نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان

1 استادیارفقه‌ و حقوق جزا، عضو هیأت علمی دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 دکترای مطالعات زنان و خانواده، دانشگاه ادیان و مذاهب، ایران، قم

چکیده

جان رالز به‌عنوان یکی از نظریه‌پردازان قرن بیستم در «نظریه عدالت» خود به تبیین دو اصل آزادی و اصل تفاوت پرداخته و نهایتاً اصل فرصت برابر را برای همه افراد جامعه پیشنهاد می‌دهد. در تحقیق حاضر با استفاده از منابع کتابخانه­ای و با به‌کارگیری روش توصیفی - تحلیلی به واکاوی اصول عدالت جان رالز پرداخته و ضمن مقایسه آن در چارچوب عدالت جنسیتی، بر اساس آموزه‌های اسلامی مورد نقد و واکاوی قرار گرفت. بعضاً، تصور می­شود که در زمینه مسائل زنان، با استفاده از نظر ایشان بتوان در تشریح اصل تفاوت، تعریف جدیدی از عدالت جنسیتی در جهان غرب ارائه داد؛ لکن در این تحقیق مشخص شد که شیوه پذیرش اصل تفاوت رالز و اولویتی که میان اصول عدالت خویش قائل است، بیانگر این معنا است که از نظر ایشان بین برابری جنسیتی و عدالت جنسیتی تفاوتی وجود ندارد. بر این اساس، ضمن تحلیل نگرش مزبور به کیفیت عدالت جنسیتی منطبق بر اصول دوگانه رالز پرداخته شده‌است. نتایج این تحقیق، نشان می‌دهد بر اساس جهان‌بینی اسلامی می‌توان به نحو بارزتری به دغدغه‌های موجود در زمینه عدالت به طور عام و عدالت جنسیتی به طور خاص پاسخ داد؛ به‌گونه‌ایی که نیازهای ویژه گروه‌های اجتماعی همچون زنان را تأمین کرد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Rereading Justice in John Rawls’ Thought with an Emphasis on Gender Justice

نویسندگان [English]

  • Mohammad Eshaghi 1
  • Maryam Ahmadiy 2

1 Assistant Professor, Department of Jurisprudence and the Foundations of Islamic Law Department, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Tehran, Tehran, Iran

2 PhD in Women and Family Studies, University of Religions and Islamic Studies

چکیده [English]

John Rawls, as one of the twentieth-century theorists in his theory of justice, explains the two principles of freedom and the principle of difference, and ultimately proposes the principle of equal opportunity for all the people of the community. In the present study, using library resources and applying a descriptive-analytical method and comparing them in the framework of gender justice, the principles of justice of John Rawls were criticized and analyzed on the basis of Islamic studies. Sometimes, it is believed that in the context of women’s affairs, it can be argued that in describing the principle of difference, a new definition of gender justice in the Western world can be presented; however, the method of accepting the principle of the Rawls’ difference and the priority that prevails over the principles of justice itself was discussed. It makes no difference between gender equality and gender equity. Accordingly, while analyzing this attitude, the quality of gender justice is aligned with Rawls’ dualistic approach. The results of this research show that, based on the Islamic worldview, one can more clearly respond to the concerns of justice in general and gender justice in a specific way while ensuring respect for justice, the particular situation and the special needs of social groups Like women.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Principle of Freedom
  • Principle of Difference
  • Principle of Equal Opportunity
  • Rawls
  • Gender justice
  • First State

آشوری، محمد؛ بشریه، حسین؛ هاشمی، سید محمد؛ یزدی، عبدالمجید،(۱۳۸۳) ، حقوق بشر، مفاهیم، مساوات، انصاف و عدالت،تهران، دانشکده حقوق و علوم سیاسی.

بی. تلیس، رابرت، (1385)، فلسفه راولز، خشایار دیهیمی، تهران، طرح نو.

توسلی، حسین، (1376)، « مبنای عدالت در نظریه رالز»، مجله نقد و نظر ، شماره 10.

حکمت نیا، محمود، (1390)، حقوق زن و خانواده، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.

حیران نیا، جواد، ( 1387)، «عدالت اجتماعی از منظر جان رالز»،پژوهشنامه 26، پژوهشکده تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام، تهران.

