نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسنده

دکترای زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

ضرورت آموزش م‍وثر و کاربردی دستور، براساس نظریه‌ها و رویکردهای نوین آموزش زبان دوم امری پذیرفته شده است. پژوهش حاضر می‌کوشد به این پرسش پاسخ دهد که متون به کارگرفته شده در مراکز آموزش زبان فارسی تا چه اندازه با دستاوردهای علمی آموزش دستور همگام هستند و در همین راستا به ارزیابی محتوای دستور در دو مجموعۀ آموزش نوین زبان فارسی و آموزش فارسی به فارسی می‌پردازد. چارچوب نظری این پژوهش رویکرد دستور آموزشی است. با بررسی بخش دستور این کتاب‌ها مشخص شد که آموزش نوین فارسی با همۀ کوششی که برای به‌روز بودن ارائه می‌دهد، اما سیر مطالب دستوری در آن مشخص نیست، بر نقش نحوی کلمه‌ها به جای کاربرد آن‌ها تاکید شده است و جمله‌ها و ساختارهای آموزش داده شده، شکل واقعی و کاربردی زبان فارسی را منعکس نمی‌کنند. در مجموعۀ آموزش فارسی به فارسی نیز هر چند الگوی ساده به دشوار برای آموزش دستور انتخاب شده، آموزش ضمنی در کنار آموزش صریح مورد توجه قرار گرفته، اما موقعیت‌ها و کارکردهای آموزش داده شده کاربردی نیستند و تمرین‌ها و تکلیف‌های ارتباطی کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند. در پایان مقاله، پیشنهادهایی برای تدوین متون آموزشی کاربردی‌تر به‌ویژه در زمینۀ آموزش دستور ارائه خواهد شد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Analysis and Evaluation of Grammar Content in two AZFA Coursebooks of “Amoozesh-e novin-e Zaban-e Farsi” and “Amoozesh-e Farsi be Farsi” based on Pedagogical Grammar Approach

نویسنده [English]

  • Mohammad Javad Hadizadeh

PhD in Persian Language and Literature, Ferdowsi University of Mashhad, Iran

چکیده [English]

The need for effective and practical instruction of grammar is accepted based on new second language teaching theories and approaches. The present study tries to answer the question that to what extent the coursebooks used in Persian language training centers are in line with the scientific achievements of teaching grammar, and in this regard, it evaluates the content of grammar in two AZFA coursebooks of “Amoozesh-e novin-e Zaban-e Farsi” and “Amoozesh-e Farsi be Farsi”. The theoretical framework of the current study is the pedagogical grammar approach, in which a forty-nine reviews checklist was designed according to the principles of it. After verifying the content validity of the mentioned checklist, analyzing and evaluating the grammatical content of the two coursebooks was carried out. Examining the grammar content of these books revealed that in Amoozesh-e novin-e Zaban-e Farsi the chain of grammatical contents is not clear and emphasizes the syntactic role of words instead of their use, and the sentences and structures taught do not reflect the real and practical form of the Persian language. In Amoozesh-e Farsi be Farsi, although the move from simple to difficult in teaching grammar is observed, implicit teaching is considered along with explicit teaching, but the situations and functions taught are not practical and communicative tasks are less considered.      

کلیدواژه‌ها [English]

  • Persian Language Grammar
  • Evaluating the Content
  • Pedagogical Grammar

پورنامداریان، تقی (1373). درس فارسی برای فارسی آموزان خارجی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

ثمره، یدالله (1367). آموزش زبان فارسی. دورة مقدماتی(کتاب اول). تهران: ادارة کل روابط و همکاری­های بین‌الملل وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

___________ آموزش زبان فارسی. دورة مقدماتی(کتاب دوم). تهران: ادارة کل روابط و همکاری­های بین‌الملل وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

___________ آموزش زبان فارسی. دورة مقدماتی(کتاب سوم). تهران: ادارة کل روابط و همکاری­های بین‌الملل وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

___________ آموزش زبان فارسی. دورة مقدماتی(کتاب چهارم). تهران: ادارة کل روابط و همکاری­های بین‌الملل وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

___________ آموزش زبان فارسی. دورة مقدماتی(کتاب پنجم). تهران: ادارة کل روابط و همکاری­های بین‌الملل وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

حاج سیدرضایی، اکرم بیگم(1393). «دستور آموزشی زبان فارسی؛ ویژه‌ی فارسی‌آموزان خارجی»، (پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد)، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران.

رئیسی، نفیسه، محمدی فشارکی، محسن (1394). «توصیف و نقد دستوری مجموعه کتاب‌های فارسی جامعه المصطفی العالمیه». فنون ادبی، 2(13): 71-86.

