امکان و مطلوبیت علم دینی در گفتمان سنت‌گرایی نصر

نوع مقاله: علمی- پژوهشی

نویسنده

دانش‌آموخته مرکز تخصصی کلام و عضو هیئت‌علمی فرهنگستان علوم اسلامی

چکیده

پژوهش حاضر به بازخوانی تفکر سنت‌گرایی حسین نصر می‌پردازد، گفتمان سنت‌گرایی با تکیه بر سنت قدسی و حکمت خالده و عقل شهودی، احیای علم قدسی را دنبال می‌کند و از این مجرا، احیای علم دینی را موردتوجه قرار می‌دهد. درحقیقت ضرورت بازگشت به سنت علمی و میراث حِکمی گذشته را با بیان وجه سلبی، با اذعان به بحران‌های معرفتی و اخلاقی و زیست‌محیطی علوم مدرن و عدم کارآمدی مطلوب آن، وی را به نگرش انتقادی به علوم و عقلانیت مدرن وا می‌دارد. وی برای خروج از این وضعیت، در وجه ایجابی تولید علم دینی را با بازگشت به علم قدسی گذشته ممکن و مطلوب می‌داند. ویژگی‌های علم قدسی موردنظر وی عبارت‌اند، عدم انفکاک بُعد متافیزیکى از بُعد فیزیکى، نگاه طولی به سلسله‌مراتب هستى، نمادگرایى، زبان علوم سنتى، عدم نگرش سودانگارانه. درحقیقت بازگشت به سنت، دعوت به تجهیز به سنت علمی گذشته، و رهایی از سلطة غرب و مصون‌ماندن از هجوم امواج تکنولوژی و ساختارهای اجتماعی و علوم مدرن است. البته این نحوة دفاع از سنت علمی نوعی دفاع انفعالی است که عملاً قدرت مقابلة هوشمندانه و از موضع قدرت را در مصاف با علوم مدرن را سلب می‌کند و نوعی دعوت به انزواست تا با غرب مواجه‌ای صورت نگیرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Possibility and Utility of Religious Science in Nasr’s Discourse of Traditionalism

نویسنده [English]

  • Mohammadreza Khakigharamaleki
Graduated from the Specialized Center of Kalam, A Faculty Member of the Academy of Islamic Sciences
چکیده [English]

The study discuses Professor Seyed Hossein Nasr’s idea of traditionalism; a discourse of traditionalism that seeks to resurrect the divine science relied on divine tradition, perennial philosophy, and intuitive reason. In the negative dimension, acknowledging cognitive, moral, and environmental crises caused by modern sciences and their inefficiency as well, made him criticize these sciences and emphasize a return to the scientific tradition and philosophic heritage of the past. In the affirmative dimension, he emphasizes a return to the divine sciences and production of religious sciences as a savior of the situation. To him, the characteristics of divine sciences are: disassociation between metaphysical dimension and the physical dimension, longitudinal outlook towards the hierarchies of universe, symbolism, traditional scientific language, and avoiding utilitarian outlook. In fact, to return to tradition means to invite to be equipped with the past scientific tradition, to get free from western domination, and to be immune from the invasion of technology waves, social structures, and modern sciences. However such a support for scientific tradition is passive, because it loses to confront with modern sciences intelligently and from the standpoint of power. It is an invitation for solitary in order not to confront with west.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Modern Science
  • Devine Science
  • Modern Rationality
  • tradition
  • Perennial Philosophy
  • Traditionalism
استیس (1377)، دین و نگرش نوین، ترجمۀ احمدرضا جلیلی، تهران: حکمت.

اعوانی غلامرضا، محمود بینا مطلق، و مصطفی ملکیان (1377)، «سنت‌گرایی، در نظرخواهی از دانشوران (اقتراح)»، فصل‌نامۀ نقد و نظر، س 4، ش 3 و 4.

باربور، ایان (1374)، علم و دین، ترجمۀ بهاء‌الدین خرم‌شاهی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.

حسنی، حمیدرضا و دیگران (1387)، علم دینی، دیدهگاهها و ملاحظات، قم: دفتر همکاری حوزه و دانشگاه.

قائمی‌نیا، علیرضا (1385)، «علم قدسی در حکمت خالده»، مجلۀ ذهن، دورۀ 7، ش 26.

کِنت الدمدو (1389)، سنتگرایی دین در پرتو فلسفۀ جاویدان، ترجمۀ رضا کورنگ بهشتی، تهران: حکمت.

گنون، رنه (1365)، سیطرة کمیّت و علائم آخرالزمان، ترجمۀ علی‌محمد کاردان، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.

گنون، رنه (1372)، بحران دنیای متجدد، ترجمۀ ضیاءالدین دهشیری، تهران: امیرکبیر.

نصر، حسین (1375)، جوان مسلمان و دنیای متجدد، ترجمۀ مرتضی اسعدی، تهران: طرح نو.

نصر، حسین (1377)، «جهان‌بینی اسلامی و علم جدید»، مجله‌نامۀ فرهنگ.

نصر، حسین (1379)، نیاز به علم مقدس، ترجمة حسن میانداری، قم: طه.

نصر، حسین (1380)، معرفت و امر قدسی، ترجمة فرزاد حاجی میرزایی، تهران: فروزان.

نصر، حسین (1383)، اسلام و تنگناهای انسان متجدد، ترجمة انشاء‌الله رحمتی، تهران: سهروردی.

نصر، حسین (1383)، انسان و طبیعت، ترجمة عبدالرحیم گواهی، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.

نصر، حسین (1383)، قلب اسلام، ترجمة مصطفی شهرآیینی، تهران: نشر مرکز بین‌المللی گفت‌وگوی تمدن‌ها.

نصر، حسین (1384)، دین و نظام طبیعت، ترجمة محمدحسن غفوری، تهران: حکمت.

نصر، حسین (1384)، علم و تمدن در اسلام، ترجمة احمد آرام، تهران: علمی و فرهنگی.

نصر، حسین (1393)، در جستوجوی امر قدسی، گفتوگوی رامین جهانبگلو با حسین نصر، ترجمة مصطفی شهرآیینی، تهران: نشر نی.