پژوهش‌نامه انتقادی متون و برنامه‌های علوم انسانی

چکیده یکی از موضوع‌های بحث‌برانگیز در باستان‌شناسی و هنر جهان اسلام چیستی هنر اسلامی است. پژوهش‌گران متعددی دربارۀ خاستگاه، چیستی، و حوزۀ عمل هنر دوران اسلامی مقاله‌ها و کتاب‌های تخصصی نگاشته‌اند. آن‌چه معیار تمایز اندیشه‌های معاصر در تفسیر هنر به‌معنای اسلامی آن قلمداد می‌شود معطوف‌ به مبانی نظری و چهارچوب‌های تفسیری است که هریک با ره‌یافت‌های گوناگون آن را بررسی کرده‌اند. ره‌یافت‌هایی که به‌واقع، نقش به‌سزایی در بیان منسجم و متقن از پدیده‌های هنری در جهان اسلام داشته‌اند. کتاب هنر اسلامی در زمرۀ کتاب‌های مرتبط با حوزۀ شناخت هنر دوران اسلامی است که با تکیه بر ره‌یافت تاریخی‌نگری به رشتۀ تحریر درآمده است. بررسی این کتاب نشان می‌دهد که باوجود گستردگی حاکمیت سیاسی حکومت‌ها در جهان اسلام، نویسنده توانسته است نمایی کلی از تحولات را در مقیاس محلی عرضه کند؛ به‌طوری‌که با تمرکز بر نقاط مهم جغرافیایی، دستاوردهای هنری مسلمانان را در توالی فرهنگی نظام‌مندی بیان کرده است.

چکیده کتاب نمایش در دورۀ صفوی، نوشتۀ یعقوب آژند، اثری است که مؤلفِ آن با شیوه‌ای تاریخ‌نگارانه اجراهای نمایشی رایج در دورۀ صفویه و ریشه‌ها و پیشینۀ این شیوه‌های اجرایی را ذکر می‌کند و درنتیجه، از نظر تاریخی از اهمیت مطالعاتی ویژه‌ای برخوردار است. در این مقاله ابتدا با قیاس مختصری از این اثر با برخی از دیگر آثار چاپ‌شده در زمینۀ تاریخ نمایش در ایران، جایگاه آن را در بین این آثار تبیین کردیم و وجوه ممتاز آن را مشخص کردیم. درادامه، ضمن بررسی روش فصل‌بندی و شیوۀ ارائۀ این تاریخ‌نگاری و مقایسۀ آن با شیوه‌های رایج تاریخ‌نگاری تئاتر این اثر را به‌منزلۀ اثری در حوزۀ تاریخ تئاتر ایران موردنقد قرار دادیم. درهمین‌باره، با استفاده از نظریۀ «اجرا» برخی گونه‌های ذکرشده در اثر، به‌مثابۀ گونه‌های اجرایی موردبررسی قرار گرفتند و نقاط قوّت و ضعف آن‌ها نیز بیان شد و درپایان، با بررسی رویکرد کلی اثر در رابطه با تاریخ‌نگاری نمایش، جایگاه اثر به‌منزلۀ اثری دانشگاهی ارزیابی شد.

چکیده مؤلف کتاب آشنایی با مبانی سینما و نقد فیلم درصدد است که خواننده را به مفاهیم ضروری برای نقد فیلم مجهز کند. با این هدف، نویسنده ابتدا تعریف‌های مربوط به زیبایی‌شناسی و ساختار فیلم، ژانرهای سینمایی، و سینمای مستند را آورده‌ است و با ذکر نمونه‌ها و بیان مفاهیم پایه‌ای هرکدام به روشن‌شدن مبحث کمک می‌کند. مؤلف دَه رویکرد متفاوت را به مطالعات سینمایی ارائه می‌دهد و پس‌از‌آن عناصر تکنیکی سازندۀ تصویر سینمایی و قواعد تدوین تداومی را بررسی می‌کند. او با بیان تقابل میان نظریه‌پردازان رئالیست و فرمالیسم وجوه تمایز آنان را بیان می‌کند و هر دو رویکرد را در تحلیل فیلم مفید می‌داند. اما رویکردهای ده‌گانۀ گفته‌شده در کتاب دقت و جامعیت لازم را برای تحلیل فیلم ندارند. تأکید بسیار بر سینمای هالیوود و هم‌چنین امتیاز ویژه قائل‌شدن برای کارگردان، درجایگاه مؤلف، باوجود تحلیل‌های متن‌محوری که پس‌از‌آن تکوین یافتند، از روزآمدبودن مطالب کتاب می‌کاهد.

