralism, and the library: de Saussure and Foucault. Journal of documentation61(1), 60-78.‏

Raulet, G. (1983). Structuralism and post-structuralism: An interview with Michel Foucault. Telos1983(55), 195-211.‏

Scheurich, J., & McKenzie, K. (2008). Foucault's methodologies. Collecting and interpreting qualitative materials3, 313-349.‏

Smart, B. (2002). Michel Foucault-Revised Edition.‏

Smart, B. (2013). Foucault, Marxism and critique. Routledge.‏

Stahl, B. C. (2004). Whose discourse? A comparison of the Foucauldian and Habermasian concepts of discourse in critical IS research. AMCIS  Proceedings, 538.‏

Wallis, Steven (2010), “Toward a science of metatheory”, INTEGRAL REVIEW, Vol. 6, No. 3.