نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسنده

دانشیار تاریخ، عضو هیئت علمی دانشگاه باقرالعلوم علیه السلام، قم، ایران

چکیده

اندیشیدن در باره تاریخ در چند دهه اخیر فربهی بسیار و یک دگرگونی دامنه‌دار یافته است. اگر "فلسفه تاریخ" را مولود این تحول بدانیم، با توجه به فاصله تقریبا زیاد ما ایرانیان با آن، آگاهی روشمند از مطالعات و رویکردهای جدید در این شاخه معرفتی اهمیت می‌یابد. کتاب "تاریخ به روایت فلسفه؛ از هرودت تا آلن بدیو" به دلیل ویژگیهایی که دارد، به عنوان یک اثر شاخص در این زمینه شایسته بازخوانی است. نوشتار پیش رو مروری انتقادی بر این کتاب در قالب محورهای زیر دارد: ابهام‌زایی عنوان کتاب، چندگانگی واگرایانه هدف تدوین کتاب، آشفتگی فصل‌بندی و زیرفصلها، مشخص نبودن جایگاه این کتاب در بین آثار تألیف یافته در این زمینه، کاستی آشکار توجه به میراث شرقی و اسلامی، و در هم‌آمیختگی و ناهمترازی اصطلاحات مربوط به جریانهای فکری و ابهام در چیستی تعریف جدید تاریخ. مقاله پس از پرداختن به تأملاتی در باره جنبه فنی و ویرایشی اثر، با این جمع‌بندی به پایان می‌رسد که هر چند کتاب نتوانسته است بین روایت فلسفی تاریخ و روایت فلسفه تاریخ مرزی آشکار بگذارد و به همین دلیل از ذهنیت متعارف تاریخ‌پژوهان در باره فلسفه تاریخ فاصله گرفته است، اما آورده‌های سودمند بسیاری برای آنها دارد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

From Philosophical Narrative of History to Narrative of Philosophy of History: A Critical Reading of the Book “History by the Narrative of Philosophy; From Herodotus to Alain Badiou”

نویسنده [English]

  • Mohsen Alviri

Associate Professor of History, Faculty Member of Baqir al-Ulum University, Qom, Iran

چکیده [English]

Thinking about history has increased and gained a wide range of changes in recent decades. If we consider the “Philosophy of History” to be the result of these changes, given the almost great distance between us Iranians and the world level of these studies, the importance of the methodical awareness of new studies and approaches in this issue becomes clear. “History by Narrative of Philosophy: From Herodotus to Alain Badiou”, deserves to be read as an outstanding book in this field because of its characteristics. This article is a critical review of the book in the following topics: the ambiguity of the book’s title, the divergent multiplicity of the book’s purpose, the confusion in the chapters and sub-chapters, the ambiguity of the position of this book among the other works in this field, the obvious lack of paying attention to the Eastern and Islamic heritage, Confusion and inconsistency of the terms related to the currents of thought and finally ambiguity in new definition of history. After reflecting on the technical and editorial aspects of the work, the paper concludes that although the book fails to distinguish between the philosophical narrative of history and narrative of the philosophy of history, and so it has been far from the conventional mentality of historians, but it has many useful benefits for them.

کلیدواژه‌ها [English]

  • philosophy of history
  • Philosophical History
  • Philosophy and History
  • History and Social History
  • Historiography

ابن‌هشام الانصاری، جمال‌ الدین (1979)، مغنی اللبیب عن کتب الاعاریب، حققه و علق علیه: مازن المبارک، محمدعلی حمد الله. راجعه: سعید الافغانی، بیروت: ط 5 (افست: تبریز، مکتبة بنی‌هاشمی، بی تا)

الویری، محسن (1391)، «پیشنهاد طرح­واره­ای بومی برای فلسفه تاریخ»، فصلنامة علمی ـ پژوهشی تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، سال سوم، بهار 1391ش. ، شمارة 6، صص 57 ـ 77 .

الویری، محسن (1392)، «فلسفة علم تاریخ: مسائل، چالشهای موجود و ظرفیتهای ما؛ گزارش سخنرانی ارائه شده در گروه علمی فلسفة علوم انسانی، مجمع عالی حکمت اسلامی، دوشنبه، 29 مهر 1392 ش. و دوشنبه 27 آبان 1392 ش.»، حکمت  اسلامی (خبرنامه مجمع عالی حکمت اسلامی)، سال ششم، شمارة 27، صص 57 ـ 60.

الویری، محسن (1396الف)، «آینه هدیه‌ها؛ پاسخواره‌ای به نقدهای مفهوم اسلامی شدن دانش تاریخ»، فصلنامه تخصصی علوم انسانی اسلامی صدرا، شماره 21، بهار 1396ش. ، صص 56 ـ 79.ّ

الویری، محسن (1396ب)، «مفهوم اسلامی شدن دانش تاریخ، الگویی برآمده از تاریخ اسلام»، فصلنامه تخصصی علوم انسانی اسلامی صدرا، شماره 21، صص 15 ـ 23.

برنز، رابرت (1381)، فلسفه و تاریخ، ترجمه: عزت الله فولادوند،  بخارا، شماره 24، صص 8 ـ 18.

