پژوهش‌نامه انتقادی متون و برنامه‌های علوم انسانی

چکیده با طرح اقتصاد دانش‌بنیان به‌عنوان شکل جدیدی از الگوی توسعۀ اقتصادی، شاهد انتشار کتب و مقالات پژوهشی بسیاری طی سال‌های اخیر در داخل و خارج از ایران بوده‌ایم. یکی از همین آثار کتاب اقتصاد دانش‌بنیان: مبانی، مفاهیم، روش‌شناسی است که به‌تازگی منتشر شده است و مقالۀ حاضر به معرفی و نقد محتوایی آن می‌پردازد. از نظر محتوایی، باتوجه‏به تأکید نویسندگان بر اهمیت دانش ضمنی و قراردادنِ آن در کانون بحث‌ها می‌توان رویکرد آن‏ها به اقتصاد دانش‌بنیان را تطوری دانست و هم‏چنین، نظر به تأکید بر نهادها برای بسترسازیِ اقتصاد دانش‌بنیان، چهارچوب تحلیلیِ آن‏ها اقتصاد نهادی است. کتاب از جامعیت خوبی برخوردار است، اما به‌طور کامل منطبق با عنوان انتخابی، که از روش‌شناسی در آن نام برده شده، نیست. هم‏چنین، ضمن اتکای نظریه‌ها بر شواهد آماری، اما قدیمی‏بودن آمارِ ارائه‌شده روزآمدسازیِ منابع و گزارش‌های مورداستفاده را ضروری می‌کند. جای دیدگاه‌های مختلف به اقتصاد دانش‌بنیان و بحث دربارۀ پیچیدگی‌های حقوق مالکیت دانش نیز در کتاب خالی است، اما درکلْ کتاب توانسته است با زبانی روشن و ساده مبانی و مفاهیم اقتصاد دانش‌بنیان را به مخاطبان ارائه کند.  

چکیده هدف پژوهش حاضر نقد و بررسی کتاب مبانی نظری تکنولوژی آموزشی، تألیف دکتر هاشم فردانش می­باشد. بدین جهت دو بعد شکلی و محتوایی کتاب به شیوه­ی تحلیلی – اسنادی مورد واکاوی قرار گرفته است. رعایت قواعد نگارشی و املایی، روان بودن متن، واژه­نامه انگلیسی – فارسی و نمایه موضوعی را می­توان از امتیازات ظاهری اثر مذکور دانست. با این­حال ارائه پیشگفتار، بیان هدف اصلی اثر، مقدمه و اهداف هر فصل، جمع­بندی، پرسش­هایی برای ارزیابی مخاطب و طراحی مناسب­تر جلد می­تواند از نظر ظاهری به مطلوبیت بیشتر آن کمک کند. در بعد محتوایی، این اثر دارای امتیازاتی همچون نظم منطقی و انسجام درونی، توجه به مبانی این حوزه، واژه­گزینی­های مناسب و اهتمام به منابع معتبر می­باشد. به­روز­رسانی تعریف تکنولوژی آموزشی، ارائه محتوایی در رابطه با مفاهیم سیستم­ها، یادگیری و عملکرد؛ یکدست کردن سبک استناددهی، ارائه روشن­تر برخی شکل­ها و رج­بندی مناسب عناوین می­تواند باعث غنای محتوایی بیشتر این اثر شود. در مجموع این اثر برای آشنایی اولیه با بنیان­های نظری تکنولوژی آموزشی اثر ارزشمندی است و تا حدی نسبی­ می­تواند خوانندگان را با چهارچوب­های کلی و اولیه این حوزه آشنا کند.