چکیده این مقاله تلاشی است برای نقد کتاب هنر چگونه می‌تواند زندگی شما را دگرگون کند نوشتۀ آلن دوباتن و جان آرمسترانگ. مبانی این کتاب هم‌چون نگاه دیویی بر احیای پیوند تجربۀ زیبایی‌شناختی و زندگی عادی تکیه دارد. براساس اندیشۀ پراگماتیستی دیویی، اگر هنر را در جایی دور قرار دهیم و سپس از آن تمجید کنیم یا این‌که فقط خود را به این مشغول کنیم که آثار هنری بزرگ را برگزینیم و فقط به بررسی آن‌ها همت بگماریم، از فهم «نقش هنر» در تمدن عاجز و ناتوان خواهیم بود. نویسندگان کتاب تلاش شایسته‌ای می‌کنند تا هم‌سو با دیویی از سطحِ توصیفِ هنر در موقعیتی دور از تجربۀ زیستۀ انسان‌ها فراتر روند و مفهوم آن را در ساختاری عملی و کاربردی صورت‌بندی کنند. آن‌ها با اشاره به مشکلات مخاطب در برخورد با هنر توضیح می‌دهند که هنر به‌مثابۀ ابزاری می‌تواند دربرابر بسیاری از مصائب دوران معاصر چه در حوزۀ خصوصی و چه در سطح عمومی چونان ابزاری مؤثر حاضر شود.

چکیده  سخن‌گفتن و تحلیل نظری صنایع‌ دستی در عین سهل‌بودن دشوار است. صنایع دستی امری آشنا و ملموس در زندگی روزمره است که بدون نیاز به شناساندن و تلاش برای فهمش هرگونه توضیحی در آن بدیهی به‌نظر می‌رسد. کتاب آشنایی با کارگاه‌های صنایع دستی ایران را فریبا مصطفوی در سال 1395 گردآوری کرده است و در انتشارات مهر نوروز به‌چاپ رسیده است. اگرچه این کتاب به‌طور کلی مجموعه‌ای از تصویرهای ارزش‌مند با کیفیت مطلوب برای معرفی برخی کارگاه‌های صنایع‌ دستی است، اما همانند هر اثر علمی‌ِ دیگری کاستی‌های شکلی و محتوایی‌ای دارد که در این جستار سعی شده نقدی انتقادی بر آن نگاشته شود. در این پژوهش با تکیه بر روش کتاب‌خانه‌ای برخی گزاره‌های غیرعلمی آن که سبب گم‌راه‌شدن خواننده (هنرمندان) می‌شود و از پژوهشی به پژوهش دیگر منتقل می‌گردد تبیین شده است. در همین راستا، به کاستی‌ها اشاره می‌شود و نظرات انتقادی ذیل هریک از مباحث بیان خواهد شد.

چکیده در این نوشتار سعی شده است تا کتاب ژانر فیلم؛ از کلاسیک تا پساکلاسیک در محورهای معرفی کلی اثر و مؤلف، تحلیل بیرونی، تحلیل درونی، و جایگاه اثر بررسی شود و امتیازها و کاستی‌‌های آن تبیین شود. احساس کمبود در تولید و تنوع ژانر در سینمای ایران و نیاز به آگاهی بیش‌تر در زمینۀ مطالعات ژانر چاپ کتاب‌‌های بیش‌تری را در این حوزه ضروری کرده است. به همین علت، کوشش ناشر و مترجم در ارائۀ اثری تحلیلی که فرایند تحول ژانر هالیوود از کلاسیک به پساکلاسیک را بررسی کرده و ژانرهای فیلم را در زمینه‌های مختلف تاریخی، فرهنگی، سیاسی، و صنعتی تبیین و معرفی می‌‌کند ستودنی است. در این متن، نگارنده تلاش کرده است با ارائۀ برخی از عمده‌‌ترین مسائل نظریۀ ژانر در ارتباط با کتاب و شرحی مختصر از انواع کتاب‌‌های چاپ‌شده در حوزۀ ژانر، به اشکال‌های شکلی، ترجمه‌‌ای، و ویرایشی کتاب اشاره کند تا مواردی را که بایستۀ اصلاح‌اند نشان دهد.

چکیده تفسیر درخت زندگی در هنر با نگرش‌‌های سمبلیک و اسطوره‌‌ای هم‌راه‌‌ است. همان‌طورکه در شناس‌نامة کتاب بدان اشاره شده توضیحاتی دربارة ساختار/ زمینه‌‌های اُسطوره‌‌ای درخت زندگی به‌هم‌راه‌‌ نمونه‌‌ها و تصاویر هنری است. این وجة نمادین با رویکردی آیینی و دینی آمیخته شده است. هنرمندانی که درخت زندگی را تجسم و تصویر کرده‌‌اند از توصیفات ادبیات دینی ملل بهره برده‌‌اند. درخت زندگی و ابعاد ادیان توحیدی آن را در متون و ادبیات دینی گوناگون می‌توان ‌بررسی کرد. ارتباط کهن‌اُلگوی درخت زندگی و تأثیر آن در اندیشه و آثار هنرمندان ادوار، مناطق، و سبک‌‌های مختلف هنری درخورتوجه است و نویسنده توانسته آن را در مجموعه‌ای منسجم گردآوری کند.روش تحقیق این نوشتار گردآوری‌‌های کتاب‌خانه‌‌ای و اسنادی به روش مطالعة تطبیقی آثار هنری و ادبیات دینی ملل گوناگون و تحلیل و توصیف درخت زندگی است.رویکرد نویسنده، راجر کوک، در نمادپردازی‌های آیینی درخت زندگی بازة گسترده‌‌ای از هنر و هنرمندان را دربرمی‌‌گیرد که از ناخودآگاه مذهبی هنرمندان مدرنی چون موندریان، پل کله، و برانکوزی تا نقش‌‌برجسته‌‌های باستانی کشورهای گوناگون و توصیفات ادیان الهی یا غیرتوحیدی نشئت گرفته است.

