پژوهش‌نامه انتقادی متون و برنامه‌های علوم انسانی

چکیده این پژوهش به بررسی و نقد اثر مهم امام موسی صدر با عنوان ره‏یافت‏های اقتصادی اسلام پرداخته است. این کتاب مجموعۀ خطابه‌ها و مقاله‌های امام موسی صدر در حوزۀ اقتصاد اسلامی است که در دهۀ اخیر موردتوجه مراکز حوزوی و دانشگاهی قرار گرفته و به‏عنوان یکی از متون اقتصاد اسلامی تدریس، مطالعه، و مباحثه شده است. بررسی این کتاب نشان می‌دهد که امام موسی صدر در حوزۀ اقتصاد اسلامی همانند شهید علامه صدر علم اقتصاد را از مکتب اقتصادی جدا می‌کند و معتقد است که اسلام علم اقتصادی ندارد، ولی مکتب اقتصادی اسلامی مبتنی‏بر احکام اسلامی و دستگاه فقاهت قابل‏استخراج است. در این مقاله، بعد از بررسی ادبیات نظری اقتصاد اسلامی از نظر امام موسی صدر و شهید علامه صدر نقاط قوت و ضعف کتاب با روش تحلیلی ـ توصیفی موردبررسی قرار گرفتند. نقاط ضعف شناسایی‏شده عبارت‌اند از: ابهام در مفهوم عادلانه‏بودن دست‏مزد و سهم کارگر از تولید، عدم توجه به مفهوم فقه حکومتی و ابهام در تعریف مکتب اقتصادی اسلام، عدم توجه به روش‌شناسی علم اقتصاد، ابهام در بیان مبنای نظریۀ ارزش در اسلام، عدم توجه به فعالیت شخصیت حقوقی دولت در اقتصاد، و ابهام در بیان اختیارات حکومت اسلامی و ولایت فقیه در قاعده‏گذاری اقتصاد.  

چکیده کتاب تسهیم ریسک در فضای مالی (Askari et al. 2012) با رویکردی بنیادین و با هدف ترسیم روح کلی نظام مالی اسلامی و تبیین تمایزات آن با نظام متعارف (هم در حوزۀ مبانی و هم در حوزۀ کارکردها و پی‌آمدها) به‌رشتۀ تحریر درآمده است. مفهوم محوری نظام مالی اسلامی در این کتاب «تسهیم ریسک» معرفی شده است که با پیوند‎دادن بخش واقعی به بخش مالی مانع از «مالی‌شدن» اقتصاد و وقوع «بحران‌های پیاپی» می‌شود و هم‌چنین، به‌دلیل تأکید بر مشارکت، دست‌رسی مالی، و رفاه عموم افراد جامعه را افزایش خواهد داد. از منظر نویسندگان، این نظام تاکنون مجال تحقق پیدا نکرده و نظام مالی در کشورهای اسلامی، به‌دلیل فقدان برخی از پیش‌نیازهای نهادی، فاصلۀ فراوانی با وضعیت ایدئال دارد. در بررسی انتقادی کتاب، ذکر این نکته ضروری است که کتاب توانسته است ایدۀ اصلی خود را به‌خوبی تبیین کند، اما در پردازش برخی از مطالب و نیز تبیین برخی از بنیان‌ها و مبانی فلسفی، پی‌آمدها، کارکردها، و نحوۀ پیاده‌سازی نظام ایدئال اسلامی خلأها و ضعف‌هایی وجود دارد.