پژوهش‌نامه انتقادی متون و برنامه‌های علوم انسانی

چکیده نظام‏‌های علمی برپایة نظریه‏ها شکل می‏گیرند. مفاهیم در زمرة مهم‏ترین عناصر نظریه‏هایند؛ زیرا تبیین و صورت‏‌بندی نظریه بر شماری از مفاهیم اساسی استوار است. نظریه‌‏ها میراث‏های علمی بزرگ و حاصل کوشش انسانی‌‏اند. ازاین‌رو، نیازمند بررسی و نقد هستند تا اصلاح و ترمیم شوند. پژوهش حاضر به خوانش انتقادی چهار عنصر مفهومی «سنت‌الله»، «تغییر»، «دین»، و «فطرت» در نظریة سنت‏های تاریخی در قرآن شهید صدر می‌‏پردازد که در زمرة مهم‏ترین عناصر مفهومی در نظریة اویند. روش مقاله توصیفی ـ تحلیلی است. پژوهش از نظر نوع و هدفْ بنیادی است. داده‏‌هاى تحقیق از طریق بررسى اسنادى جمع‌آوری و تحلیل شده‌‏اند. قرآن کریم و کتاب مدرسۀ القرآنیۀ شهید صدر به‌عنوان جامعة تحقیق و سایر منابع ناظر به اهداف پژوهش، به‌عنوان منابع تبیینی و تکمیلی پژوهش استفاده شده‌اند. نتیجۀ تحقیق حاکی از آن است که مفهوم‏شناسی شهید صدر منسجم نیست و مفاهیم تبیینی بسنده نیافته‏اند. تبیین مفهوم «سنت‌الله» و مفهوم «تغییر» نیازمند ترمیم و تکمیل است و تبیین مفهوم «دین» نیز، با همة اهمیت و گستردگی، صورت‏بندی، تنظیم، و تنسیقی شایسته ندارد. این امر تدوین‏گران مطالب او را نیز دچار مشکل کرده است، چنان‏که نظریه‌‏پرداز دیدگاه‏‌های دیگران دربارۀ مفهوم «فطرت» را که موردتأیید برخی از روایات نیز است، مطرح‏ نکرده است و علت کنارگذاشتن آن‏ها را بیان نمی‏کند.