چکیده هدف از نگارش این مقاله نقد محتوایی فیلم مارجین کال (درخواست نهایی)، ارزیابی سکانس‌های فیلم‌نامه، دیالوگ‌های بازیگران، نحوة رفتار سازمانی، و سایر مباحث مدیریتی براساس تصمیم‌گیری درست و اخلاقی مدیران در وضعیت بحرانی است. روش تحقیق تحلیلی ـ توصیفی از نوع محتوایی است که عکس‌العمل افراد در وضعیت بحرانی در مواجهه با مشکل ‌سازمانی را شرح داده و از این نظر نقاط قوت و ضعف فیلم را بررسی و نقد کرده است. از مهم‌ترین نقاط قوت فیلم‌نامة قوی است که تقریباً تمامی مباحث مدیریتی در زمان بحران در آن گنجانده شده است. کارگردان تمامی دیالوگ‌ها را کاملاً ساده و روان و مبتنی‌بر اصطلاحات اقتصادی به‌نمایش درآورده است. هم‌چنین می‌توان به نحوة شکل‌گیری بحران در سازمان و روند معکوس تصمیمات مدیران به‌‌دور از اضافه‌گویی اشاره کرد. درپایان، بعد از به‌نمایش‌درآوردن تعارضات فردی در بین افراد، برگزاری جلسات متعدد، بررسی تمامی نظریات، تصمیمات و راه‌بردهای رقابتی و بقای سازمان، عکس‌العمل افراد در زمان بحران، و تصمیم‌گیری به‌خوبی نمایش داده شده ‌است. به‌علاوه فقدان نوآوری در تصمیمات سازمانی هنگام غلبه بر مشکلات و تمامی تصمیمات گرفته‌شدۀ مدیران از تقدم منافع سازمانی و فردی بر منافع سایر ذی‌نفعان نشان داشت که از نقاط ضعف آن بود. این فیلم برای آموزش اخلاق حرفه‌ای کسب‌و‌کار به دانشجویان این رشته پیش‌نهاد می‌‌شود.

چکیده این متن در چهارچوب سنجه‌های تعیین‌شده کتاب عکاسی: درآمدی انتقادی را تحلیل‌ و نقد می‌کند. این کتاب با هفت فصل و یک پیوست مفصل حجم وسیعی از اطلاعات متنوع و جدیدِ مرتبط با نظریه‌پردازی در عکاسی را دارد و نویسندگان هریک بر موضوعی خاص در عکاسی معاصر تمرکز دارند. پس از بررسی فرمی و محتوایی کتاب مشخص شد که به‌خوبی توانسته بخش بزرگی از دغدغه‌های امروز عکاسی را روشن کند. ارجاع فراوان به آرای متنوع و متفاوت صاحب‌نظرانِ دانشگاهی بر غنای محتواییِ آن افزوده است و بسیاری از بخش‌های آن قابلیت آموزش در دانشگاه را دارد. ترجمة کتاب مطلوب است و مفاهیم به‌راحتی درک می‌شود. هم‌چنین، با‌توجه‌به خودبسندگی و وابسته‌نبودن فصل‌ها به یک‌دیگر، هریک از آن‌ها می‌تواند خود کتابی مستقل باشد. روند کتاب بیش‌تر طرح و توصیف نظریه‌هاست و مسیر انتقادیِ خاصی را دنبال نمی‌کند.

چکیده کتاب فرم و آفرینش در موسیقی ایران براساس یکی از عناوین دروس دانشگاهی رشتة موسیقی ایرانی نگاشته و تدوین شده است و دست‌کم به‌دلیل محدودیت منابع مکتوب در این زمینه، کتاب حاضر منبعی باارزش تلقی می‌شود و نقد آن نیز باهدف ایجاد زمینه‌های بیش‌تر مطالعه در این حوزه انجام شده است. تأمین‌کنندة بخش عمده‌ای از پشتوانه‌های نظری این کتاب ایده‌پردازی‌ها و تجربیات شخصی نویسنده درمقام متخصصی باسابقه و خوش‌نام در این زمینه بوده ‌است. به‌کارگیریِ نمونه‌های متعدد و متنوع مرتبط با مطالب، هم‌چنین محتوای بخش آخر کتاب دربارة گونه‌های معمول در موسیقی ایرانی از نقاط قوت اثر است. اما مواردی هم‌چون پراکندگی مطالب در برخی عناوین، ارائه‌ندادن توضیح لازم دربارة برخی اصطلاحات، و ابهام در به‌کارگیری بخشی از واژگان تخصصی از نقاط ضعف این کتاب است.

