پژوهش‌نامه انتقادی متون و برنامه‌های علوم انسانی

چکیده نوشتار پیش‌ِرو به تبارشناسی حقوق اساسی در ایران از تکوین تا زمان معاصر پرداخته است و تلاش می‌کند تا تحولات تاریخی و معرفتی این شاخه از حقوق را در دوره‏های مختلف و در نسبت با یک‌دیگر موردبازخوانی قرار دهد. مسئلۀ اصلی متن فهم گفتار غالب و مسلط حقوق اساسی در ایرانِ کنونی و بررسی تبارشناسانۀ تسلط آن از ره‌گذر تحلیل متون اصلی و اندیشه‌های اندیشمندان این حوزه، با تأکید بر خصیصۀ کانونی این گفتار یعنی انتزاعیت، است. انتخاب متون اندیشه‌های مذکور در این مقاله به‌جهت پی‌گیری وجوه تکوین غلبۀ گفتار انتزاعیت در حقوق اساسی ایران است. آن‌چه در واکاوی متون اثرگذار دانش مذکور مشهود است بی‌نسبتی با موقف تاریخی خود و درنتیجه به‌حاشیه‌رفتن پیوند میان تاریخ و حقوق اساسی است. این نوشتار درپی پاسخ به این پرسش است که چگونه می‌توان، با نگاه تبارشناسانۀ تاریخی به تکوین و تطور حقوق اساسی در ایران، ارتباط میان اندیشه‌ها و رویکردهای گونه‌گون در بسط گفتار مذکور در این حوزه را تحلیل کرد. بر همین مبنا، سعی شده است تا تطور حقوق اساسی باتوجه‌به فهمِ از آن و نیز مفهوم کانونی‌اش در هفت خوانش متفاوت اما مکمل موردواکاوی قرار گیرد.

چکیده ساعی در کتاب خویش مدعی است که شواهد تجربی بر تراکم منابع قدرت در ایران دلالت دارد. بنابراین تلاش دارد تا توزیع تراکم قدرت در دولت‏های بعد از انقلاب را تبیین کند. او مدعی است که تراکم قدرت به‏مثابۀ معلول زیرمجموعۀ ترکیب شروط علی طبقۀ اجتماعی نخبگان سیاسی و تجربۀ مناصب دارای قدرت در دیوان‏سالاری حکومتی است. وی با خودداری آگاهانه از سوابق پژوهش و با استفاده از رویکرد ترکیب‏گرایانۀ تحلیل متغیرمحور و موردمحور، تحقیق خود را به‏صورت تطبیقی و ناظر بر رابطۀ مجموعه‏ای به‌انجام می‏رساند. جدا از اعوجاجاتی که بر بخش نظری و روشی کتاب حاکم است، مهم‏ترین آسیب کتاب بی‌توجهی به تاریخ و روندهای منحصربه‏فرد ایران است. او دقت نمی‏کند که چرخش نخبگان در نظام‏های سیاسی باثبات و مستحکم، که دچار تلاطم و دگرگونی رادیکال، انقلابی، و جنگ تحمیلی نشده‏اند، قابل‌کاربرد است، نه درمورد نظام سیاسی ایران که به علل و دلایلی موضوع مناسبی برای چرخش نخبگان نیست. برخلاف نظر ساعی، واقعیت این است که روحانیون در کابینۀ دولت‏ها حضور کمی دارند. فرمت رساله‏ای کتاب، اشکالات املایی (تایپی)، انشایی، نگارشی، صوری و شکلی، و نام بی‏مسمای کتاب از آسیب‏های کتاب است.

چکیده مطالعه و پی‏گیری سیاست خارجی ایران از موضوعات جذاب در‏بین عموم مردم و جامعۀ دانشگاهی محسوب می‏شود. این رفتار مختص ایرانیان نیست و می‏‌توان آن را دربین سایر پژوهش‏گران خارجی درقبال سیاست خارجی ایران نیز مشاهده کرد. لوسیانا ذاکارا ازجمله نویسندگانی است که در پرداختن به این موضوع بر سایر همتایان خود پیشی جسته و کتابی دربارۀ سیاست خارجی حسن روحانی در دور اول ریاست جمهوری گردآوری کرده است. عدم ترجمۀ کتاب به فارسی موجب شد تا نویسنده درصدد معرفی اثر و نقد محتوایی و شکلی آن برآید. آن‏چه کتاب را شاخص می‏‌کند بهره‌‏‏‏گیری از قلم برخی نویسندگان سرشناس، پرداختن به برخی حوزه‏‌های کم‏تر توجه‌‏شده در پژوهش‌‏‏‏های ایرانی، هم‏چون روابط با آفریقا، و آسیب‌‏‏‏شناسی سیاست خارجی دولت حسن روحانی است. عدم برخورداری از پشتوانۀ نظری برای مباحث، عدم انسجام بین مطالب فصل‏‌ها، و نادیده‏‌گرفته‌‏شدن بی‌‏‏‏طرفی علمی از سوی برخی نویسندگان کتاب ازجمله نقاط ضعف اثر محسوب می‏‏‏شود.

