پژوهش‌نامه انتقادی متون و برنامه‌های علوم انسانی

چکیده پژوهش حاضر با تحلیل انتقادی کتاب نشان میدهد بداعت موضوع از اتخاذ منظر جنسیت پژوهی آغاز می شود که در آن نقش های اجتماعی، کارکردها و نیز مناسبات جنسیتی، در سازوکار استعمار در بوته بحث و نظر قرار می گیرد. به لحاظ روشی، مطالعه حاضر با رویکرد کیفی و مبتنی بر مطالعه اسنادی مجموعه مقالات اثر حاضر است. یافته ها نشان می دهد فصول کتاب وجهی تاریخی داشته و عمدتا بر مواجهه استعمارگران و بومیان در دوره استعمار اولیه متمرکز بوده، و به روایت خاورمیانه از استعمارگری بریتانیا و نیز تعامل استعمارگران با مسلمانان توجهی ندارد. نظام‌های خویشاوندی را با مسامحه نادیده و به تبع آن از طیفی از موقعیت‌ها موثر در فرودست‌سازی جنسیتی در جریان استعمار می گذرد. بااینهمه به معرفی استراتژی‌های اعمال قدرت استعمارگران شامل طرد مستقیم و سازمان یافته و نیز تبعیض ساختارمند از یکسو و تلاش برای همسان‌سازی می پردازد. در عین حال به موضوعات مرتبط با جنسیت اعم از نژاد، خشونت، مهاجرت، کودکی، پزشکی، ماموریت مبلغان،‌ سیطره و استیلای امپراتوری و در نهایت استعمارزدایی در قرن ۱۸ تا ۲۰ می پردازد. در مجموع خوانش انتقادی این متون، داده هایی در بروز و نمود هویت‌های بومی در کشاکش موقعیت های روزمره قدرت و مقاومت دارد.

چکیده این جستار به مرور انتقادی کتاب چرا لیبرالیسم شکست خورد؟ اثر پاتریک دنین می‌پردازد و استدلال محوری آن را بازسازی می‌کند که می‌گوید بحران‌های کنونی لیبرالیسم نه حاصل انحراف از اصول اولیه، بلکه پیامد تحقق تاریخی و درونی خود این سنت فکری است. دنین لیبرالیسم را نه صرفاً یک رژیم سیاسی یا مجموعه‌ای از سیاست‌ها، بلکه فلسفه‌ای جامع در باب انسان، آزادی، سیاست، اقتصاد، فرهنگ و آموزش می‌داند. به باور او، تأکید لیبرالیسم مدرن بر فردگرایی رادیکال، خودبنیادی و رهایی مطلق از قیود سنتی و اجتماعی، به تضعیف نهادهای میانجی، فرسایش فرهنگ مشترک، گسترش نابرابری اجتماعی، سلطه تکنولوژی و بحران مشروعیت دموکراسی انجامیده است. مقاله علاوه بر تشریح نظام‌مند محورهای اصلی کتاب، از مفهوم «ضدفرهنگ» و نقد تکنوکراسی و آموزش لیبرال تا تحلیل نئولیبرالیسم و لیبرال‌دموکراسی، به ارزیابی انتقادی کاستی‌های نظری و روش‌شناختی آن، از جمله ابهام مفهومی در تعریف لیبرالیسم و غلبه خوانش‌های تفسیری بر شواهد تجربی و مقایسه‌ای می‌پردازد. در بخش پایانی، نسبت این نقد با جامعه ایران بررسی می‌شود و نشان داده می‌شود که هرچند لیبرالیسم به‌معنای کلاسیک در ایران استقرار نیافته، نقد درونی دنین می‌تواند به‌عنوان چارچوبی تحلیلی برای فهم بحران‌های حکمرانی، تکنوکراسی، آموزش و اقتصاد سیاسی معاصر ایران واجد اهمیت نظری باشد.