چکیده در دورة حاضر، گفتمان مسائل مرتبط با زنان به‌مثابة گفتمانی مطرح در عرصة بین‌المللی مهم است. مطرح‌کردن مباحث مربوط به زنان درجایگاه بخش اعظمی از جمعیت جامعه می‌‌تواند در ارتقای سلامت اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی، و سیاسی مؤثر باشد. از‌آن‌جا‌که به فعالیت‌‌های بانوان در ابعاد گوناگون اجتماعی، خانوادگی، اقتصادی، سیاسی، فرهنگی، و هنری کم‌تر توجه شده ‌است، ضعف چنین مطالعاتی در ایران بیش‌تر به‌چشم می‌‌خورد. در سال‌‌های اخیر زنان ایرانی در دست‌یابی به جایگاه حقیقی خود کوشیده‌‌اند. ظرفیت‌‌ بانوان در عرصة فعالیت‌‌های فرهنگی و هنری برای عوام و خواص پوشیده است.کتاب بانوان خوش‌‌نویس ایران، نوشتة طاهره ملامحمدی، ازجمله آثاری است که گامی برای شناخت و بستری برای باورمندی زن ایرانی فراهم کرده ‌است. معرفی شخصیت و آثار خوش‌‌نویسان بانوی ایرانی در تاریخ دوران اسلامی در ایران حرکت ارزش‌مند ایشان در نگارش این کتاب است. پژوهش حاضر کتاب بانوان خوش‌نویس ایران را از نظر ظاهری و محتوایی بررسی و نقد کرده است.

چکیده کتاب موسیقی ترکیه، تجربة موسیقی، بازنمود فرهنگ شامل اطلاعات کلی در زمینة حیات و فرهنگ موسیقایی کنونی ترکیه با تمرکز بر استانبول است. در این کتاب جزئیاتی دربارة جغرافیای موسیقایی، تاریخ موسیقی، سازها، مفاهیم نظری موسیقی، و تحولات موسیقی در قرن بیستم به‌هم‌راه فصلی دربارة صنعت ضبط و انتشار موسیقی بیان شده است. نویسندة کتاب توانسته از اکثر مباحث فرهنگ موسیقایی کنونی ترکیه مواردی را در کتاب بیان کند و تقریباً تمامی سبک‌‌ها و زمینه‌‌های اجرایی، آموزشی، و انتشاراتی مرتبط با آن‌ها را بیان کرده است. درنتیجه کتاب جامع، نیمه‌تخصصی، مفید، و سودمندی برای هر علاقه‌مندی به موضوع است و مخصوصاً به دانشجویان رشتة قوم‌‌موسیقی‌‌شناسی دیدی کلی از فرهنگ معاصر موسیقی در ترکیه ارائه می‌‌دهد. پس از مطالعه و بررسی کتاب، اشکالاتی مربوط به ترجمه شامل مسائل مرتبط با تلفظ صحیح اصطلاحات زبان ترکی، صورت‌های صحیح نگارشی و اسامی به زبان و نگارش فارسی، و مسائل فنی موسیقایی مشاهده شد که در متن مفصل بیان شده‌ است.

چکیده کتاب راهنمای نگارش تحلیل فیلم شرحی از چگونگی تحلیل فیلم است و به‌زعم کتاب، ارتباط تنگاتنگ میان اندیشیدن دربارة ‌‌فیلم و نحوة ‌‌نوشتن دربارة آن اساس آن را تشکیل می‌‌دهد. برای رسیدن به این هدف، نویسنده اصطلاحات و مفاهیم تخصصی سینما هم‌چون میزانسن، روایت، زاویة ‌‌دید، و رویکردهای تحلیل فیلم را تعریف می‌کند که آن‌‌ها را براساس تاریخ سینما، سینمای ملی، سینمای ژانر، مؤلف‌‌گرایی، فرمالیسم، و ایدئولوژی می‌‌داند. برای تحلیل و نقد به داشتن چهارچوبی نظری و دستگاه فکری نیاز است که برمبنای آن تحلیل به‌انجام رسد. اما رویکردهای گفته‌شده در کتاب عمده‌‌ترین رویکردها برای تحلیل فیلم نیستند، بلکه تعدادی از آن‌‌هاست و درضمن رویکردهایی مانند فرمالیسم و رویکرد مربوط به ایدئولوژی فاقد مبنای نظری درخور است. به‌‌ویژه رویکرد فرمالیسم که در کتاب با ساختارگرایی یک‌سان انگاشته شده ‌است. ماحصل چنین کاربرد محدودی از رویکردهای تحلیل فیلم نقد فیلم نخواهد بود، بلکه به توصیف و تبیین فیلم خواهد انجامید.