چکیده دولت‌ها درخصوص حقوق طبیعی افراد متعهدند. حق بر دین و حق بر دانش،‌ دو حق طبیعی شهروندان است. این دو، از موضوعات حقوق اساسی دو انقلاب ایران و فرانسه‌اند. در وقوع دو انقلاب، به‌نوعی سلبی یا ایجابی، ایمان و ایدئولوژی از چنان اهمیتی برخوردار بوده است که پس از انقلاب، ساحت‌های مختلفی را تحت‌تأثیر قرار داده است. مفروض این تحقیق آن است که سامان سیاسی و حقوقی جمهوری اسلامی ایران (با رویکرد دین‌گرا) و جمهوری لائیک فرانسه (با رویکرد دین‌گریز) درعمل با محوریت معرفت دینی شکل گرفته است. فرضیۀ نوشتار آن است که انقلاب‌های 1789 و 1979، یکی برضد دین و دیگری به سود دین، بر مقولۀ فرهنگ و دانش عمومی تأثیر مشابه و قابل‌ملاحظه‌ای گذاشته‌اند. در این میان، توجه به نقش محوری تعهدات قانونی دولت در تقویت یا تقلیل هزینۀ شهروند مؤمن توضیحی دربارۀ حدود این تأثیر در وضع حاضر است.

چکیده هویت یا پرسش از کیستی و چیستی انسان به‌صورت شکلی از آگاهی تاریخی بروز کرده و دارای کارویژه‌های فردی و اجتماعی متعددی است. در دهه‌های اخیر، باتوجه‌به پیچیده‌شدن روند هویت‌یابی و نیز گستردگی لایه‌ها و ابعاد هویت، گسترش جهانی‌شدن، پیدایش مکاتب و ره‌یافت‌های مدرن و پسامدرن دربارة تبیین مبانی، مؤلفه‌ها و کارکردهای آن، و نیز تأثیر روی‌دادهای سیاسی و اجتماعی و اقتصادی در امر هویت‌یابی موضوع هویت برای بسیاری از جوامع به مسئله‌ای مهم و اساسی تبدیل شده است، به‌طوری‌که حتی آن را بحران تعبیر می‌کنند. در ایران هم باتوجه‌به تنوع قومی و زبانی، میراث غنی تاریخی و فرهنگی، تأثیرات جهانی، و عوامل دیگر در دهه‌های گذشته هویت به مسئله‌ای اجتماعی ـ سیاسی و نیز موضوع علمی ـ پژوهشی مهمی تبدیل شده است. این مقاله بر آن است که کتاب هویت ایرانی را از جنبة انتقادی تحلیل و مهم‌ترین ابعاد مثبت و نیز کاستی‌های آن را بررسی کند. دستاوردهای تحقیق بیان‌گر آن است که تعریف‌نکردن عملیاتی مفاهیم اصلی، تکیه بر گفتمان هویتی ایران‌مدار و نادیده‌گرفتن گفتمان‌های هویت‌بخش دیگر، تناقض در مبانی نظری و روش‌شناختی مقالات، تکیه بر دوره‌بندی‌های تاریخ سیاسی، و نادیده‌گرفتن چالش‌های برآمده از رویارویی هویت ایرانی و هویت ملی ازجمله کاستی‌های کتاب است.

چکیده بررسی مفهوم ایران و هویت ملی در ارتباط با مسئلۀ تنوع قومی و زبانی جامعۀ ایرانی موضوع اصلی مطرح در کتاب ایران در پنج روایت است. نویسندۀ کتاب با ارجاع به واقعیت تنوع قومی ‌ـ زبانی و جغرافیایی جامعۀ ایرانی درصدد ارائۀ خوانشی کثرت‌گرا از مفهوم ایران و هویت ملی است. وی با نقد گفتمان تقلیل‌گرای ناسیونالیستی ایرانیت و هویت ملی را مقوله‌ای فراتر از عنصر واحد آریایی و فارس‌بودن‌ می‌داند و معتقد است باید تمام اقوام و زبان‌‌های ایرانی چون ترکی، عربی، کردی، بلوچی، و ترکمن را در دایرۀ هویت ملی و زبان‌‌های ملی ایرانی قرار داد. نویسنده، براساس چنین نگرشی، به طرح «روایت»‌‌های شریعتی، مطهری، آل‌احمد، زرین‌کوب، و مسکوب دربارۀ مفهوم ایران، هویت ملی، مسئلۀ تنوع زبانی، و خصوصاً زبان ترکی می‌پردازد. در پژوهش حاضر، براساس روش تحلیل محتوای کیفی، روایت‌‌های اندیشمندان یادشده دربارۀ ایران و هویت ملی، براساس بازخوانی مؤلف کتاب، مطرح و بعد دیدگاه‌‌های نویسندۀ کتاب درمورد مفهوم ایران و هویت ملی بررسی شده است. در مبحث پایانی هم کاستی‌‌های تحلیلی و استنادی کتاب ایران در پنج روایت بیان شده است.

