تاریخ‌نگاری دورۀ سامانیان

نوع مقاله: علمی- پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی

2 استاد گروه تاریخ، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی

چکیده

تاریخ‌نگاری سامانیان تاحدودی ادامة ساده‌نویسی اواخر قرن دوم هجری قمری است، اما نثر مصنوع شماری از مورخان و نویسندگان، در ستایش امیران و وزیران، مبالغه‌آمیز بوده است و آنان را پادشاهانِ برحق دانسته‌اند. تاریخ‌نویسی این دوره بیش‌تر برمبنای مشاهدات شخصی و اسناد بوده و از این نظر مهم است. تبیین ویژگی‌های عمدة تاریخ‌نگاری و نقاط ضعف و قوت برجسته‌ترین منابع تاریخی سامانیان اولویت این پژوهش است؛ ازجمله بیان نقش امیران و وزیران سامانی در تاریخ‌نگاری و شناسایی شاخصه‌های مهم منابع تاریخی. از مشخصه‌های عمدة تاریخ‌نگاری این دوره رویکرد فرهنگی تمدنی مورخان، تاریخ‌نگاری کل‌نگر، نگرش عقل‌گرایانه، و تلفیق دانش‌های متعدد ازجمله تاریخ، جغرافیا، نجوم، و آگاهی از علوم و حوزه‌‌های گوناگون است. از دیگر مشخصه‌ها، روی‌آوری به ترجمه و تهذیب، گریز از روش‌های تدوین اخبار برپایة اصول و سنت‌های ثبت و نقل حدیث، و پیدایش شیوه‌های نو در تاریخ‌نگاری است. رونق تاریخ‌نگاری و پیدایش آثار مهم تاریخی در دورة سامانیان دستاورد گوناگونیِ عوامل در روزگار و قلمرو این خاندان است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Historiography in SAMANIDs Period

نویسندگان [English]

  • Maryam Doalatraftar Haghighi 1
  • Mohammad Sepehri 2
1 Ph.D. candidate, Islamic Azad University, Centeral Tehran Branch
2 Corresponding Author: Full Professor, Department of History, Islamic Azad University, Centeral Tehran Branch
چکیده [English]

The works written in SAMANIDs period in the field of History are partly the continuation of simple writing in the late second century A.H. The prose by a number of Historians in the SAMANID Period is artifact too. The authors just tried to praise the ruler's emirs and ministers exaggeratedly. They counted them as the right kings of time.Historiography in This period was mostly based on personal observation and for this reason access to the documents belonging to this period is very important. The main question of this research is: what are the essential features of Historiography in the SAMANID Period? What are the strengths and weaknesses of the best Historical sources in this Period? This research explains the strong and weak points of Historiography in the SAMANID Period and also tries to identify the main features of Historical sources in this Period. Among the important features of Islamic Historiography in this Period, one can refer to the cultural and civilizational attitude of Historians, Holistic Historiography, The appearance of rationalist analytical and educational attitude, combining various sciences such as History, Geography, astronomy, and knowledge about different science and fields.Some other things that we can see in the Historical compilations of this period are: starting to translate ( BALAMY historiography) , avoiding the methods of news compilation based on the principles and traditions of Hadith records and also appearance of new methods of Historiography ( local History like History of Bokhara) .Any way, The boom of Historiography and appearance of some important Historical works in the Period of SAMANID are achieved through variety of factors in the realm of this Iranian Family.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Islam
  • Iran
  • SAMANIDs
  • Historiography
  • History of Bokhara
  • HEDOUD–al- ALAM
  • BALAMY historiography
  • NARSHAKHI
اسکات میثمی، جولی (1391)، تاریخ‌نگاری فارسی، ترجمة محمد دهقانی، تهران: ماهی.

بارتولد، واسیلی ولادمیرویچ (1342)، مقدمه بر حدود العالم من المشرق الی المغرب، با مقدمة بارتولد و حواشی مینورسکی، ترجمة میرحسین‌شاه، کابل.

بارتولد، واسیلی ولادمیرویچ (1363)، ترکستان‌نامه، ترجمة کریم کشاورز، تهران: آگاه.

بلعمی، ابوعلی (1363)، تاریخ‌ بلعمی، تصحیح محمد روشن، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

جیهانی، ابوالقاسم ‌بن ‌احمد (1368)، اشکال العالم، ترجمة علی ‌بن ‌عبدالسلام کاتب، مقدمه و تعلیقات فیروز منصوری، مشهد: آستان قدس رضوی.

خواجه نظام‌الملک، ابوالحسن علی (1978)، سیرالملوک، تصحیح هیوبرت دارک، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.

زرین‌کوب، عبدالحسین (1362)، تاریخ ایران بعد از اسلام، تهران: امیرکبیر.

سپهری، محمد (1389)، تمدن اسلامی در عصر امویان، تهران: چاپ و نشر بین‌الملل.

سمعانی، عبدالکریم (1408)، الانساب، تعلیق و تقدیم عبدالله عمر البارودی، بیروت: دار الفکر.

طبری، محمد ‌بن ‌جریر (1369)، تاریخ طبری، ترجمة ابوالقاسم پاینده، تهران: اساطیر.

فرای، ریچارد نلسون (1363)، عصر زرین فرهنگ ایرانی، ترجمة مسعود رجب‌نیا، تهران: سروش.

فرهانی منفرد، محمد (1396)، مقدمه بر تاریخ‌نگاری ایرانی، جولی اسکات میثمی، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشة اسلامی.

کراچکوفسکی، ایگناتی یولیانوویچ (1379)، تاریخ‌نوشته‌های جغرافیایی در جهان اسلامی، ترجمة ابوالقاسم پاینده، تهران: علمی و فرهنگی.

گردیزی، ابوسعید عبدالحی ‌بن‌ ضحاک (1363)، زین الاخبار، به‌کوشش عبدالحی حبیبی، تهران: دنیای کتاب.

مدرس رضوی، محمدتقی (1363)، مقدمه بر تاریخ بخارا، ابوبکر نرشخی، تهران: توس.

مینوریسکی (1342)، حاشیه بر حدود العالم من المشرق الی المغرب، با مقدمة بارتولد و حواشی مینورسکی، ترجمة میرحسین‌شاه، کابل.

ناجی، محمدرضا (1392)، فرهنگ و تمدن اسلامی در قلمرو سامانیان، تهران: امیرکبیر.

نرشخی، ابوبکر ‌بن‌ محمد‌ بن ‌جعفر (1363)، تاریخ بخارا، ترجمة ابونصر احمد‌ بن ‌نصر القباوی، تلخیص محمد‌ بن‌ زفر‌بن‌ عمر، تصحیح و تحشیة مدرس رضوی، تهران: توس.

نظامی عروضی، احمد‌ بن ‌علی (1383)، چهارمقاله، تصحیح و تحقیق محمد معین، تهران: طوس.

یاقوت حموی (1993)، معجم الادباء، تحقیق احسان عباس، بیروت: بی‌نا.