چکیده انیمیشن رسانه و هنری ترکیبی است که از عناصر بیانی سایر هنرها استفاده می‌‌کند. این ویژگی، علاوه‌بر امکان خلق جهانی فانتزی، جذابیت‌‌های ویژه‌‌ای دارد که می‌‌تواند تمامی گروه‌‌های سنی را مخاطب قرار دهد. به همین دلیل، ضرورت انتشار متون علمی و آموزشی و انطباق آن‌ها با آخرین یافته‌‌ها، با‌توجه‌به پیشرفت روز‌‌افزون شیوه‌‌های تولید، اهمیت این کنکاش را مضاعف می‌‌کند. بررسی عناصر جذابیت در سینمای انیمیشن ضروری، مفید، و ارزش‌مند است. این اثر در بین معدود آثار موجود، با وجود اشکالاتی، از منابع کمک‌آموزشی فارسی برای دانشجویان و علاقه‌مندان انیمیشن به‌شمار می‌‌آید. اگرچه با مطالعة ‌‌پیکربندی مباحث و محتوای کتاب می‌‌توان به مواردی اشاره کرد که اصلاح آن در پیش‌برد اهداف و تقویت مطالب مؤثر است. مواردی نظیر فقدان وحدت سبک در ساختار مطالب، وضوح‌نداشتن ارائة ‌‌مطالب برای مخاطب خاص یا عام، توجه ناکافی به تأثیر دستاوردهای معاصر‌‌، نیاز به تصاویر مناسب برای تکمیل و تبیین مباحث، و نبود ارتباط مناسب بین برخی تصاویر ارائه‌شده با متن آن را در ابعاد گوناگون نقدپذیر کرده است. این ﻣﻘﺎﻟﻪ، پس از ﻣﻌﺮﻓﻲ ﻧﻜﺎت شکلی، درون‌ﻣﺎﻳﻪ‌‌ﻫﺎ و ﻣﺤﺘﻮای کتاب را تحلیل و بررسی می‌کند.

چکیده تفکر خلاق اساسی‌ترین توانایی مغز بشر است. هنرمند طراح از طریق ارتباطات بصری همواره سعی دارد با ایده‌های تازه از هیچ بسیار بیافریند. «برونو موناری» از هنرمندان خلاق و نوآوری است که در سال 1967م تجربیات و آموزش‌های نوآورانه‌ای را روی دانشجویان علاقه‌مند در دانشگاه هاروارد آغاز کرد و تجربیات، موفقیت‌ها، و ناکامی‌هایشان را در کتابی با عنوان طراحی و ارتباطات بصری: ره‌یافتی بر روش‌شناسی بصری با علاقه‌مندان به اشتراک گذاشت. این مقاله کتاب برونو موناری، ترجمة پاینده شاهنده، چاپ سال 1387 را معرفی و بررسی نقادانه می‌کند. بیان نکات تأمل‌برانگیز باهدف سودمندی اثر و معرفی هرچه بهتر و بیش‌تر روش مؤلف درجهت برنامه‌ریزی برای یک دورة کامل تدریس ارتباطات بصری در دانشگاه‌ها و هنرستان‌های کشور از اهداف این مقاله است. روش تحقیق توصیفی ـ تحلیلی با رویکرد انتقادی و ابزار گردآوری داده‌های کتاب‌خانه‌ای، مقالات، و منابع اینترنتی معتبر است. این کتاب می‌تواند با ارائة خلاقانه‌تر تصاویر و عکس‌ها، دادن نظم و انسجام منطقی به آن‌ها، و حذف و اضافة بخش‌هایی از مطالب بر سودمندی بیش‌تر آن‌ها برای کلیة دروس مرتبط با هنرهای تجسمی بیفزاید.

چکیده مقالة حاضر نقد کتاب تصویر و کلمه: رویکردهایی به شمایل‌‌شناسی است. اهمیت معرفی و بررسی این اثر در مطالعة آرای اروین پانوفسکی دربارة تصویر، شمایل‌‌نگاری، و شمایل‌‌شناسی، هم‌چنین‌‌ ارائة رویکردهای مرتبط در این زمینه از دیدگاه نظریه‌‌پردازانی مانند آبی واربورگ، هانس بلتینگ، میکه ‌‌بال، و ژرژ دیدی ـ اوبرمان است. این امر امکان تحلیل و مقایسة رویکرد‌‌های مذکور را به‌موازات و در تقابل با یک‌دیگر فراهم می‌کند. این کتاب باهدف آشنایی ‌‌با شمایل‌شناسی به‌منزلة چهارچوب نظری و نوعی روش‌‌شناسی کاربرد دارد. هم‌چنان‌‌که برای آگاهی و آشنایی با آرای موافق و مخالف با آن مناسب خواهد بود.در این مقاله، به‌منظور توصیف محتوا و مفاهیم طرح‌شده در کتاب هر فصل جداگانه بررسی شده است. ضمن این‌که درخلال تشریح مطالب به وجوه شباهت و تمایز دیدگاه‌‌های این نظریه‌‌پردازان با یک‌دیگر اشاره شده و‌ به‌مقتضای مضامین مطرح از سوی نویسنده موارد مرتبط بیان شده است. درنهایت، رویکردهای فوق جمع‌‌بندی شده و نقاط قوت و برخی ابهامات در مفاهیم آمده است.