چکیده نوشتار حاضر، با رویکردی انتقادی، کتاب تاریخ‌نگاری و تحولات آن در ایران و جهان اثر مشترک حسین میرجعفری و عباس عاشوری‌‌نژاد را بررسی و ارزیابی می‌‌کند. پژوهش‌های سه دهة اخیر راجع‌به تاریخ‌‌نگاری ایران، اسلام، و اروپا نکات قوت و ضعف شکلی و محتوایی داشته است. کتاب مورد‌بررسی این نوشته، که به‌عنوان کتاب درسی درس «تاریخ‌‌نگاری و تحولات آن در ایران و جهان» در مقطع کارشناسی تاریخ دانشگاه پیام‌نور اختصاص یافته است، نیز از این قاعده مستثنا نیست. انتظار می‌‌رود کتاب‌های درسی دانشگاهی، از استانداردهای لازم علمی برخوردار باشند، اما این کتاب، با‌وجود تلاش نگارندگان برای تدوین اثری مستند در درس تاریخ‌‌نگاری، دارای اشکالات و کاستی‌‌های شکلی (فقدان فهرست تفصیلی مطالب متن کتاب، فقدان نمایه، اغلاط تایپی، ضعف نگارشی و دستوری، تورفتگی برخی جملات، ضعف ارجاع‌‌نویسی و مستندسازی، عدم تفکیک منابع در کتاب‌نامه، و...) و محتوایی (عدم تبیین اصطلاحات و مفاهیم، بهره‌‌گیری نامناسب از منابع دست‌اول، نامتوازن‌بودن حجم بخش‌‌ها، وجود مطالب کلیشه‌‌ای، و...) است که آسیب جدی به متن زده است. نگارندۀ مقاله تلاش می‌‌کند، ضمن بررسی و ارزیابی کتاب و تبیین قوت و کاستی‌‌های آن، پیش‌نهادهای خویش را به نویسندگان و شورای انتشار کتب درسی دانشگاه پیام‌نور ارائه دهد تا بر جنبة علمی ـ آموزشی این کتاب و کیفیت ساختارمند آن افزوده شود.

چکیده پژوهش دربارۀ وضعیت زنان در روزگار مغول، به‌دلیل دیدگاه متفاوتی که مغول‌ها به جایگاه زنان در سیاست و جامعه داشتند، از زمینه‌های پژوهشی مهم در تاریخ ایران است که توجه برخی از پژوهش‌گران را به‌خود اختصاص داده است. باوجود اهمیت این عرصه در مقایسه با حوزه‌های دیگر، شمار اندکی از پژوهش‌های منسجم و مسئله‌محور در این زمینه انجام ‌شده و انتشار یافته است. از‌این‌رو، انتشار کتاب زنان در ایران روزگار مغول، که دراصل رسالۀ دکتری نویسندۀ آن بوده، سزاوار معرفی، بررسی، و ارزیابی است. مدعای نویسنده آن است که درپی کمبود پژوهش‌های «ژرف» در این زمینۀ پراهمیت به آن روی‌ آورده و ازاین‌رو این مقاله درپی ارزیابی تحقق این هدف در این کتاب است. نوشتار حاضر به‌روش توصیفی ـ تحلیلی و با رویکردی انتقادی به این پرسش می‌پردازد: دستاوردهای نویسنده تا چه اندازه‌ توانسته است به درک بنیادی و ژرف دربارۀ زنان در ایران دورۀ مغول دست یابد؟ چنین می‌نماید که نویسنده در دست‌یابی به هدف‌های مشخص خود موفق بوده و گذشته از برخی موارد محتوایی و شکلی، دستاورد و بنیادی استوار را برای پژوهش‌های بیش‌تر در این زمینه فراهم کرده است.

چکیده توسعه‌نیافتگی همواره برای پژوهش‌گران جذاب بوده است. توسعه‌نیافتگی یکی از دغدغه‌‌‌های اصلی اصلاح‌گران و اندیشه‌ورزان ایرانی، دست‌کم از اوایل دورۀ قاجار، بوده که منجر به ره‌یافت‌‌ها و دیدگاه‌‌‌های مختلفی دربارة علت‌یابی آن و نیز ارائۀ راه‌کار‌‌های گوناگون برای برون‌رفت از آن شده است. در این مورد کتاب‌‌ها و آثار متعددی به نگارش درآمده است و یکی از کتاب‌‌‌هایی که به‌تازگی در این خصوص روانة بازار نشر شده است کتاب سبب‌شناسی توسعه‌نیافتگی ایران است. بررسی کتاب نشان می‌دهد که این اثر از سه جنبۀ شکلی، روش‌شناختی، و محتوایی قابل‌نقد است. هدف از این پژوهش نیز روشن‌ساختن ضعف‌‌ها و کاستی‌های کتاب در حوزه‌‌‌های یادشده است. درمجموع، چنین‌ به‌نظر می‌رسد که این کتاب بدون آن‌که نوآوری خاصی داشته باشد، نتوانسته است افق علمی تاز‌‌ه‌ای در این زمینه بگشاید.

