نویسنده = منیره طلیعه بخش
فلسفه

پدیدارشناسی عمودیت و چالش هرمنوتیک: نقدی بر روش و مبانی کتاب پدیدارشناسی و عرفان: عمودیت تجربه­ی دینی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 01 شهریور 1405

https://doi.org/10.30465/crtls.2026.54064.3000

منیره طلیعه بخش

چکیده کتاب پدیدارشناسی و عرفان: عمودیت تجربة دینی اثر آنتونی جی. استاینباک، با ارائه مفهوم «عمودیت» به­مثابه­ی گونه‌ای بنیادین از دادگی فراتر از الگوهای سوژه‌محور و ابژه‌ساز، گامی نو در پدیدارشناسی تجربه‌ی دینی محسوب می‌شود. این اثر با تحلیل پدیدارشناختی گزارش‌های عرفانی ترزا آویلایی، داو بائر و روزبهان بقلی از سه سنت ابراهیمی، در پی توصیف ساختار «تجلی» امر قدسی و نقد فرهنگی-اجتماعی «بت‌پرستی» به عنوان واژگونی این عمودیت است. مقاله‌ی حاضر، ضمن تصدیق دستاوردهای مهم این اثر در گشایش افقی جدید برای مطالعات فلسفة دین، با روشی تحلیلی-انتقادی به واکاوی دو چالش بنیادین آن می‌پردازد: نخست، تنش روش‌شناختی میان ادعای توصیف تجربه‌ی زیسته و اتکای عملی به تفسیر متون تاریخی، که پرسش از امکان یک «پدیدارشناسی بدون تجربه­ی مستقیم» را برمی‌انگیزد. دوم، ابهامات مفهومی در تبیین نسبت «عمودیت» با ساختار عام آگاهی و نیز محدودیت دامنة شمول ادعاهای آن به سنت‌های ابراهیمی، که با مطالعات تطبیقی عرفان ناسازگار به نظر می‌رسد. این نقدها نشان می‌دهند که پروژة استاینباک، با وجود اصالت و غنای تحلیلی، نیازمند شفافیت بیشتر در بنیان‌های روشی و گشودگی به گفت‌وگو با حوزه‌های دانشی همجوار است.