چکیده متن حاضر کتاب تصویر و ذهن؛ فیلم، فلسفه و علوم شناختی، تألیف گریگوری کوری، را بررسی می‌کند. رویکرد شناختی یکی از دیدگاه‌های نسبتاً متأخر در زمینة روایت‌شناسی و مطالعات سینمایی است که از دهة 1980م پاگرفت و درپی بررسی فرایندهای ذهنی مخاطب از طریق کاوش عینی در ساز‌و‌کار ادراکی و شناختی انسان است. از‌آن‌جا‌که در دو حوزة روایت‌‌شناسی و علوم شناختی منابع به زبان فارسی اندک بوده است و کتاب‌‌های موجود در زمینة مطالعات سینمایی، اعم از تألیف و ترجمه، کم‌تر به نگرة شناختی پرداخته‌‌اند، ترجمه و چاپ چنین منابعی مغتنم است. در این مقاله سعی شده است پس از معرفی خاستگاه بیرونی اثر و شرح فشرده‌‌ای از محتوای آن، با بررسی شکلی و محتوایی کتاب، ضمن برشمردن امتیازها و نکات آموختنی از روش‌‌شناسی مؤلف، برخی از نتیجه‌‌گیری‌‌ها و خطوط محتوایی کتاب به‌لحاظ انتقادی سنجیده شود. به‌ویژه آن‌که در فاصلة چاپ نسخة اصلی و ترجمة آن به زبان فارسی دگرگونی‌‌های بسیاری در حوزة فناوری‌‌های سینمایی رخ داده است که می‌‌تواند موجب بازاندیشی در برخی از نظریات طرح‌‌شده در کتاب باشد.

چکیده هدف این مقاله نقد محتوایی و شکلی کتاب جستارهایی در چیستی هنر اسلامی (مجموعه‌مقالات و درس‌گفتارها) است. این کتاب ازجمله کتاب‌های مبنایی درمورد گفتمان هنر اسلامی با رویکردهای مختلف است. نویسندگان مقالات این کتاب با طرح مباحث نظری در چهارچوب نگرش‌های تاریخ‌نگارانه، اشراقی، فقهی، عرفانی، جامعه‌شناختی، نشانه‌شناختی، و هرمنوتیک به‌دنبال بررسی ماهیت و چیستی هنر اسلامی بوده‌اند. مسئلة اصلی این مقاله طرح این پرسش بنیادی است که رویکردهای عرفانی و حکمی به‌منزلة گفتمان سنت‌گرا و نیز رویکردهای تاریخ‌گرا به‌منزلة گفتمان‌های توصیف‌محور چگونه می‌توانند هنر اسلامی را تحلیل و تفسیر کنند و از برایند آن روزنه‌های درک و دریافت پیچیدگی‌های گفتمان هنر اسلامی را برای ما آشکار کنند؟ ضرورت و اهمیت نگاه نقادانه به کتاب جستارهایی در چیستی هنر اسلامی به‌منظور تحلیل دقیق‌تر و تبیین سازوکارها و ویژگی‌های رویکردهای مختلف در تحلیل گفتمان هنر اسلامی است. به همین دلیل، نشان‌دادن اهمیت کتاب موردبحث با آشکارسازیِ کارکردهای تحلیلی آن باهدف راه‌نمایی مخاطبان و دانشجویانی که دغدغة مطالعات هنر اسلامی را دارند ضروری است.

چکیده «فلسفۀ صورت‌های سمبلیک» ارنست کاسیرر از مهم‌ترین اندیشه‌های نظام‌مند فلسفی در قرن بیستم بود که به‌علل متعدد به‌میزان شایستگی‌اش گسترش نیافت و اصولاً معرفی نشد. یکی از این علل فقدان آثار موجز نویسنده دربارۀ فلسفه‌اش بود. وی در اواخر عمر کتابی برای انگلیسی‌زبانان تألیف کرد که مدخلی بر این تفکر محسوب می‌شود. کتاب An Essay on Man (رساله‌ای درباب انسان) از فرانسوی به فارسی ترجمه شد. ویژگی مهم این اثر فصلی مستقل دربارۀ هنر بود که فیلسوف قبلاً به چنین شکلی فرصت بررسی آن را نیافته بود. مقالۀ حاضر در نظر دارد تا از طریق بررسی متن فارسی با اصل متن انگلیسی فصل مذکور، دشواریابی‌ها یا اشتباهات را تصحیح کند و زمینه‌ای هرچند کوچک برای درک این فصل ارزش‌مند و موجز فراهم آورد. بنابراین هرگز قصد نقد مترجم را ندارد و فقط درپی امکان تسهیل درک مبحث مورد‌نظر برای مخاطب فارسی‌زبان است.