چکیده در تمدن‌های پیش ‌از تاریخ و پیش از اسلام در ایران، بشر برای بیان نیازها و اعتقادات خود از ساخت پیکره و شمایل‌‌نگاری بهره برده است. این آثارِ باقی‌‌مانده نشان از نگرش، فرهنگ، پوشش، مذهب، و ‌‌پیشرفت در حیات اعصار گذشته در ایران باستان دارند. این پیکرک‌ها شامل حیوانات، انسان‌‌‌ها، و حتی مجسمه‌‌های اساطیری و مذهبی ‌بوده‌اند که در هر دوره‌ای باتوجه‌به دانش روز آن عصر با مواد، مصالح، و شیوه‌های خاص خود تولید شده‌اند. هرکدام از این آثار مصرف و کاربرد ویژۀ خود را، باتوجه‌به نیاز بشر در همان دوران، ‌داشتند و تغییرات در نگرش، مذهب، عقیده، و زندگی روزمرۀ آن زمان باعث می‌شد پیکرک‌‌‌ها با پوشش، آرایش، تزئینات، اغراق‌ها، و تأکیدات متفاوت ساخته شوند. کتاب تندیس‌گری و شمایل‌نگاری در ایران پیش از اسلام ترجمه‌ای از دو مقالۀ اورلی دیمز، ‌پژوهش‌گر و باستان‌شناس بلژیکی،‌ است که علی‌اکبر وحدتی آن را در سال 1388 ترجمه و نشر ماهی آن را چاپ و منتشر‌ کرده است. هرچند کتاب مذکور اطلاعات بسیار مفید و ‌ارزش‌مندی را در اختیار ‌پژوهش‌گران و باستان‌شناسان قرار می‌دهد، همانند هر اثر مکتوب علمی دیگر کاستی‌هایی را شامل می‌شود. لذا مترجم کتاب می‌تواند درصورت صلاح‌دید پیش‌نهاد‌‌‌ها و تغییراتی را که در متن به آن اشاره می‌شود موردتوجه قرار دهد.

چکیده رویکرد اقتصاد سیاسی به‌معنای تحلیل ریشه‌های سیاسیِ عملکردهای اقتصادی است. هدف اصلی این مقاله بررسی و ارزیابی مهم‌ترین نقاط قوت و ضعف کتاب اقتصاد سیاسی جمهوری اسلامی، به‌قلم بهمن احمدی امویی، است. مؤلف تلاش کرده است تا در چهارچوب تحلیل اقتصاد سیاسی، چرایی جهت‌گیری‌ها و عملکردهای اقتصاد ایران در دهه‌های 1360 و 1370 را موردبررسی قرار دهد. کتاب در شش فصل تهیه شده و شامل مجموعه مصاحبه‌هایی با شش مرد تصمیم‌ساز اقتصاد ایران در آن دوره است. در نیمۀ اول این مقاله، ابتدا به معرفی کلی اثر پرداخته شده است. سپس مزیت‌ها و نواقص شکلی اثر به‌هم‌راه مزیت‌های محتوایی آن موردبررسی قرار گرفته‌اند. در نیمۀ دوم مقاله نیز محتوای اثر بررسی و نقد شده است. در این قسمت، مؤلفه‌های «تحلیل اقتصاد سیاسی جمهوری اسلامی در عمق» موردبررسی قرار گرفته است. این نوشتار پژوهشی تحلیلی با رویکرد نقد از طریق مطالعۀ موردی اثر است.

چکیده تأثیرات ناگوار شیوع بیماری کرونا در اقتصاد کشورهای جهان اقتصاددانان را به فکر ارائۀ تحلیل‎ها و نظرهای کارشناسانه واداشته است. اثر اقتصاد کرونا؛ اقتصاد مقاومتی در عصر ویروس کرونا اولین کتاب قابل‌توجه در این حوزه است که با هدف شناخت مسیرهای بهینۀ برون‌رفت اقتصاد ایران از بحران کرونا با رویکرد اقتصاد مقاومتی منتشر شده است. این مقاله با تحلیل و بررسی این اثر در دو محور شکلی و محتوایی به این نتیجه می‎رسد این کتاب که حاصل نظرها و تحلیل‎های جمعی از صاحب‌نظران اقتصادی است، علی‌رغم امتیازات زیادی هم‌چون جدید و نوآورانه‌بودن موضوع و نگارش روان و رسا، به دلایلی هم‌چون فقدان انسجام و نظم در پرداخت به موضوع، تعجیل در چاپ پیش از روشن‌شدن ابعاد اقتصادی و اجتماعی شیوع بیماری، انتخاب قالب نامناسب در ارائۀ مباحث، عدم استفادۀ کافی از تجربۀ اقتصادهای جهانی، و درنهایت ضعف در جامعیت و عمق تحلیل‎ها و راه‌کارها نتوانسته است به اهداف مدنظر دست یابد. این مقاله سعی دارد تا نکاتی را به‌منظور تقویت اثر از جنبۀ نگارشی و محتوایی پیش‌نهاد کند.

چکیده در جامعه‌شناسی حقوق گاهی هنگامی که تلاش می‌شود تا تصویری قانون‌مند از جامعه ارائه داده شود سخت با مشکل تعریف حقوقی روبه‌رو می‌شویم. چالشی که سال‌ها ذهن حقوق‌دانان و جامعه‌شناسان را به خود مشغول کرده موضوع تحلیل هویت است. هویت به‌مثابۀ حق فردی یا هویت به‌مثابۀ فرهنگ جمعی نزاعی نافرجام را برای دو نحله از جامعه‌شناسان حقوقی حقوق‌دان و جامعه‌شناسان حقوقی جامعه‌شناس به‌وجود آورده است. در این مقاله با مفروض‌گرفتن این چالش سعی شده تا با تمرکز بر موضوع هویت ایرانی تحلیلی مبتنی‌بر حقوق طبیعی ارائه شود. فرضیۀ این تحقیق آن است که هویت به‌منزلۀ حقی بنیادین بیرون از جامعه رشد کرده است و هویت به‌مثابۀ فرهنگ اگر هم حقوقی تفسیر شود، حقی در دامن حقوق وضعی است که به تحلیل جامعه‌شناسان نزدیک‌تر است. آن‌چه زیبایی مدعایی این بررسی را بیش‌تر جلوه‌گر می‌کند نوعی ارائۀ راه‌حل برای بی‌راهه‌های تحلیلی از وضعیت هویت ایرانی طی چند قرن اخیر است.