چکیده این مقاله مروری است بر کتاب راه‌نمای روش تحقیق برنامه‌ریزی راتلج، مروری که تلاش می‌کند محتوای کتاب را به‌اجمال بیان کند و از آن طریق نشان بدهد که درک و فهم روش‌شناسی تا چه اندازه بر کاروبار دانشگاهیان و حرفه‌مندان اثر می‌گذارد. این کتاب، برخلاف دیگر منابع رایج، اختصاصاً مناسبات رشتۀ برنامه‌ریزی را موضوع بررسی قرار داده است. هم‌چنین، تلاش کرده است تا روش‌شناسی را از موجودیتی صلب و حسب‌ تکلیف درمیان دانشگاهیان به سیروسلوکی پویا در زندگی فردی، اجتماعی، و حرفه‌ای پژوهش‌گران ارتقا دهد. مقاله‌های متعدد کتاب اکثراً دل‌مشغولی‌شان پیوند نظریه و عمل است و برای برقراری این پیوند به‌شکلی بدیع بسیاری از مناسبات فرایند تولید پژوهش را پیش نظر می‌آورند. درپایان، ارزیابی مختصری از محتوای کتاب صورت می‌گیرد و ضرورت جای‌گرفتنش در برنامۀ آموزش رسمی برنامه‌ریزی بیان می‌شود.

چکیده هدف اصلی مقالۀ حاضر واکاوی و ارزیابی نقاداﻧﺔ کتاب آموزش و توسعه: مباحث نوین در اقتصاد آموزش، ﺗﺄلیف معدن‌دار آرانی و سرکار آرانی از نشر نی است. این کتاب از آثار معدودی است که در زﻣﯿﻨﺔ اقتصاد آموزش ﺗﺄلیف و انتشار یافته است. بررسی و ارزیابی کتاب براساس پرسش‌نامۀ داوری شورای بررسی متون و کتب علوم انسانی در ابعاد ارزیابی شکلی، ساختاری، و محتوایی انجام پذیرفته است. درمجموع، نتایج بررسی نشان می‌دهد که کتاب، علی‌رغم اشکالاتی در زمینه‌های ساختاری و محتوایی، از کیفیت مطلوبی برخوردار است، اما لازم است برای ارتقای کیفیت کتاب در چاپ‌های بعدی، ازیک‌سو، یک فصل به طرح ویژگی‌های خاص آموزش و پرورش ایران اختصاص داده شود و ازسوی‌دیگر، به پیش‌نهادهای آخر مقاله توجه شود. به‌خصوص، در زمینۀ اقتصاد آموزش و ﺗﺄثیر توسعۀ انسانی در رشد اقتصادی تحلیل‌های مناسبی درجهت اصلاح سیاست‌گذاری هم در زمینۀ ساختار نهادهای متولی آموزش و تغییر رویکرد آن‌ها در امر تربیت نیروی انسانی کارآمد و هم در زمینۀ تخصیص اعتبارات کافی به نهادهای متولی امر آموزش و پرورش اقدامات اساسی صورت گیرد.

چکیده تألیفات معاصر به‌عنوان کتب اعلام در معرفی چهره‌‌های ادبی و سبک آنان بسیار حائز اهمیت‌اند و برای پژوهش‌گران کتب مرجع محسوب می‌‌شوند. بنابراین، باید در محتوای خود به‌نحو شایانی مؤلفه‌‌های صوری و محتوایی لازم را گرد آورند. این جستار با خوانش یکی از آثار العشماوی، مطرح در حوزة نقد ادبی، درنظر دارد تا مؤلفه‌‌های شکلی و محتوایی کتاب أعلام الأدب العربی الحدیث واتجاهاتهم الفنیّة را بررسی کند و با روش توصیفی ـ تحلیلی کارآمدی این اثر را در حوزة کتب آموزشی ادبیات عربی روشن کند. باوجود دستاوردهای آن برپایة نگاه نقدی ویژة العشماوی در کاربست تجربة شخصی و تحلیل ذوقی در نقد ادبی و نیز شمولیت بحث در چهار حوزة مهم از ادبیات این کتاب ازلحاظ برخی نکات محتوایی و غالباً شکلی دچار نقیصه‌‌هایی است که مهم‌ترین آن قلت منابع و مآخذ، ضعف ارجاع‌‌دهی، و نداشتن جامعیت صوری به‌ویژه نداشتن منابع است. از‌این‌رو، نمی‌‌توان آن را مرجعی همه‌جانبه و درزمرة منابع اصلی برنامة آموزشی رشتة زبان و ادبیات عرب معرفی کرد.