رضایی، والی و کوراوند، آمنه (1393). «ارزیابی دستور آموزشی در کتاب‌های آموزش زبان فارسی به‌غیر فارسی‌زبانان». پژوهش‌نامه‌ی آموزش زبان فارسی به‌غیر فارسی‌زبانان، 3 (8): 117-141.

زهرایی، احمد و فردی، اصغر و ناطق، محمد و حسینی، سیدمحمود (1389). آموزش فارسی به فارسی1. (ویراست جدید). قم: مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی(ص).

زهرایی، احمد و فردی، اصغر و ناطق، محمد (1391). آموزش فارسی به فارسی(کتاب مقدمه). (ویراست جدید). قم: مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی(ص).

زهرایی، احمد و فردی، اصغر و کاویانی، سیدمحمود (1391). آموزش فارسی به فارسی2. (ویراست جدید). قم: مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی(ص).

زهرایی، احمد و فردی، اصغر و کاویانی، سیدمحمود (1392). آموزش فارسی به فارسی4. (ویراست جدید). قم: مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی(ص).

زهرایی، احمد و فردی، اصغر و کاویانی، سیدمحمود و مومنی، جعفر و شمس‌ناتری، محمدصادق و موحدی، حسین (1390). آموزش فارسی به فارسی3. (ویراست جدید). قم: مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی(ص).

کیاشمشکی، لیلا(1395). «تحلیلی بر رویکردها و تکنیک‌های آموزش دستور و بازنمایی آنها در کتاب‌های آموزش زبان فارسی به‌غیر فارسی‌زبانان» (پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد)، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران.

صحرایی، رضامراد (1394). «جایگاه دستور در نظریه‌ها و برنامه‌های زبان دوم آموزی: در جستجوی  طرحی برای آموزش دستور زبان فارسی». فصلنامه‌ی روان‌شناسی تربیتی 35 (11): 1-23.

قبول، احسان (1388). آموزش نوین زبان فارسی. جلد1 (دوره‌ی آغازین). مشهد: مؤلف.

_______ (1389). آموزش نوین زبان فارسی. جلد 2 (دوره‌ی آغازین). مشهد: مؤلف.

_______ (1390). آموزش نوین زبان فارسی. جلد 3 (دوره‌ی میانی). مشهد: مؤلف.

_______ (1391). آموزش نوین زبان فارسی. جلد 4 (دوره‌ی میانی). مشهد: مؤلف.

_______ (1394). آموزش نوین زبان فارسی. جلد 5 (دوره‌ی پیشرفته). مشهد: مؤلف.

مهرآوران، محمود، ناطق، محمد (1394). «نقد کتاب آموزش نوین زبان فارسی». دو فصلنامۀ تخصصی مطالعات آموزش زبان فارسی، 1(1): 141-160.

هادی‌زاده، محمدجواد (1396) ارزیابی محتوای دستور در منابع آموزش زبان فارسی به غیر فارسی‌زبانان (آزفا) بر پایۀ رویکرد دستور آموزشی (رسالۀ دکتری). استادان راهنما محمدجواد مهدوی و رضامراد صحرایی. مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد

 

Abdelwahab, M. M. (2013). Developing an English Language Textbook Evaluative Checklist. IOSR Journal of Research & Method in Education, 1(3), 55-70.

Byrd, P. (2001). Textbooks: Evaluation and selection and analysis forimplementation. In M. Celce-Murcia (2nd Ed.), Teaching English asa second or foreign language (pp. 432-453). Boston: Heinle &Heinle

Celce-Murcia, M. (2002). Why it makes sense to teach grammar in context and through discourse. In E. Hinkel & S. Fotos (Eds.), New Perspectives on Grammar Teaching in Second LanguageClassrooms (pp. 119–133).Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum Associates.

Cunningsworth, A. (1984). Evaluating and selecting EFL teachingmaterials. London: Heinemann, Educational Books.

Ellis, N. C. (2006). The dynamics of second language emergence: Cycles of language use, language change, and language acquisition. The Modern Language Journal, 92, 232–249.

Ellis, R. (2008). Explicit form-focused instruction and second language acquisition. In B. Spolsky & F. M. Hult, The Handbook of Educational Linguistics. Malden MA: Blackwell.

Fotos, S. (1993). Consciousness raising and noticing through focus on form: Grammar task performance versus formal instruction. Applied Linguistics, 14, 385–407.

Fotos, S. & Ellis, R. (1991). Communicating about grammar: A task‐based approach. TESOL Quarterly,25(4), 605–628.

Keck, C. &  Kim, Y (2014). Pedagogical Grammar, Amesterdam/Philadelphia: John Benjamins publishing company.

Kim, Y. (2012). Task complexity, learning opportunities and Korean EFL learners’ question development. Studies in Second Language Acquisition, 34, 627–658.