چکیده هدف از نگارش این پژوهش نشا‌ن‌دادن قدرت نفوذ فرهنگ و ادب ایران و تأثیر آن در سرزمینی دیگر است. وِلیمیر خِلِبنیکوف (1922-1884)، فوتوریست روس، از آن دسته شاعرانی بود که فرهنگ و ادب ایران را بسیار می‌‌ستود و تحت‌‌تأثیر آن قرار داشت. او ازجمله شاعران روس بود که فرصت حضور در ایران را پیدا کرد و در زمان قیام میرزا کوچک‌خان هم‌راه با نیروهای ارتش سرخ به‌‌بهانۀ کمک به جنگلی‌‌ها وارد گیلان شد و توانست از نزدیک با ایران آشنا شود. شرق‌‌گرایی از بارزترین وجوه اشعار خلبنیکوف است که در این پژوهش، فقط مضامین ایرانیِ مجموعه‌اشعار شش‌جلدی وی را بررسی خواهیم کرد. بازآفرینی مضامین ایرانی با جلوه‌‌ای تازه در اشعارش شعر خلبنیکوف را زیبا و بدیع جلوه داده است. باوجود‌آن‌‌که تأثیر ایران در وی فقط به ابعاد ادبی و اسطوره‌‌ای ایران منتهی نمی‌‌شود و بسیار فراتر از آن، در ابعاد فرهنگی، مذهبی، تاریخی، و جغرافیای زیستی و طبیعی نیز قابل‌بررسی است، محققان ایرانی بسیار اندک به آثار وی پرداخته‌‌اند. بررسی اشعار خلبنیکوف حاکی از عشق وی به حکیم گنجه است و بازتاب اشعار نظامی و هم‌چنین اسطوره‌‌های شاهنامه نیز بر آثار او قابل‌مشاهده است. هم‌چنین بررسی مضامین اشعار ایرانی او نشان می‌‌دهد که شعر او از جوهره‌‌ای انسانی برخوردار است که بر حول ایدۀ وحدت جهانی می‌‌چرخد.

چکیده متکلم را تا کسی عیب نگیرد سخنش صلاح نپذیرد. ^[i]
(سعدی)
این جستار با هدف نقد و شناسایی موارد قوّت و ضعف معیارهای شکلی و محتوایی کتاب باستان‌شناسی ایران به‌قلم مؤلفان بزرگوار کریم حاجی‌زاده و پرویز پورکریمی انجام شده است. این کتاب از نظر محتوا ازجمله تألیف‌های نادر و پیش‌رو در زمینۀ ارتباط باستان‌شناسی و گردش‌گری در ایران به‌شمار می‌رود و پیش‌گامی در طرح مباحث جدید موجب بروز برخی کاستی‌ها و نقص‌ها خواهد شد. هدف نگارندۀ این مقاله آن است که ویژگی‌ها و کاستی‌های محتوایی و نگارشی کتاب را بیان کند. محورهای اصلی این بررسی نقادانه ارزیابی کتاب به‌منزلۀ منبع درسی براساس معیارهای منابع درسی، انطباق مطالب کتاب با سرفصل مصوب شورای عالی برنامه‌ریزی، درستی یا نادرستی ارتباط مطالب با عنوان کتاب، کیفیت استفاده از منابع معتبر و جدید، و بررسی اشتباه‌های چاپیِ غیر‌قابل‌چشم‌پوشی است. نظر نگارنده در این مقاله آن است که کتاب یادشده باوجود محتوای غنی و تأثیر زیادی که در کاربردی‌کردن هرچه بیش‌تر دانش باستان‌شناسی در حوزۀ باستان‌شناسی و گردش‌گری دارد، اما کاربرد آن به‌منزلۀ منبع تدریس در واحد درسی «باستان‌شناسی ایران» نیازمند بازنگری است.
 
[i]. جناب بهاءالدین خرمشاهی در ابتدای مقالۀ خود در مجموعۀ نقد کتاب و کتاب نقد به کلام سعدی اشاره کرده و نگارنده نیز این ایده را اقتباس کرده است (خرمشاهی 1386).

چکیده تاریخ‌نگاری سامانیان تاحدودی ادامة ساده‌نویسی اواخر قرن دوم هجری قمری است، اما نثر مصنوع شماری از مورخان و نویسندگان، در ستایش امیران و وزیران، مبالغه‌آمیز بوده است و آنان را پادشاهانِ برحق دانسته‌اند. تاریخ‌نویسی این دوره بیش‌تر برمبنای مشاهدات شخصی و اسناد بوده و از این نظر مهم است. تبیین ویژگی‌های عمدة تاریخ‌نگاری و نقاط ضعف و قوت برجسته‌ترین منابع تاریخی سامانیان اولویت این پژوهش است؛ ازجمله بیان نقش امیران و وزیران سامانی در تاریخ‌نگاری و شناسایی شاخصه‌های مهم منابع تاریخی. از مشخصه‌های عمدة تاریخ‌نگاری این دوره رویکرد فرهنگی تمدنی مورخان، تاریخ‌نگاری کل‌نگر، نگرش عقل‌گرایانه، و تلفیق دانش‌های متعدد ازجمله تاریخ، جغرافیا، نجوم، و آگاهی از علوم و حوزه‌‌های گوناگون است. از دیگر مشخصه‌ها، روی‌آوری به ترجمه و تهذیب، گریز از روش‌های تدوین اخبار برپایة اصول و سنت‌های ثبت و نقل حدیث، و پیدایش شیوه‌های نو در تاریخ‌نگاری است. رونق تاریخ‌نگاری و پیدایش آثار مهم تاریخی در دورة سامانیان دستاورد گوناگونیِ عوامل در روزگار و قلمرو این خاندان است.