چکیده اهمیت این نقد به‌لحاظ جایگاه حقوق اساسی، قانون اساسی، و حکومت جمهوری اسلامی است و ضرورت نقد نیز انگیزة شکل‌‌گیری کتاب موردنقد به‌منزلة منبع آموزشی برای درس «حقوق اساسی» دورة کارشناسی رشتة حقوق و دروس مرتبط با حقوق اساسی در دوره‌های تحصیلات تکمیلی گرایش حقوق عمومی است. هدف این نقد شناسایی نقاط قوت و ضعف کتاب به‌منزلة «کتاب دانشگاهی» و اصلاح موارد پیش‌نهادی و رفع کاستی‌های آن است. روش نقد استنادیـ تحلیلی براساس روش‌شناسی حقوقی و منطق حقوقی حاکم بر دانش حقوقی است که در چهارچوب کلی نقدِ روشی، نقد شکلی، نقد محتوایی، و ارزیابی کمیت و کیفیت منابع، ارجاعات، و استنادات انجام گرفته است. نتایج به‌دست‌آمده نشان می‌دهد که این کتاب هرچند ازلحاظ موضوع و تبیین اصول و مستندات مناسب است، به‌لحاظ روش‌شناسی و میزان هماهنگی محتوا با اهداف و نیازهای آموزشی و انطباق اثر با اهداف حاکم بر قانون اساسی و انسجام و ارتباط منطقی بین اجزا، به تجدیدنظر اساسی نیاز دارد. هم‌چنین، این کتاب به‌‌علت پردازش‌نکردن متعادل مطالب گرفتار تناقض‌های نظری و محتوایی است.

چکیده چکیده
در نظام آموزشی ما علوم انسانی، با وجود فرهنگ غنی اسلامی ـ ایرانی، کاستی‌های فراوانی دارد. علوم تربیتی که شاخه‌ای از علوم انسانی است، به دنبال پرورش انسان‌‌های مؤثر و کارآمدی است که استعدادهای آن‌ها شکوفا شده است. در تعلیم و تربیت اسلامی تربیت انسان کامل با بهره‌گیری از معارف دینی امکان‌پذیر است. موفقیت نظام‌های آموزشی، مستلزم توجه به آموزه‌های وحیانی است. از سوی دیگر یافته‌های بشری در علوم تربیتی نیز نباید مغفول واقع شود. در این رابطه به سه رویکرد تعلیم و تربیت اسلامی به منزلة نظام توصیفی، استنباطی و استنباطی ـ تأسیسی اشاره شده است تا نسبت علوم تربیتی با معارف وحیانی تبیین شود. در این مقاله موضوع علوم انسانی، انسان و ماهیت او که موضوع اصلی علوم انسانی است، نسبت بین علوم تربیتی و تعلیم و تربیت اسلامی و عناصر مهم آن بررسی می‌شود.

چکیده آموزش هر زبانی مشکل‌های خاص خود را دارد؛ آموزش زبان انگلیسی نیز از این موضوع مستثنی نیست. یکی از اصلی‌ترین مشکل‌های آموزش زبان انگلیسی، کیفیت کتاب‌های درسی است. از آن‌جا که کتاب زبان انگلیسی پایة هفتم مقطع متوسطه نخستین تجربة رسمی تحصیلی دانش‌آموزان با زبان انگلیسی است، تهیه و تدوین این کتاب اهمیت مضاعفی دارد و طبعاً مستلزم دقت و تلاش بسیار زیاد مؤلفان خواهد بود. از این ‌رو، گفتنی است که ارزش‌یابی و تحلیل محتوای کتاب زبان انگلیسی پایة هفتم مقطع متوسطه اقدامی مهم در راستای شناخت نقاط ضعف و قوت این کتاب است. هدف اصلی این تحقیق، نقد و ارزش‌یابی کیفی این کتاب بر اساس شاخص‌های علمی و تعیین نقاط قوت و ضعف آن، به‌ویژه دربارة روش‌شناسی آموزش زبان خارجی است. بدین ‌منظور، از 18 معلم زبان انگلیسی پایة هفتم و 25 دانش‌آموز این پایه مصاحبة نیمه‌ساختاریافته انجام شد. سپس با استفاده از روش تحلیل محتوای مطالب ذکرشده هم‌چنین بررسی و تحلیل محتوای کتاب، مهم‌ترین نقاط قوت و ضعف این کتاب در بخش‌های مختلف بررسی شد.