KRASHEN, S. D. & TERRELL, T. (1983). The natural approach: language acquisition in the classroom. Oxford: PergamonPress.

Larsen-Freeman, D. (2009). The emergence of complexity, fluency, and accuracy in the oral and written production of five Chinese learners of English. Applied Linguistics, 27, 590–619.

Litz, D. R. A. (2005). Textbook evaluation and ELT management: a South Korean case study.

Asian EFL Journal.

Loewen, S., & Nabei, T. (2007). Measuring the effects of oral corrective feedback on L2 knowledge. In A. Mackey (Ed.), Conversational Interaction in Second Language Acquisition: A Collection ofEmpirical Studies (pp. 361–377). Oxford: Oxford University Press.

Long, M. H. (1991). Focus on form: A design feature in language teaching methodology. ForeignLanguage Research in Cross-cultural Perspective, 2, 39–52

Mackey, A. (2012). Input, interaction and corrective feedback in L2 classrooms. Oxford: Oxford University Press.

Nassaji, H. (2009). The effects of recasts and elicitations in dyadic interaction and the role of feedback explicitness. Language Learning, 59, 411–452.

Nassaji, H., & Fotos, S. (2004). Current developments in research on the teaching of grammar. Annual Review of Applied Linguistics, 24, 126–145.

Nassaji, H., & Fotos, S. (2011). Teaching Grammar in Second Language Classrooms: Integrating Form- Focused Instruction in Communicative Context. London: Routledge.

Noblitt, J. S. (1972). Pedagogical grammar: Towards a theory of foreign language materials preparation. IRAL-International Review of Applied Linguistics in Language Teaching, 10(1-4), 313-332.

Newby, D. (2015). The role of theory in pedagogical grammar: A Cognitive+ Communicative approach. Eurasian Journal of Applied Linguistics, 1 (2), 13-34.

Odlin, T. (Ed.). (1994). Perspectives on Pedagogical Grammar. Cambridge: Cambridge University Press.

Odlin, T. (Ed.). (1994). Perspectives on pedagogical grammar. Cambridge University Press.

Pienemann, M. (1984). Psychological constraints on the teachability of languages. Studies in Second Language Acquisition, 6, 186–214.

Pienemann, M. (1998). Language Processing and Second Language Development: Processability Theory. Amsterdam: John Benjamins.

Pienemann, M. (Ed.). (2005). Cross-linguistic Aspects of Processability Theory. Amsterdam: John Benjamins.

Pienemann, M. (2013). Processability theory and teachability. In C. Chapelle (Ed.), Encyclopedia of Applied Linguistics. Hoboken, NJ: Wiley-Blackwell.

Russell, J., & Spada, N. (2006). The effectiveness of corrective feedback for the acquisition of L2 grammar: A meta-analysis of the research. In J. Norris, & L. Ortega (Eds.), Synthesizing Research onLanguage Learning and Teaching (pp. 133–164). Amsterdam: John Benjamins.

Rutherford, W. (1980). Aspects of pedagogical grammar. Applied Linguistics, 1, 60.

Spada, N. (1997). Second language classroom research: Some answers…. more questions. TESL Ontario Newsletter, Fall, 1997.

Spada, N., & Lightbown, P. M. (2008). Form focused instruction: Isolated or integrated? TESOL Quarterly, 42, 181–207.

Swain, M. (1985). Communicative competence: Some roles of comprehensible input and comprehensible output in its development. Input in Second Language Acquisition, 15, 165–179.

Swain, M. (2000). The output hypothesis and beyond: Mediating acquisition through collaborative dialogue. In J. P. Lantolf (Ed.), Sociocultural Theory and Second Language Learning (pp. 97–114). Oxford: Oxford University Press.

Swain, M., & Lapkin, S. (1989). Canadian immersion and adult second language teaching: What’s the connection? The Modern Language Journal, 73, 150–159.

Swain, M., & Lapkin, S. (1998). Interaction and second language learning: Two adolescent French immersion students working together. The Modern Language Journal, 82, 320–337.

Swain, M., & Lapkin, S. (2001). Focus on form through collaborative dialogue: Exploring task effects. In M. Bygate, P. Skehan & M. Swain (Eds.), Researching Pedagogic Tasks: Second Language Learning, Teaching and Testing. Harlow, UK: Longman.

Tok, H. (2010). TEFL textbook evaluation: From teachers’ perspectives. Educational Research and Review, 5(9), 508-517.

Valdman, A. (1975). Error analysis and pedagogical ordering. The determination of pedagogically motivated sequences. In S. P. Corder & E. Roulet (eds.), 105-26.

Widodo, H. (2006). Approaches and procedures for teaching grammar.English teaching, 5 (1), 121.