چکیده این نوشتار کتابِ موسیقیِ شمالِ هند از مجموعه‌ کتاب‌های تجربة موسیقی؛ بازنمود فرهنگ را بازخوانی کرده است و هدف آن نقد کتابِ مدنظر با‌توجه‌به دوگانۀ مباحث فنی ‌‌ـ ‌‌موسیقایی و اجتماعی ‌ـ ‌موسیقایی بوده است. نظر به این‌که این مقاله با ذکر جزئیات کلیات را کشف می‌‌کند، منطق اجرایی آن قیاسی و اهداف آن تحلیلی، توصیفی، و تطبیقی است. تحلیل داده‌های فنی ـ ‌موسیقایی کتاب فوق با تطبیق برخی مفاهیم موسیقی کلاسیک ایرانی هم‌راه است. نقش ناواژه‌ها و عنصر بداهه‌پردازی در روندِ آفرینش موسیقی کلاسیک هندوستانی از موضوعات موردبررسی و نقد است. جایگاه موسیقی در حیات معنوی هند، تغییرات اجتماعی، و البته تأثیرات آن در موسیقی هند و تأثرات آن از موسیقی هندوستانی دیگر مبحث این مقاله است. با‌عنایت‌به متن کتاب و واکاوی آن می‌توان دریافت که مقولۀ جهانی‌شدگی نه‌فقط بر حیات اجتماعیِ موسیقی هندوستانی، بلکه در خود صوت موسیقایی و مناسبات درون‌صنفی تأثیر داشته است. به‌نظر می‌رسد محتویات صوتی راگاها در موسیقی هندوستانیْ فاقد تعریف قطعی و با طیفی از تعاریف مواجه است که قرائت و سابقۀ ذهنی موسیقی‌دان، به‌انضمام اتمسفر اجرا، در شکل‌گیری آن تعیین‌کننده است. تالا، مرتبط با مقولۀ زمان‌بندی موسیقی هندوستانی، زنجیری است که حلقه‌های آن را هجاهای کلامی می‌سازند و صناعت نوازندگان سازهای نغمگی، سازهای کوبه‌ای، و رقصنده را به یک‌دیگر مرتبط می‌کند.

چکیده شناخت اصول و مبانی فکری هنرهای مسیحی، به‌مثابة یکی از ادیان توحیدی، از اهمیت ویژه‏ای در مطالعات اندیشه و هنر برخوردار است. این مهم که چگونه، علی‏رغم نفی صریح ادیان ابراهیمی درمورد تصویر، شمایل، و شمایل‏نگاری، به ارکان اساسی مسیحیت بدل شده این حوزه از مطالعات را واجد اهمیت مضاعف کرده است. انتظار می‏رفت کتاب معنای شمایل‏ها به بخشی از این انتظار پاسخ دهد. این مقاله در چهارچوب ضوابط پژوهش‎نامۀ انتقادی متون و برنامه‏های علوم انسانی، با اتکا به روش مطالعات انتقادی، به توصیف و تحلیل ترجمۀ حاضر در مقابله با متن لاتین پرداخته و برخی امتیازها و کاستی‏های دو متن را برشمرده است. بدین‌ترتیب، ملاحظه شد که ترجمه با دخل‌ و تصرف در چهارچوب کتاب مبدأ بر اهداف کتاب اثر گذاشته و به‌علت نداشتن روش مناسب به سؤالات خواننده در زمینه‏های فکری و درک چگونگی معنای محتوایی شمایل‏ها پاسخ نمی‏دهد. فقدان فهرست منابع کاستی بنیادین نسخۀ فارسی است و عدم پیروی از ضوابط کتاب‏های پژوهشی اعتبار و کارآیی کتاب را درمعرض پرسش قرار داده است. به‌سبب کاستی‏ها و اختلاط مطالب به‌نظر نمی‏رسد ترجمۀ حاضر جواب‏گوی نیاز خوانندگان علاقه‏مند در این حوزه باشد و به‌عنوان متنی قابل‌اتکا در نظر گرفته شود. 

چکیده کشور هند تاریخی طولانی در تولید منسوجات خانگی دارد. به‌علت گستردگی کشور، جمعیت زیاد، وجود اقوام مختلف، دست‌رسی به آب‌های آزاد، دست‌رسی به منابع طبیعی الیاف و مواد رنگ‌زا، و باورهای قومی از تنوع منسوجات و روش‌های تولید برخوردار بوده است. تنوع در انواع البسۀ زنان و مردان، روش‌های نقش‌اندازی با چاپ، رنگ‌رزی یا سوزن‌دوزی سبب شده است تا گنجینۀ بزرگی از انواع منسوجات سنتی را دارا باشد. آشنایی با منسوجات سنتی هند، به‌علت تنوع و گستردگی، اطلاعات بسیار ارزنده‌ای را در اختیارمان قرار می‌دهد. کتاب منسوجات سنتی هند با هدف معرفی صنعت نساجی گذشتۀ هند به رشتۀ تحریر درآمده است. باتوجه‌به کم‌بود منابع فارسی که منسوجات سنتی را معرفی و تحلیل کرده باشد، این کتاب توانسته است به‌عنوان یک منبع درسی موفق شناخته شود. محتوای کتاب از جهات مختلف موردنقد و بررسی قرار گرفت. ارزیابی اثر نشان می‌دهد که کتاب جامعیت خوبی دارد و محتوای موجود جواب‌گوی نیاز کاربر بوده است. با رعایت نظم منطقی و انسجام بیش‌تر در محتوای متن، استفادۀ مناسب از تصاویر، یا پرهیز از اندکی پیش‌داوری در تأثیرپذیری منسوجات هندی از نوع ایرانی می‌توان اصالت و اعتبار اثر را ارتقا بخشید.

