نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی

2 دانشجوی دکتری جامعه‌‌شناسی‌شهید بهشتی

چکیده

چکیده
در این مقاله، هدف نگارنده این است که گزاره‌‌های اصلی ماکس وبر در کتاب اخلاق پروتستان و روح سرمایه‌‌داری مشخص شود و پس از آن نکات مورد توجه به صورت انتقاد مطرح شود.
در کتاب با جمله‌ها و استدلال‌‌هایی جزئی روبه‌رو می‌‌شویم که در گام اول با ادعای کلی مطرح‌شدة وبر متناقض یا متضاد به نظر می‌‌رسند و یا به نوعی آن را محدود می‌کنند و از دایرة شمول آن می‌‌کاهند. به این معنی که وبر ادعا کرده است که باورهای مذهبی کالوینی، از طریق تجاذب و رشد روح سرمایه‌‌داری، تسهیل‌کنندة پیدایش و رشد نظام سرمایه‌داری غربی شده‌اند، اما در برخی از جمله‌ها و استدلال‌ها مواردی به چشم می‌‌خورد که به نظر می‌‌رسد این رابطه همیشه برقرار نبوده است. در این مقاله سعی می‌شود به طور خلاصه برخی از این مضامین مرور و جایگاه آن‌ها در زمینۀ کلی استدلال وبر یافت شوند و با دقت بیشتری دربارة آن‌ها اظهار نظر شود.
نکتة دیگر این‌که در تحلیل وبر مؤلفة «زمان» نقش مهمی دارد و نباید بدون درنظرگرفتن آن به ارزیابی پرداخت؛ یعنی باید توجه داشت که روحیة سرمایه‌داری و اخلاق پروتستانی به طور هم‌زمان با هم وجود داشتند و تعامل و تجاذب بین این دو عامل برقرار بوده است. بدون درنظرگرفتن این نکته برخی از خوانندگان در دام این اشتباه می‌‌افتند که محقق دچار خطای منطقی شده و گاه و بی‌‌گاه علت را معلول فرض کرده است.
وبر در مواضع متعددی از کتاب، عبارت‌‌هایی نوشته است که شبهۀ اندیشة تک‌‌علتی را بزداید؛ چه آن تک‌‌علت مادی باشد و چه علل ذهنی و فرهنگی.
به نظر نگارنده، اگر محتوای کتاب با ترتیب کاملاً منطقی بازنویسی شود، تا حد بسیاری از ابهام آن کاسته خواهد شد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

An Introduction to “The Protestant Ethic and the Spirit of Capitalism”

نویسندگان [English]

  • Gholamreza Seddigh Ouraee 1
  • Mohammadsadiq Tuloua Barkati 2
منابع
آرون، ر. (1363). مراحل اساسی اندیشه در جامعه‌شناسی، ترجمة ب. پرهام، ج 2، تهران: سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی.
پارکین، ف. (1389). ماکس وبر، تدوین پ. همیلتون، ترجمة ش. مسمی‌پرست، تهران: ققنوس.
ترابی‌نژاد، م.، م. عمادزاده، و ع. منوچهری (1384). «مقدمة مترجمان»، در م. وبر، اقتصاد و جامعه، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).
ترنر، ج. (1384). پیدایش نظریة جامعه‌شناسی، شیراز: نوید شیراز.
حیدری، داوود (۱۳۸۹). «نظریة قیاس ارسطویی از دیدگاه کوکاسیه ویچ»، پژوهش‌های فلسفی، نشریة دانشکدة ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تبریز، س ۵۳، ش ۲۱۶.
خوشرو، غ. (1372). «نقدی بر کتاب اخلاق پروتستانی و روحیة سرمایه‌داری»، اطلاعات سیاسی و اقتصادی.
دورکیم، امیل (1387). قواعد روش جامعه‌شناسی، ترجمة محمدعلی کاردان، تهران: دانشگاه تهران.
فروند، ژ. (1383). جامعه‌شناسی ماکس وبر، ترجمة ع. نیک‌گهر، تهران: توتیا.
کرایب، ی. (1384). نظریة اجتماعی کلاسیک: مقدمه‌ای بر اندیشة مارکس، وبر، دورکیم، زیمل، ترجمة ش. مسمی‌پرست، تهران: نشر آگه.
کلمن، ج. س. (1377). بنیادهای نظریة اجتماعی، ترجمة م. صبوری، تهران: نشر نی.
کوزر، ل. (1385). زندگی و اندیشة بزرگان جامعه‌شناسی، ترجمة م. ثلاثی، تهران: علمی.
نام‌آور، ف. و ع. کشفی (1388). «روش اصل موضوعی و روایت پلانتینگا از برهان آنسلم»، فصل‌نامة اندیشة دینی، دانشگاه شیراز.
وبر، م. (1371). اخلاق پروتستان و روح سرمایه‌داری، تدوین ع. هاشمی گیلانی، ترجمة ع. ا. انصاری، تهران: سمت.
وبر، م. (1384). اقتصاد و جامعه، ترجمة م. ترابی نژاد و م. عمادزاده و ع. منوچهری، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).
وبر، م. (1385). اخلاق پروتستانی و روح سرمایه‌داری، ترجمة ع. رشیدیان و پ. منوچهری کاشانی، تهران: علمی و فرهنگی.
وبر، م. (1389). اخلاق پروتستانی و روح سرمایه‌داری، ترجمة م. ثاقب‌فر، تهران: جامی.
الشریف، محمدمهدی (۱۳۸۶). «صورت‌گرایی در استدلال قضایی» (پژوهشی در نسبت بین قیاس قضایی و قیاس صوری)، فصل‌نامة حقوق، مجلة دانشکدة حقوق و و علوم سیاسی، س ۳۷، ش 2.
موسوی، زهرا (۱۳۷۷). «فرانظریه و فراقضایا در سیستم اصل موضوعی منطق گزاره‌ها»، پایان‌نامة کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس، دانشکدة علوم انسانی، رشتة فلسفه و کلام اسلامی.
 
HWC. (2013). Guidelines for Writing a Book Review, Washington: History Writing Center at the Washington University.
Wylie, Sarah (2005(. The Axiomatic Method in Sociology, HON 213.