بهروز، اکبر (1355)، «انواع و معانی مفردات زبان فارسی: تا»، نشریه دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تبریز، شماره 118، صص 263 ـ 276.

خضر، عبدالعلیم عبدالرحمن (1414)، المسلمون و کتابة التاریخ؛ دراسة فی التأصیل الاسلامی لعلم التاریخ، فیرجینیا: المعهد العالمی للفکر الاسلامی، ط 1

دورو، فیلیپه، آلن بدیو (1395)، برای آخرین بار، ترجمه: علی برزگر، وب‌سایت ترجمان، (مراجعه: 26 فروردین 1399 ش.): http://tarjomaan.com/neveshtar/8372/

رضوی، سیدابوالفضل (1391) ، فلسفه انتقادی تاریخ، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.

زرین‌کوب، عبدالحسین (1370) ، تاریخ در ترازو، تهران: امیرکبیر، چ3.

الطالبی، محمد (1391)، ابن‌خلدون و تاریخ، ترجمه: محسن حسنی و سپیده ره‌انجام، تهران: پژوهشکده تاریخ اسلام.

کاپلستون، فردریک (1387) ، تاریخ فلسفه، ج 6: از ولف تا کانت، ترجمه: اسماعیل سعادت و منوچهر بزرگمهر، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی؛ سروش، چ 4.

کافی، مجید (1393)، فلسفه نظری تاریخ؛ مفاهیم و نظریه‌ها، ناشر: قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه؛ تهران: سمت.

کلباسی اشتری، حسین (1385)، «در بارة فلسفة تاریخ»، فلسفه­های مضاف، ج 1، به کوشش: عبدالحسین خسروپناه، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشة اسلامی، صص 451 ـ 466.

کلی، مایکل جی (1398)، آلن بدیو؛ قدم اول، ترجمه: ابراهیم اسکافی، تهران: شیرازه.

لمون، فلسفه تاریخ؛ راهنمای دانشجویان (1394)، ترجمه: محمدحسین وقار، تهران: اطلاعات.

محمدپور، احمد (1389)، فراروش: بنیان‌های فلسفی و عملی روش تحقیق ترکیبی در علوم اجتماعی و رفتاری، تهران: جامعه‌شناسان، چ 3.

محمدپور، احمد (1396)، تاریخ به روایت فلسفه؛ از هرودت تا آلن بدیو، قم: نشر لوگوس.

محمدپور، احمد (1398 الف)، روش در روش: در باره ساخت معرفتی در علوم انسانی، قم: لوگوس، چ 2

محمدپور، احمد (1398ب)، ضد روش: زمینه‌های فلسفی رویه‌های علمی در روش‌شناسی کیفی، قم: نشر لوگوس، چ 1.

مطهری، مرتضی (1369)، فلسفة تاریخ، 2 ج، تهران، قم: صدرا.

مطهری، مرتضی (1382)، فلسفة تاریخ، ج 3: مباحثی در باره اشتراک اولیه، برده‌داری، فئودالیسم، سرمایه‌داری و سوسیالیسم، تهران، قم: صدرا، چ 1.

مطهری، مرتضی (1383)، فلسفة تاریخ، ج 4: فلسفه تاریخ در قرآن، تهران، قم: صدرا، چ 1

مطهری، مرتضی (1389)، قیام و انقلاب مهدی از دیدگاه فلسفة تاریخ به ضمیمة شهید، تهران: حکمت

مطهری، مرتضی (بی تا)، جامعه و تاریخ ( مقدمه­ای بر جهان­بینی اسلامی : 5 ) ، قم؛ تهران: صدرا

مهتا، ود (1369)، فیلسوفان و مورخان (دیدار با فیلسوفان انگلیس)، ترجمه: عزت الله فولادوند، تهران: شرکت سهامی انتشارات خوارزمی، چ 1.

ناجی، محمدرضا و دیگران (1393)، تاریخ و تاریخ‌نگاری، تهران: نشر کتاب مرجع، چ 4.

«نقد و بررسی کتب سه‌گانه روش‌شناختی اثر دکتر احمد محمدپور» (1397)، مراجعه: 26 فروردین 1399 ش.، آدرس کوتاه شده:  https://b2n.ir/592406

هیوز، مارنی، وارینگتن (1389)، پنجاه متفکر کلیدی در زمینة تاریخ، ترجمه: محمدرضا بدیعی، تهران: امیرکبیر، چ 2.

 

Avis, Paul (1986), Foundations of Modern Historical Thought; From Machiavelli To Vico, London; Sydney, Dover, New Hampshire: Croom Helm

https://independent.academia.edu/Mohammadpur (مراجعه: 24 فروردین 1399 ش.)

https://scholar.google.com/citations?user=8pklQnIAAAAJ&hl=en (مراجعه: 24 فروردین 1399 ش.)

https://www.britannica.com/biography/Herodotus-Greek-historian (مراجعه: 24 فروردین 1399 ش.)

https://www.history.com/topics/ancient-history/herodotus (مراجعه: 24 فروردین 1399 ش.)

https://www.researchgate.net/profile/Ahmad_Mohammadpour (مراجعه: 24 فروردین 1399 ش.)

Lemon, M.C. (2003), Phiosophy Of History, A Guide for Students, London: Routledge