چکیده مطالعات نظری در حوزۀ هنر اسلامی پیشینۀ زیادی دارد و در دهه‌های اخیر پژوهش‌های متعددی در این باب صورت گرفته است. بیش‌ازهمه، شرق‌شناسان در این حوزه تحقیقات مفصلی انجام داده‌اند که ماحصل آن کتاب‌های فراوانی با موضوع هنر اسلامی است. برخی از این کتاب‌ها علمی و مستند و برخی دیگر دارای چالش‌ها و کاستی‌هایی است که می‌بایست پژوهش‌گران و محققان هنر اسلامی با بررسی و نقد آن‌ها به ارزیابی این کتاب‌ها بپردازند. کتاب هنر اسلامی عفیف البهنسی از معدود کتاب‌های هنر اسلامی است که یک عرب‌زبان آن را نوشته‌ است. در این کتاب، البهنسی بیش‌ازهمه بر هنر عربی و سرزمین‌های عرب توجه می‌کند و به‌صورت یک‌جانبه و فاقد مستندات تاریخی و پژوهشی به ارائۀ نظراتی می‌پردازد. او در برخی صفحات بر استقلال هنر اسلامی، مخصوصاً سرزمین‌های عربی، پافشاری می‌کند و از تأثیرات هنر ساسانی و ایرانی در هنر اسلامی چشم‌پوشی می‌کند. در این مقاله قصد داریم برخی از مباحث کلیدی این کتاب را بررسی کنیم و با استناد به نظریات محققان سرشناس حوزۀ هنر اسلامی به آن‌ها پاسخ دهیم.

چکیده در این متن تلاش شده است، براساس ساختار تعیین‌شده، به تحلیل و تفسیر شکلی و محتوایی کتاب صحنه‌آرایی در عکاسی بپردازیم. روش این نوشتار توصیفی ـ‌ تحلیلی است و با مراجعه به فصول چهارگانۀ کتاب سعی می‌شود خاستگاه، اثرگذاری، فواید، و کاستی‌های کتاب بررسی شود. در مسیر تحلیل و تحقیق مشخص می‌شود که این کتاب به‌مناسبت برگزاریِ نمایشگاه عکسی در کشور کانادا منتشر شده است، و فصل‌های چهارگانۀ‌ کتاب هریک از منظری خاص به موضوع صحنه‌آرایی در عکاسی نگریسته‌اند. مواردی چند مانند نقش‌های سه‌گانۀ‌ بازیگر، روایت‌گر، و هنرمند برای عکاس، و عکاس به‌مثابۀ داستان‌پرداز، توضیحِ عکاسی زنده، و نمونه‌هایی از صحنه‌آرایی برای عکس‌های بسیار معروف در حوزۀ مستند اجتماعی درزمرۀ نوآوری‌های کتاب به‌حساب می‌آید. بااین‌وصف، تجمیع آرای گوناگون مطرح‌شده درقالب یک کتاب هم‌گون نیست، و بدون نتیجه‌گیری نهایی به‌پایان می‌رسد. کتاب به‌صورت مراجعۀ موردی و موضوعی به ابعاد سبکی و تاریخیِ عکاسی صحنه‌آرایی‌شده موفق عمل می‌کند، اما به‌تنهایی نمی‌تواند تمامی موارد تاریخی و سبکیِ این حوزه از عکاسی را نمایندگی کند. ترجمه، ویرایش، کیفیت چاپ، و صفحه‌آراییِ کتاب از وضعیت مطلوبی برخوردار است. در نبود منابع مناسب و کافی از این دست در جامعۀ فارسی‌زبان، این کتاب برای علاقه‌مندان و دانش‌جویان عکاسی مفید است.

چکیده کتاب مبانی آفرینش ملودی در آهنگ‌سازی را نشر مرکز در سال ۱۳۹۵ منتشر کرده است. مؤلف کتاب کوشیده است تا در هشت فصل مجزا از تمامی جوانب به موضوع ملودی بپردازد. متن اثر دارای نثری روان و قابل‌فهم است و طرح جلد کتاب نیز مزین و بی‌پیرایه است. از مهم‌ترین ویژگی‌های این کتاب می‌توان به رویکرد موسیقی‌شناسانۀ‌ مؤلف در پرداختن به موضوع، استفاده از منابع متعدد و متنوع، تعدد نمونه‌ها و تصاویر مرتبط با متن، و ارائۀ جمع‌بندی و چکیده در پایان هر مبحث اشاره کرد. باتوجه‌به مباحث طرح‌شده در فصل‌ها و روند آموزشی و تحلیلیِ ارائه‌شده، عنوان مناسبی برای کتاب انتخاب نشده ‌است. هم‌چنین به‌طور کلی، فصل‌های اول، سوم، و ششم کتاب را که عمدۀ مطالب آن‌ها در دیگر کتاب‌ها با انسجام بیش‌تری طرح شده‌اند نمی‌توان از امتیازات این کتاب به‌حساب آورد. درمقابل، زاویۀ نگاهی که نویسنده در فصل‌های دوم و هشتم ارائه می‌کند مباحث ویژه‌ و سودمندی دربارۀ ملودی است که در کتاب‌های فارسی‌زبانِ دیگر به آن‌ها پرداخته نشده است.