چکیده چکیده
پیرامون ادبیات معاصر ایران، اعم از نظم و نثر، در این سه دهة اخیر بعد از انقلاب اسلامی ایران، ‌‌کتاب‌‌های متعدد و متنوعی نوشته و منتشر شده است. هریک از این آثار، از جهاتی درخور توجه و بررسی‌اند و نیز دارای ویژگی‌‌های خاص خود هستند که در جای خود استفاده می‌شوند. از بین این آثار گوناگون، ادبیات معاصر ایران (نثر) از محمد‌‌رضا روزبه، تاحدودی با سایر آثار منتشرشدة دیگری که در این دوره به بازار نشر کتاب عرضه شده‌اند ‌‌متفاوت است. هرچند این کتاب نیز از جهاتی ‌‌از ایراد و اشکال خالی نیست، اما به علت انتخاب درست نمونه‌‌ها و شواهد گوناگون از نثر فارسی در دورة معاصر و همچنین، نقد و تحلیل نسبتاً قابل قبول تعدادی از این نمونه‌‌ها و حجم تاحدودی ‌‌کم آن و نیز با توجه به در نظر گرفتن این نکته که کتاب به‌مثابة درسنامه و متن آموزشی برای دورة تحصیلی کارشناسی رشتة زبان و ادبیات فارسی تألیف شده است، می‌توان گفت که در مقایسه با کتاب‌‌های مشابه محاسن، ‌‌مزایا، و امتیاز‌‌هایی دارد و به این جهت، ‌‌بایسته است به آن به‌منزلة متن آموزشی برگزیده توجه شود و از آن برای تدریس واحد درسی مورد نظر، یعنی ادبیات معاصر ایران (نثر)، ‌‌استفاده شود. در این نوشته، کوشش شده است به لحاظ ابعاد شکلی و ظاهری و نیز از جهت محتوایی، به جنبه‌‌های قوت و ضعف این اثر پرداخته شود و این موارد به مخاطبان این کتاب، که بیش‌تر دانشجویان زبان و ادبیات فارسی‌اند، ‌‌ارائه شود.

چکیده پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر برنامۀ درسی پنهان در رفتار هنرجویان تربیت بدنی و دانش‌آموزان دبیرستان‌های شهر تهران انجام شده است و روش پژوهش توصیفی ــ‌تحلیلی است. جامعۀ آماری در این پژوهش دانش‌آموزان و هنرجویان متوسطۀ شهر تهران است و حجم نمونۀ آن که به‌ روش کوکران و به‌صورت خوشه‌ای چندمرحله‌ای تصادفی انتخاب شده است دویست نفر از هنرجویان هنرستان‌ها و 188 نفر از دانش‌آموزان دبیرستان‌ها از هر دو جنس است. برای جمع‌آوری داده‌ها از پرسش‌نامۀ محقق‌ساخته استفاده شد و برای تعیین میزان تأثیر برنامۀ درسی پنهان در مقوله‌های موردپژوهش از پرسش‌نامه استفاده شده است، که روایی صوری پرسش‌نامه توسط اساتید و متخصصان و پایایی آن با استفاده از آلفای کرونباخ که برای پرسش‌نامۀ برنامۀ درسی پنهان 0.95=a به‌دست آمد. نتایج تحقیق نشان داد که میزان اثر برنامۀ درسی پنهان در ابعاد موردمطالعه (قوانین، مناسبات اجتماعی، فضای فیزیکی، منابع انسانی، وسایل ورزشی و آموزشی، متغیرهای فرهنگی، و آسیب‌های جسمانی) در رفتار هنرجویان و دانش‌آموزان به‌طور معنی‌دار درحد زیاد است. هم‌چنین، بین هم‌بستگی برنامۀ درسی پنهان در ابعاد موردمطالعه و رفتار ازلحاظ جنسیت تفاوت وجود دارد.