چکیده مطالعات برنامه‌‏ریزی درسی در آموزش زبان عربی در ایران، برخلاف کشورهای عربی، بسیار اندک و انگشت ‏شمار است. کتاب المرجع فی مناهج تعلیم اللغة العربیة للناطقین بلغات أخری از مهم‌‏ترین کتاب‏‌های این حوزه در کشورهای عربی است؛ در این پژوهش به نقد و بررسی این کتاب پرداخته می‏‌شود. روش پژوهش به ‏این‏ صورت است که تلاش خواهد شد نقاط قوّت و ضعف شکلی و محتوایی اثر تبیین شود. در بررسی محتوایی، مباحث مطرح‌‏شده در کتاب با کتاب‏‌های برنامه‌ریزی درسی به ‏ویژه در زبان انگلیسی مقایسه می‌‏شود.نتایج پژوهش نشان می‏‌دهد که دیدگاه نویسندگان در این کتاب دیدگاهی فرهنگی است و درواقع نویسندگان توانسته‏‌اند از طریق بومی‌‏سازی نظریات و رویکردهای غربی در برنامۀ درسی، آن‏‌ها را در چارچوبی اسلامی ــ عربی برای آموزش زبان عربی به غیرعرب‏ زبان‏‌ها ارائه دهند. از جمله نارسایی‏‌های محتوایی این اثر فقدان بحث و بررسی عنصر مهم «نیازسنجی» در برنامۀ درسی و نپرداختن به مباحث مهمی مثل روش‌‏های تربیت معلمان و ارزیابی و ارتقای عملکرد آنان است.

چکیده اهتمام به تأمین ویژگی‌های مطلوب کتب دانشگاهی بسیار مهم تلقی می‌شود. هدف نقد حاضر، فراهم ساختن بازخوردهای ضروری و شناخت کاستی‌ها و نقاط قوت اثر یادشده است. برای ارزش‌‌یابی این اثر از چهارچوب شورای بررسی متون و کتب علوم انسانی استفاده شد. نتیجة ارزیابی نشان داد که اغلب فصول مقدمه، خلاصه، تمرین، آزمون، تصویر و جمع‌بندی نهایی ندارند. کیفیت فنی اثر (نوع قلم و کیفیت چاپ) با استانداردهای روز هم‌خوانی ندارد. تصاویر، نمودارها و جدول‌ها چندان واضح نیستند. قواعد عمومی نگارش کامل رعایت نشده است. اغلاط چاپی نسبتاً فراوان‌ است. ویرایش ادبی اثر ضعیف است. از واژه‌ها و مفاهیم نامأنوس (تزایداً، تعدد‌یافته‌تری) استفاده شده است. متن روان و رسا نیست. تعداد درخور توجهی از عبارات و جملات پیام روشنی ندارند. کیفیت معادل‌سازی اصطلاحات تخصصی مناسب نیست. ارجاع به منابع در همه‌جا یک‌سان نیست. استفاده از شیوة APA در همه‌جا دقیق و یک‌سان نیست. مطالب در کل اثر و در درون هر فصل سازمان‌یافته نیستند و انسجام کافی ندارند. بحث‌ها از جای مناسبی آغاز نشده‌اند و منسجم نیستند. ضعف دقت علمی در تعیین عناوین فصول، عناوین فرعی داخل فصل‌ها، کاربرد مفاهیم، استناد، استدلال، توضیح و نتیجه‌گیری در اغلب بخش‌های کتاب مشهود است. نویسندگان به نوآوری یا طرح دیدگاه علمی جدید و نیز سازگار کردن مباحث با فرهنگ بومی ایران موفق نشده‌اند.