نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه حقوق عمومی، عضو هیات علمی دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 کارشناس ارشد حقوق جزا و جرم شناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده

مسئله فقه و مصلحت از مسائل بحث انگیز فقهی- اصولی است که پس از پیروزی انقلاب اسلامی به دلایل عملی پیش روی فقها و متفکران رخ نمود. در قانون اساسی 1358، قانونگذاری توسط مجلس مقید به عدم مغایرت با شرع و قانون اساسی اعلام و بر همین اساس نهاد شورای نگهبان جهت پاسداری از این امور تعیین گردید. در عمل، مجلس با توجه به مصالح و ضرورت‌ها قوانینی را تصویب می‌نمود که با مخالفت شورای نگهبان روبه‌رو می‌گردید و همین امر موجب تنش‌ها و بن بست‌هایی در کشور می‌گردید. پس از مواردی از دخالت‌های موردی رهبر فقید انقلاب جهت حل چنین معضلاتی، به ابتکار ایشان و به موجب فرمان بهمن ماه 1366 نهادی به نام «مجمع تشخیص مصلحت نظام» ایجاد گردید که در بازنگری قانون اساسی 1368جایگاه قانونی یافت. طبق مبنای تشکیل مجمع، مجمع حق قانونگذاری ابتدایی ندارد و مصوبات آن باید موقتی و مادام‌المصلحه باشد نه دائمی، اموری که تاکنون مغفول مانده و نیاز به توجه و اهتمام ویژه دارد. در این مقاله ضمن بررسی مختصر مبنای فقهی مصلحت و بسترهای پیدایش مجمع تشخیص در نظام حقوقی ایران، اعتبار زمانی مصوبات مجمع و رویه عملی آن مورد بررسی و نقد قرار خواهد گرفت.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Jurisprudential-legal Review of the Validity of the Approvals of the Expediency Council

نویسندگان [English]

  • Seyd Fazlolah Mousavi 1
  • Khosro Hoseinpour 2

1 Professor of Public Law, Faculty of Law and Political Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran

2 Master of Laws, Faculty of Law and Political Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran

چکیده [English]

Jurisprudence and expediency are controversial issues that took place after the Islamic Revolution before the jurists and thinkers for practical reasons. In the 1979 constitution, legislation by Parliament was limited to the compatibility with the Islamic law and constitution, and thus the Guardian Council was determined for the maintenance of this state of affairs. In practice, Parliament had passed laws according to the expediency and necessity that were met with Guardian Council opposition, and during this period, there were tensions and impasses in the country. Expediency Council was created after instances of interference with the late leader of the revolution to solve such problems, for his initiative and according to his Command on 6 February 1988.  This entity in the 1989 revision of the constitution has been a legal status.This paper reviews the fundamentals of jurisprudence expediency, the genesis of the Expediency Council, and the most important duty of this council.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Expediency
  • Expediency Council
  • Necessity
  • Problem
  • Government Decree

ابن منظور، محمد بن مکرم (بی‌تا). لسان العرب، ج2، بیروت.

حکیم، سید محسن(1408 هـ.ق). حقائق الاصول،ج 1، قم: مکتبه بصیرتی.

دادرسی عادلانه در جمهوری اسلامی ایران (اصول قانون اساسی در پرتو نظرات شورای نگهبان)(1390). تهران: انتشارات معاونت تدوین، تنقیح و انتشار قوانین و مقررات.

سبحانی، جعفر (1425 هـ. ق= 1383 ش). اصول الفقه المقارن فیما لا نص فیه، ج 1، قم: موسسه امام صادق.

شیخ صدوق، ابی جعفر محمد بن علی(1386هـ.ق). علل الشرایع، ج2، نجف اشرف.

صحیفه امام(1378). ج15، 17، 20 و 21، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره.

طباطبایی حکیم، محمد تقی(1418 هـ.ق). الاصول‌العامه للفقه المقارن، قم، مجمع جهانی اهل بیت.

عاملی(معروف به شهید اول)، محمد بن مکی(بی‌تا). القواعد و الفوائد، ج 1، قم،مکتبه المفید.

غزالی، محمد بن محمد(بی تا). المستصفی من علم‌الاصول،ج 1، بیروت: دار الکتب العلمیة.

قیومی المقری، احمد بن محمد بن علی(1418 ه.ق). المصباح المنیر، ج 1، بیروت: المطبعه العصریه.

مشکینی، علی(1371)، اصطلاحات الاصول، قم: نشرالهادی.

مکارم شیرازی، ناصر، انوار الاصول(1428 هـ.ق). ج 2، قم: مدرسه الامام على بن ابى طالب(ع). 

محدث نوری، حسین(بی تا). ج 16، مستدرک الوسائل، قم: مؤسسة آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث.

مجموعه نظرات شورای نگهبان 1364-1368(1369). تهران:اداره کل قوانین و مقررات کشور.

مجموعه قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران(1386). تهران: اداره کل تدوین و تنقیح قوانین و مقررات.

نجفی، شیخ محمد حسن، جواهر الکلام(1362)، بیروت:دار إحیاء التراث العربی.

ولایی، عیسی(1384). فرهنگ تشریحی اصطلاحات اصول، تهران: نشر نی.

هاشمی، سید محمد(1387). ج 2، حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، تهران: نشر میزان.