چکیده نوشتار حاضر رویکردِ تفسیری بئاتریس فوربز منز، پژوهش‌گر دوران مغول ـ تیموری، را در کتاب قدرت، سیاست و مذهب در ایران عهد تیموری مورد نقد و نظر قرار می‌دهد. منز در این کتاب تاریخ عهد شاهرخ، به‌ویژه مناسبات جامعه و حکومت در این عصر، را با دیدگاه متفاوتی بررسی می‌‌کند و عرصۀ جدیدی را به روی مخاطب می‌گشاید. در این جهت، پس از معرفی مختصر فصول کتاب و جایگاه آن در عرصۀ پژوهشی عهد تیموری، نقد مبانی معرفتی و چهارچوب نظری مؤلف، که براساس آن مناسبات جامعه و حکومت در عهد فرمان‌روایی شاهرخ را تفسیر کرده است، مورد نقد و بررسی قرار می‌دهد. نقد مذکور ضمن ارج‌نهادن به نظرگاه نویسندۀ کتاب در گشودن افق‌های جدید در تاریخ‌شناسی عهد تیموری و تهییج ذهن مخاطبان برای متفاوت‌دیدن ساختار کلان جامعه و حکومت در عهد جانشینی تیمور، بسط نظرگاه وی و گشودن افق‌های دیگری، غیر از آن‌چه منز تاریخ عهد شاهرخ را براساس آن تحلیل کرده است، در نظر دارد.

چکیده کتاب‏شناسی انتقادی جامعه‏شناسی تشیع کتابی است که نویسندگان در آن به مذهب تشیع ازمنظری جامعه‏شناسی و باتوجه‌به آثاری که درطی هفت دهۀ اخیر منتشر شده‏، پرداخته‌اند. نویسندگان در هر فصل از فصل‏های هشت‏گانۀ کتاب یکی از موضوعات اجتماعی کاربردی دین را بررسی کرده‌اند. در هر فصل، یکی از تحقیقی‏ترین مقالات پژوهشی باتوجه‌به ویژگی‏هایی چون بررسی جامعه‌شناختی، حجم مقاله، کاربردی‌بودن پی‌نوشت‏ها تقسیم‏بندی موضوعی شده است. کتاب به‌دلیل ماهیت تألیف گروهی هماهنگی لازم را به‌لحاظ محتوا و بررسی موضوع ندارد.مؤلفان کتاب کوشیده‌اند تا به مذهب تشیع نه ازمنظر کلامی و فلسفی یا فقهی بلکه ازجنبۀ اجتماعی آن و تأثیراتی که در جامعه و انسجام میان مردم دارد بپردازند. فصل‏های هشت‌گانۀ کتاب بدین شرح‌اند: تاریخ اجتماعی؛ روحانیت و مرجعیت؛ سیاست و قدرت؛ هنر، ادبیات، و فرهنگ؛ مناسک؛ عرفان و تصوف؛ اماکن مذهبی و زیارت؛ انتظار و مهدویت.روش به‌کاررفته در این اثر را باید روشی اسنادی و هرمنوتیکال دانست که نویسندگان مقالات مختلف بیش‌تر به شرح برداشت‌های خود از یک کتاب و محتوای آن پرداخته‌اند.

چکیده فقر و نابرابری در ایران پدیده‌ای است که عمق و وسعت آن توجه متفکران اجتماعی و اقتصادی را به خود جلب کرده و از مناظر مختلف موردمطالعه قرار گرفته است. ضرورت مبارزه با فقر و نابرابری در ایران نوشتة سعید مدنی قهفرخی از این جمله تحقیقات است. بازخوانی و نقد این مطالعات ضرورتی برای تنقیح و تدقیق ادبیات مربوط به فقر و نابرابری در ایران است. مکتوب حاضر ازمنظر روش‌شناختی به نقد این کتاب می‌پردازد و برخی ضرورت‌های نظری و روشی برای تکمیل آن ‌را پیش می‌نهد.
در موضع نقد، این نوشته نه با دیدة عیب‌یابی که با موضع هم‌دلی برخی پیش‌نهادات برای تکمیل این پروژه ارائه می‌کند. پس از معرفی اثر برخی کاستی‌ها به‌ترتیب فصول کتاب موردبحث قرار می‌گیرد و در گام بعد با رویکرد تحلیل نظام‌مند تعلقات روشی، نظری، و معرفتی کتاب معرفی می‌شود. نتیجة مقالة ناظر بر این است رویکرد کتاب بیش‌تر توصیفی است و تبیینی از فقر در ایران ارائه نمی‌دهد و بر همین اساس کتاب وارد مقولة نابرابری و علل و دلایل آن در ایران نمی‌شود. فقدان نگاه مسئله‌مند و موضع نظری مشخص نسبت به فقر و نابرابری در این کتاب، مهم‌ترین نکته‌ای است که این نوشته بر آن تأکید می‌کند.

