پژوهش‌نامه انتقادی متون و برنامه‌های علوم انسانی

چکیده در حوزۀ پژوهش‌های کیفی کتاب‌های مرجع زیادی وجود دارد که هریک به دلیلی مشروعیت و مقبولیت مناسبی میان خوانندگان کسب کرده‌اند. کتاب مبانی پژوهش کیفی: فنون و مراحل تولید نظریۀ زمینه‌ای، به‌قلم اشتراوس و کوربین با ترجمۀ ابراهیم افشار ازجمله کتاب‌های موفقی است که در این حوزه به‌رشتۀ تحریر درآمده، نُه بار به‌چاپ رسیده، و به‌عنوان منبع درسی مقاطع تحصیلات تکمیلی مورداستفاده قرار گرفته است. در این مقاله تلاش می‌شود تا با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی، با ذکر شواهد و مستندات، و برمبنای معیارهای ارزیابی معرفی‌شده از سوی شورای نقد و بررسی متون و کتب علوم انسانی به نقد منصفانه و بدون سوگیری کتاب مذکور پرداخته شود. نقدها از دو نظرگاه شکلی و محتوایی ارائه شدند. بر این اساس، نقاط قوت اصلی کتاب، جامعیت محتوا درخصوص نظریۀ زمینه‌ای، دیدگاه منسجم و ساختارمند نسبت به موضوع، و ارائۀ مثال‌های کاربردی هستند. درعین‌حال، این اثر نقاط قابل‌بهبودی دارد که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به فقدان توجه کافی به مرحلۀ آماده‌سازی و ارائۀ گزارش پژوهش، روزآمد‌نشدن موضوعات باوجود تجدید چاپ‌های متعدد کتاب، و بی‌توجهی به سایر روش‌های پژوهش کیفی اشاره کرد.

چکیده هدف اصلی این پژوهش بررسی و ارزیابی مهم‌ترین نقاط قوت و ضعف کتاب روش و نظریه در علوم سیاسی، نوشتۀ دیوید مارش و جری استوکر، است. ‌ازآن‌جاکه یکی از مهم‌ترین حوزه‌‌های فلسفۀ علم حوزۀ مباحث مربوط به مسائل فرانظری با تمرکز بر مسائل هستی‌شناسی، معرفت‌شناسی، و روش‌شناسی است، هدف اصلی این کتاب پرکردن خلأ نظری در دو حوزۀ روش‌شناسی و معرفت‌شناسی است. این کتاب مجموعه‌مقالاتی در سه بخش مهمِ «ره‌یافت‌‌های علوم سیاسی»، «پرسش‌‌های روش‌شناختی»، و «نظریه‌‌های مربوط به دولت» از نویسندگان مختلف دانشگاه‌‌های انگلستان ‌است و بنابراین با رویکرد بریتانیایی به این حوزه پرداخته است. در این پژوهش، ابتدا به معرفی کلی اثر پرداخته شده‌، سپس امتیازات و نواقص شکلی اثر بررسی شده است‌. در مبحث پنجم به ارزیابی محتوایی اثر ‌‌به‌صورت ‌کلی و در مبحث پایانی نیز به بررسی مهم‌ترین امتیازات و نواقص محتوایی فصل به فصل اثر ‌‌به‌طور هم‌زمان پرداخته شده است‌. این مقاله پژوهشی تحلیلی با رویکرد نقادانه از طریق مطالعۀ موردی اثر ‌‌است.