چکیده چکیده
مبادی ‌العربیة اثر استاد رشید شرتونی در دو بخش صرف و نحو و در چهار جلد از سطوح مقدماتی تا پیشرفته به بیان قواعد زبان عربی می‌پردازد. شرح و ترجمه‌‌های متعددی که تا کنون بر این اثر نوشته شده گویای جامعیت و اهمیت آن در یادگیری قواعد زبان عربی است. ترجمه و شرح مبادی‌ العربیة 4، بخش نحو، اثر سید‌علی حسینی از جملة همین آثار است. وجود پاره‌ای اشتباهات علمی و نگارشی در این اثر، ما را بر آن داشت تا در مقالة حاضر با بررسی و دسته‌بندی موردی اشتباهات موجود در آن، زمینة ارائة متنی ویراسته با حداقل اشکال را فراهم آوریم و با این رویکرد نقاط قوت و احیاناً ضعف این اثر را نشان دهیم. مباحث ابتدا به‌ صورت کلی در سه دسته اشتباهات‌: الف) علمی، ب) حروف‌چینی ـ ویرایشی، و پ) نگارشی مطرح و سپس هر دسته به تفکیک بررسی می‌شود.
اشتباهات مربوط به نقش نحوی و اعراب ظاهری واژگان در حوزة اشتباهات علمی قرار می‌‌گیرند. مواردی که در آن‌ها شکل نوشتاری کلمات و عبارات به اشتباه بیان شده یا واژه و عبارتی از متن اصلی یا شرح و ترجمة آن جا‌افتاده ‌‌است و یا متن و شاهد مثال‌ها با یک‌دیگر مطابقت ندارند در مبحث اشتباهات حروف‌چینی و ویرایش اثر قرار دارد. در اشتباهات نگارشی به مواردی مانند: ضعف ترجمه، حشو در متن یا شرح آن، و ارجاع نادرست ضمایر یا حذف نابجای آن‌‌ها اشاره می‌‌شود. بسامد اشتباهات نوشتاری و جا‌‌افتادگی واژه و عبارت در این اثر ضرورت توجه به اصول ویرایشی و نگارشی را آشکارتر می‌‌سازد.

چکیده مطالعۀ حاضر به‌منظور ارزیابی کتاب درسی زبان انگلیسی پایۀ اول دورۀ دوم متوسطه، ویژن یک (Vision 1)، انجام گرفت. بدین‌منظور، پرسش‌نامۀ برگرفته از مطالعۀ احمدی صفا و همکاران (1396) با بررسی مجدد پایایی و روایی بین 150 معلم زبان انگلیسی انتخاب‌شده براساس نمونه‌گیری در‌دست‌رس توزیع شد. به‌علاوه، مصاحبه‌ای نیمه‌ساختاریافته شامل ارزیابی کلی کتاب، مزیت کتاب تازه‌تألیف بر کتب پیشین آموزش زبان، دیدگاه معلمان درخصوص تحقق اهداف کتاب، نقاط ضعف کتاب، پیش‌نهاد‌های معلمان برای چاپ‌های آتی طراحی شد و با بیست نفر از معلمان فوق انجام گرفت. نتایج نشان داد که معلمان رضایت نسبتاً بالایی از 1) مواد کمک‌درسی و کتاب راه‌نمای معلم، 2) موارد گرامری، موارد واژگانی، و انواع نقش‌های زبانی، 3) محتوا و مهارت‌‌های زبانی، 4) فعالیت‌ها و تمرین‌‌ها، 5) طرح و قالب، 6) روش تدریس دارند. درحالی‌که در بخش کیفی مطالعه، معلمان کتاب را تلاشی ناموفق در دست‌یابی به اهداف موردنظر ارزیابی کردند.