چکیده نوشته‌ها و آثار یوزف ولسکی دربارۀ تاریخ و فرهنگ اشکانیان به رویکرد نوینی انجامید که توانست افق تازه‌ای بر زوایای تاریک و مبهم این دوران بگشاید. وی در نوشته‌هایش ضرورت بازبینی و تجدیدنظر اساسی در دیدگاه‌های رایج گذشتۀ مورخان و محققان این دوره از تاریخ ایران را گام نخست و اولیه‌ای می‌داند که می‌تواند در بازسازی وجهۀ اشکانیان در چهارچوب تاریخ باستانی ایران مؤثر باشد. روش بررسی در این مقاله استخراج دیدگاه‌ها و رویکردهای اساسی ولسکی از‌خلال نوشته‌ها و آثار مهم وی دربارۀ ایران اشکانی است. در این جهت، برخی از مهم‌ترین مقالات وی ترجمه و تلخیص شده‌اند. ازجمله مهم‌ترین نتایج و دستاوردهای این نوشته در معرفی نگرش‌های ولسکی باید به خروج منابع بومی و ایرانی از حاشیه و تبدیل آن‌ها به منابع معیار و نقد روش‌مند منابع یونانی و رومیِ مرتبط با اشکانیان اشاره کرد. هم‌چنین، یافتن پیوندهای ایدئولوژیک میان اشکانیان با سنن هخامنشی اساسی‌ترین راه‌برد ولسکی به‌شمار می‌رود. وی برای این منظور فرضیۀ مسلک ایران‌گرایی اشکانیان را مطرح کرده‌است. تلاش‌های وی گرچه به‌شکل کاملی موفقیت‌آمیز نبوده، دست‌کم در تعدیل دیدگاه‌های منفی گذشته درقبال اشکانیان از درخشش ویژه‌‌ای برخوردار بوده است.

چکیده منظور از محیط کسب‌وکار عوامل مؤثر در عملکرد بنگاه‌های اقتصادی است که مدیران یا مالکان بنگاه‌ها نمی‌توانند آن‌ها را تغییر دهند یا بهبود بخشند. کتاب بهبود فضای کسب‌وکار و تحقق اقتصاد مقاومتی تألیفی است که محقق آن به‌دنبال برقراری ارتباط بین محیط کسب‌وکار و تحقق اقتصاد مقاومتی بوده است. در همین جهت، شاخص سهولت کسب‌وکار را انتخاب کرده و با استفاده از جدول‌ها و نمودارهای مقایسه‌ای سعی در موشکافی این ارتباط داشته است. این مقاله با عنوان نقد صوری و نقد محتوایی ساختاربندی شده است. مصداق موردنظر نویسنده (محیط کسب‌وکار) طیف وسیعی از شاخص‌های متمایزی دارد که تفاوت‌های مهمی باهم دارند و نمی‌توان تمام این موارد و مصادیق را یک‌سان و مشابه دانست، اما نویسنده فقط به یکی از شاخص‌ها، که شاخص مهمی نیز به‌شمار می‌رود، اشاره داشته است. نظر به این‌که کتاب مذکور هدف والایی را دنبال می‌کند، تبیینی متقن از ارتباط بین محیط کسب‌وکار و اقتصاد مقاومتی را بر غنای اثر می‌افزاید و انتظار می‌رود تا نویسنده در چاپ‌های بعدی به نکات مطرح‌شده، به‌منظور ارتقای کیفیت اثر، توجه کند.

چکیده هدف تحقیق حاضر ارزیابی کتاب آموزش زبان انگلیسی پایة اول دورة متوسطة اول (هفتم)، پراسپکت یک، است که در سال‌های اخیر توسط وزارت آموزش و پرورش ایران طراحی و مورداستفاده قرار گرفته است. بدین منظور، پرسش‌نامه‌ای محقق‌ساخته طراحی شد و براساس اطلاعات حاصل از اجرای آزمایشی، روایی، و پایایی پرسش‌نامه با استفاده از تحلیل عاملی اکتشافی و آزمون آلفای کرانباخ موردتأیید قرار گرفت. نتایج شاخص کفایت نمونه، تست بارتلت، و نیز آلفای کرانباخ (96/0) حاکی از آن بود که پرسش‌نامة مذکور روایی مناسب و پایایی بالایی دارد. شرکت‌کنندگان اصلی این پژوهش شامل 188 معلم زبان انگلیسی در دورة اول متوسطهبودند که براساس نمونه‌گیری دردست‌رس از هفت استان کشور انتخاب شدند. هم‌چنین 146 نفر از معلمان مورد مصاحبه‌ای نیمه‌ساختاریافته قرار گرفتند. نتایج پژوهش حاکی از آن بود که معلمان از: الف) طرح و قالب ظاهری کتاب، ب) فعالیت‌ها و تمرین‌‌‌‌های کتاب، ج) محتوای کتاب به‌لحاظ ایجاد توازن میان چهار مهارت زبانی، د) عملکرد مطالب کمک درسی و راه‌نمای معلم، ه) دستور زبان، واژگان، و انواع نقش‌های زبانی و بالاخره، و) ارائة روش تدریس مناسب رضایت لازم را ندارند.

