نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسنده

دانشیار پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، گروه حقوق، فقه و حقوق دانشگاه تهران و حوزه علمیۀ قم

چکیده

ابهام و اجمال قانون درباره تابعیت فرزندان مادران ایرانی از یک سو، وبرخی مشکلات اجتماعی متراکم برای فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با اتباع عراقی و بیش از آن، مهاجران افغانی از سوی دیگر، قانونگذار را به تصویب ماده واحده‌ای در سال 1385 کشاند، اما ابهامات مفهومی و مشکلات اجرایی این ماده واحده سبب شد که قانون گذار با تصویب ماده واحده جدیدی در سال 1398، ماده واحده سابق را نسخ کند. این مقال در تلاش است با بازخوانی «انتقادی- اصلاحی» ماده واحده جدید، نقاط قوت و ضعف آن را بنمایاند و به ویژه ناسازگاری آن را با اصل چهل و یکم قانون اساسی تبیین کند و در پایان، خود به دلائلی چند، ازجمله: توجه به حقیقت و ماهیت تابعیت وسازگاری بیشتر با اصل چهل و یکم قانون اساسی، پیشنهاد کند که نسب مادری نیز، همچون نسب پدری، سبب انتقال تابعیت ایرانی به فرزند گردد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Reconsidering the “Critical-Corrective” Article of the Single Article Approved in September 2017 on “Iranian Citizenship of Children Born to Iranian Women Married to Non-Iranian Men”

نویسنده [English]

  • Mostafa Daneshpajooh

Associate Professor, Research Institute of Hawzah and University, Department of Law, University of Tehran and the Centre for Islamic Seminaries of Qom

چکیده [English]

The ambiguity and conciseness of the law on the citizenship of the children of Iranian mothers, on the one hand, and some dense social problems for the children of Iranian women married to Iraqi nationals and increasingly Afghan migrants, on the other hand, led the legislator to pass a single article in 2006. However, the conceptual ambiguities and implementation problems of this single article caused the legislator to repeal the previous single article by approving a new article in 1398.This article is an attempt to illustrate the article’s strengths and weaknesses by reconsidering the “critical-corrective” nature of the new single article, and especially to explain its incompatibility with the forty-first principle of the constitution; it is finally suggested that due to the truth and nature of citizenship and more compatibility with Article 41 of the Constitution, maternal lineage, like paternal lineage, secure the Iranian citizenship to the child.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Original Citizenship
  • Acquired Citizenship
  • Blood System
  • Paternal Lineage
  • Maternal Lineage

آل‌کجباف، سیدحسین (1393)، تابعیت در ایران و سایر کشورها، چاپ دوم، تهران: انتشارات جنگل.

ابراهیمی، سید نصرالله (1386). حقوق بین الملل خصوصی، چاپ دوم، تهران: سمت.

ارفع‌نیا، بهشید(1369)، حقوق بین الملل خصوصی، ج1، تهران: انتشارات آگاه.

انصاری، محمد باقر(1396)، اسناد بین‌المللی حقوق بشر، جلد چهارم (حقوق پناهندگان، بی‌تابعیت‌ها، کارگران مهاجر، مردمان بومی، اقلیت‌ها و تنوع فرهنگی)، تهران: انتشارات خرسندی.

حقیقت طلب، پیمان (1397)، «فقط ایران وشش کشور دیگر راه خود را می‌روند»، مجله زنان امروز، شماره 32، فروردین و اردیبهشت، ص24-26.

خاکپور، علی‌اکبر(1397)،  قوانین تابعیت در اسناد حقوق بین‌الملل و حقوق ایران، تهران: انتشارات مؤسسه فرهنگی انتشاراتی اندیشه کتاب ایرانیان.

خاکپور، مجید (1397)، «بنویسید به ما خون جگر هم بدهند» مجله زنان امروز، شماره 32، فروردین و اردیبهشت، ص4-11.

دانش‌پژوه، مصطفی (1381)، اسلام و حقوق بین الملل خصوصی، تهران: مرکز چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه و پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.

دانش‌پژوه، مصطفی (1397)، «تابعیت و جنسیت»، مجله مطالعات فقهی-حقوق زن و خانواده، سال اول، شماره یکم، بهار و تابستان، ص98-115.

دانش‌پژوه، مصطفی (1391)، قلمرو اجرا و تفسیر قواعد حقوقی، تهران: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و انتشارات جنگل.

زمانی در مزاری، محمدرضا (1398)، «تابعیت دوگانه یا بی‌تابعیتی فرزندان مادران ایرانی، از رؤیا تا واقعیت» (تاریخ انتشار: 1/4/1398).

شریعت باقری، محمد جواد(1395)، حقوق بین‌الملل خصوصی، تهران: نشر میزان.

شیخ الاسلامی، سید محسن،(1384). حقوق بین‌الملل خصوصی، تهران: کتابخانه گنج دانش.

شیروی، عبدالحسین،(1398)، مقدمه علم حقوق، تهران: نشر میزان.

صدر، شادی (1386)، «مطالبه تابعیت مادری»، مجله گفتگو، شماره 50، ص61-81.

عامری، جواد (1362)، حقوق بین الملل خصوصی، تهران: آگاه.

عزیزی، ستار و بیژن حاجی عزیزی (1390)، تابعیت در حقوق ایران و بین‌الملل، همدان: انتشارات دانشگاه بوعلی سینا.

علیلو، کریم (1397)، «ما دیده نمی‌شویم»، مجله زنان امروز، شماره32، فروردین و اردیبهشت،ص20-23.

غائب، فریده، (1397)، «زنان بی هویت، فرزندان بی نام ونشان: گفتگو با دکتر بهشید ارفع نیا، حقوقدان»، مجله زنان امروز، شماره32، فروردین و اردیبهشت، ص30-32.

قافی، حسین و سعید شریعتی، (1385)، اصول فقه کاربردی، ج1، تهران: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و سمت.

قربان‌نیا، ناصر (1387)، «تابعیت فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با مردان خارجی»، نامه مفید یا حقوق تطبیقی، شماره 70، صص12-38.

کاتوزیان، ناصر (1377)، فلسفه حقوق، ج2، تهران: شرکت سهامی انتشار.

کاتوزیان، ناصر(1379)، کلیات حقوق، تهران: شرکت سهامی انتشار.

مدنی، سید جلال‌الدین (1378)، حقوق بین‌الملل خصوصی، چاپ چهارم، تهران: انتشارات پایدار.

موسوی، سمیه (1397)، از این جامانده و از آنجا رانده»، مجله زنان امروز، شماره 32، فروردین و اردیبهشت، ص27-29.

میرزاده، احسان (1397)، «خیلی دور، خیلی نزدیک»، مجله زنان امروز، شماره 32، فروردین و اردیبهشت، ص16-19.

نائینی، احمدرضا (1386)، مشروح مذاکرات قانون مدنی، تهران: مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.

نصیری، محمد (1372)، حقوق بین‌الملل خصوصی، ج1 و2، چاپ اول (ویرایش دوم)، تهران: موسسه انتشارات آگاه.