دایره المعارف دموکراسی زیر نظر سیمور مارتین لیپست، ( 1383)، کتابخانه تخصصی وزارت امور خارجه، ج دوم، ترجمه فارسی به سرپرستی کامران خانی و نورالله مرادی.

ذاکریان، مهدی، (۱۳۸۷)، به نقل از الن ام، فریبرگ (تفسیر فمینیسم لیبرال)، حقوق بشر در عصر جهانی شدن، تهران ، پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.

رالز، جان،( 1389)  قانون ملل، ترجمه مرتضی بحرانی و احمد فرجیان، تهران، پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.

----------، (1393)  لیبرالیسم سیاسی، موسی اکرمی، تهران ثالث.

---------- ( 1390) قانون مردمان، جعفر محسنی، تهران، ققنوس.

راولز،( 1388 ) عدالت به مثابه انصاف، عرفان ثابتی، تهران،..ققنوس.

راهنمایی آموزشی اقدام محلی، تغییر جهانی، فریبرز مجیدی، مرکز امور مشارکت زنان،صندوق کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف)

رودگر، محمد جواد، (1388)، «عدالت جنسیتی از دیدگاه علامه طباطبایی و شهید مطهری»، فصلنامه مطالعات راهبردی زنان، سال 12، ش 46.

زیبایی نژاد، محمد رضا،(1388)، «هویت و نقشهای جنسیتی» (مجموعه مقالات)، تهران، مرکز امور زنان و خانواده نهاد ریاست جمهوری.

سسیل فایر، ( 1390)،  عدالت در جهان متحول، ترجمه رستم فلاح، تهران ،دانشگاه امام صادق علیه‌السلام.

سندل، مایکل، (1394 ). عدالت چه باید کرد؟، ترجمه افشین خاکباز،تهران ، فرهنگ نشر نو.

صدر، محمد باقر، الفتاوی الواضحه، الجزء الاول، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات، چاپ هفتم.

صدرالمتالهین، ( ۱۹۸۱) الاسفار الاربعه، چاپ سوم، بیروت دارالاحیاالتراث.

طباطبایی، محمد حسین، 1385، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه موسوی همدانی، تهران، دارالعلم.

عقله، محمد،  1420ق ، نظام الاسره فی الاسلام، عمان، الرساله الحدیثه.

علاسوند، فریبا، ( 1382)، زنان و حقوق برابر، تهران روابط عمومی شورای فرهنگی-اجتماعی زنان.

فمینیسم و دانش­های فمینیستی،(۱۳۸۸)،  ترجمه و نقد تعدادی از مقالات دایره­المعارف فلسفی روتلیج، مترجمان عباس یزدانی و بهروز جندقی،دفتر مطالعات و تحقیقات زنان.

فیض کاشانی ، ملا محسن،(۱۴۱۵)،  التفسیر الصافی ،تهران، انتشارات الصدر.

گولد ویلیام. ل. کولب، جولبوس،(1382)، فرهنگ علوم اجتماعی، به کوشش محمد جواد زاهدی.

مطهری، مرتضی،( ۱۳۷۸)، مجموعه آثار،،تهران ، انتشارات صدرا.

----------،(1383)، بیست گفتار، ج دوم، تهران، انتشارات صدا.

مفید، محمدبن محمد، (۱۴۱۳)، النکت الاعتقادیه، قم ، کنگره جهانی هزاره شیخ مفید.

موحد، محمد علی،(1381)، در هوای حق و عدالت، تهران، کارنامه.

نصری مشکینی، قدیر،( 1382)، عدالت به مثابه انصاف»، مطالعات راهبردی،، ش 19.

نیکویی، مجید،( 1391 )، «رویکردی انتقادی به حقوق بشر بین الملل در پرتو نظریه عدالت جان رالز»، مجله حقوقی دادگستری، ،ش 79.

واعظی، احمد،( 1384 )، جان رالز، از نظریه عدالت تا لیبرالیسم سیاسی، قم، بوستان کتاب قم.

هربرت هارت،(1388)، آزادی، اخلاق، قانون،ترجمه محمد راسخ، تهران، طرح نو.