چکیده هدف از نگارش مقالۀ حاضر بررسی مفاهیم ذکرشده در کتاب اقتصاد برای همه و ارائۀ دیدگاه انتقادی دربارۀ مطالب تنظیم‌شده در کتاب است. تأکید اساسی و دلیل اصلی نویسنده برای نگارش کتاب این است ‌که بین دانش‌آموختگان رشتۀ اقتصاد و عامة جامعه تبادل لازم و کافی در زمینة مباحث اقتصادی وجود ندارد. در این کتاب کوشش شده است که با بیانی شیوا، روان، و سلیس مفاهیم پیچیدة اقتصاد کلان برای عامة جامعه تشریح شوند، اما باوجود برخورداری از چنین مزیتی کتاب برای افرادی که دانش اقتصادی ندارند چندان مناسب نیست، زیرا برای مطالعه فرد به دانستن پیش‌فرض‌هایی در این زمینه نیازمند است. از‌سویی‌دیگر، تأکید بر مسئلۀ ساده‌سازی مفاهیم باعث شده است که نویسنده از ارائة بسیاری از مفاهیم پیش‌نیاز غفلت کند، این امر خود به کاهش انسجام و نظم منطقی جزئی اثر منجر شده است. باوجود انسجام کلی اثر و ارائة تحلیل‌ها براساس دیدگاه نئوکلاسیکی، به‌نظر می‌رسد بازبینی و تنظیم مجدد اثر، به‌گونه‌ای‌که خواننده بتواند رابطۀ میان مفاهیم ذکر‌شده و سیر کتاب را متوجه شود، کمک شایانی به افزایش انسجام کتاب می‌کند.

چکیده چکیده
یکی از شاخص‌های پایش تحقق بند اول سیاست‌های اقتصاد مقاومتی، توجه‌به توسعه کارآفرینی نوپا در کشور است؛ در واقع، به‌منظور تحقق سیاست­های اقتصاد مقاومتی نیاز به پرورش شرکت‌های نوپا و نوآور(استارت‌آپ‌ها) احساس می‌شود. تحقیق حاضر سازوکار‌های توسعه کارآفرینی نوپا در ایران را در چارچوب گفتمان اقتصاد مقاومتی شناسایی می‌کند. در همین راستا، با بررسی ادبیات موجود و اقدامات انجام گرفته در اکوسیستم‌های موفق دنیا چون سیلیکون ولی، در رابطه با نحوه حمایت از کسب و کارهای نوپا، و همچنین اقدامات صورت‌گرفته در کشور، به شناسایی مکانیسم‌های متناسب با موقعیت خاص کشور پرداخته شده است. یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که جذب و ارزش‌ نهادن بر استعدادهای موجود در هر منطقه یکی از پیشران‌های اصلی بروز کارآفرینی نوپا در بسیاری از مناطقی است که اکوسیستم مناسبی برای کارآفرینی‌های نوپا دارند. به منظور توسعه کسب وکارهای نوپا در کشور، حداقل در مراحل اولیه رشد شرکت‌ها، دولت به عنوان مهم‌ترین پیشران توسعه کارآفرینی بایستی به نحوی از آن‌ها حمایت کند. ایجاد پارک‌های علم و فناوری، مراکز رشد و مراکز شتاب‌دهنده کسب و کارهای نوپا، در کنار مواردی چون اصلاح مقررات، کمک‌های مالی و ارزش گذاشتن بر سرمایه انسانی موجود در کشور، از جمله مکانیسم‌های مؤثر بر توسعه کارآفرینی نوپا در کشور هستند.

چکیده چکیده
این تحقیق تلاش می‌کند تا ضمن شناخت وضع موجود تدوین پایان‌نامه در دانشگاه‌های کشور در حوزۀ اقتصاد و بانکداری اسلامی، چالش‌های موجود در این زمینه را مورد بررسی قرارداده و راه‌حل‌هایی ابتدایی نیز ارائه‎نماید. به منظور بررسی وضع موجود، نمونه‌ای از پایان‌نامه‌های دفاع‎شده در دانشگاه‌های تهران، شهید بهشتی، علامه طباطبایی، امام صادق (ع)، تربیت مدرس، مفید، الزهرا (س) و علوم اقتصادی را مورد بررسی و تحلیل قرارمی‌دهد. یافته‌های این تحقیق که بر اساس روش کتابخانه‌ای و تحلیل محتوا به‎دست‎آمده‌اند، نشان‎می‌دهد که بخش قابل‎توجّهی از پایان‌نامه‌های دفاع‎شده به موضوعات اقتصاد متعارف پرداخته و در بهترین حالت همان موضوعات را برای اقتصاد ایران کاربردی کرده‌اند. از این رو، مواردی که در آن‌ها مستقیماً به حوزه‌های مفهومی و کاربردی اقتصاد و بانکداری اسلامی توجّه شده باشد، بسیار محدود است. علاوه بر این، به‎نظرمی‌رسد چالش‌ها و علل معیّنی موجبات ضعف پژوهش را در حوزۀ اقتصاد و بانکداری اسلامی فراهم آورده‌اند که نمی‌توان نسبت به آن‌ها بی‎تفاوت بود. یافته‌های این تحقیق دلالت‌های مشخّصی به منظور اصلاح نظام پژوهش اقتصاد و بانکداری اسلامی در کشور ارائه‎می‌دهد.