نقد و سنجش روش­شناسی آثار ساقی گازرانی در مطالعات تاریخ ایران باستان

نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

دانش‌آموخته دکتری تاریخ ایران پیش از اسلام، دانشگاه تهران

چکیده
ساقی گازرانی در پژوهشهای خود به مباحث تاریخ­نگاری در ایران باستان پرداخته و رویکرد پوزیتیویستی غالب را به پرسش گرفته است. گازرانی با تمرکز بر مرز میان تاریخ و ادبیات، تلاش کرده است اهمیت متونی مانند شاهنامه را در برابر شواهد تاریخیِ مادی نظیر یافته­های باستان­شناختی و سکه­شناسی در شناخت تاریخ ایران باستان برجسته کند. وی با نقد به رانده شدن شاهنامه به عرصه ادبیات، تلاش کرده است تا وجود لایه­های تاریخی در روایت­هایی که در دسته اسطوره و افسانه قرار گرفته­اند را نشان دهد. او افزون بر نشان دادن این لایه­ها، تاکید می­کند که هدفش نشان دادن اهمیت متون ژانر «تاریخ ملی» در خوانش گفتمان­های قدرت و مشروعیت سیاسی است. با وجود این، تناقض­های روش­شناختی او موجب می­شود نتواند رویکرد خود را در برابر خوانش پوزیتیویستی بسط دهد و با تمرکز بر نشان دادن لایه­های تاریخی به مثابه امر واقع در روایت­های ژانر تاریخ ملی، خود نیز وارد عرصه­ای می­شود که تلاش کرده است آن را نقادی کند. این مقاله بر آن است با تمرکز بر روش­شناسی گازرانی، نشان دهد چگونه این روش­شناسی امکانی را در نقد خوانش پوزیتیویستی به روی فهم تاریخ ایران باستان می­گشاید ، اما گازرانی در نهایت آن را ناتمام باقی می­گذارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

اسکات­میثمی، جولی، (1400)، « تاریخ به مثابه ادبیات»، تاریخ­نگاری فارسی در ایران میانه، زیر نظر چارلز ملویل، چاپ نخست، تهران: نگارستان اندیشه، 61-112
پلاور، دیوید، (1402)، ریکور: راهنمایی برای سرگشتگان، ترجمه ندا غیاثی، چاپ اول، تهران: ققنوس
حاتمی، امیرحسین و میثم اکبرزاده، (1403)، «افق­های پوزیتیویستی در تاریخ­نگاری ایرانی-اسلامی»، پژوهشهای معرفت­شناختی، سال سیزدهم، شماره 27، 127-149
حضرتی، حسن، (1397)، روش پژوهش در تاریخ­شناسی، چاپ اول، ویراست دوم، قم: لوگوس
رشیدیان، عبدالکریم، (1394)، هوسرل در متن آثارش، چاپ چهارم، تهران: نشر نی
روزن، بارون و، (1382)، درباره ترجمه­های عربی خدای­نامه، ترجمه متن روسی محسن شجاعی، مقدمه و ترجمه متن عربی علی بهرامیان، ضمیمه شماره 15 نامه فرهنگستان، تهران
سنگاری، اسماعیل و علیرضا کرباسی، (1395)، «تاریخ­نگاری در ایران باستان؛ ماهیت و روش آن با توجه به رویکردهای مختلف به مفهوم تاریخ»، تاریخ اسلام و ایران، سال 26، شماره 30، پیاپی 120، 167-218
غیاثی، ندا و امیر مازیار، (1401)، «نقش سازنده تخیل در تاریخ از منظر پل ریکور»، فلسفه، شماره 1، پیاپی 38، 117-132
فردوسی،(1396)، شاهنامه، پیرایش جلال خالقی مطلق،نسخه چهارجلدی(دوبخش)، چاپ دوم، تهران: سخن
کار، ئی. اچ، (1396)، تاریخ چیست، ترجمه حسن کامشاد، چاپ هفتم، تهران: خوارزمی
کالینگوود، آر.جی، (1391)، اصول تاریخ و نوشتارهای دیگر در فلسفه تاریخ، ترجمه عبدالرضا سالار بهزادی، چاپ دوم، تهران: نی
کویاجی، جهانگیر، (1388)، بنیادهای اسطوره و حماسه ایران، گزارش و ویرایش جلیل دوستخواه، چاپ سوم، تهران: آگاه
کلارک، الیزابت،ا، (1397)، تاریخ، متن، نظریه(مورخان و چرخش زبانی)، ترجمه هاشم آقاجری، تهران، مروارید
گازرانی، ساقی، (1397)، روایت­های خاندان رستم و تاریخ­نگاری ایرانی، ترجمه سیما سلطانی، چاپ اول، تهران: مرکز
گازرانی، ساقی، (1398الف)، ضحاک، تاریخ از دل اسطوره، ترجمه سیما سلطانی، چاپ اول، تهران: مرکز
گازرانی، ساقی، (1398ب)، آرش کمانگیر، جای خالی داستان آرش در شاهنامه، ترجمه سیما سلطانی، چاپ اول، تهران: مرکز
گازرانی، ساقی، (1399)، کوش پیل­دندان، خلق یک ضدقهرمان، ترجمه سیما سلطانی، چاپ اول، تهران:مرکز
گروندن، ژان، (1393)، هرمنوتیک، ترجمه محمدرضا ابوالقاسمی، چاپ اول، تهران: ماهی
لیتل، دانیل، (1388)، تبیین در علوم اجتماعی،درآمدی به فلسفه علم­الاجتماع،  ترجمه عبدالکریم سروش، چاپ پنجم، تهران: صراط
ملایی­توانی، علیرضا، (1390)، درآمدی به روش پژوهش در تاریخ، چاپ چهارم، تهران: نی
محمدپور، احمد، (1397)، روش در روش: درباره ساخت معرفت در علوم انسانی، چاپ اول، قم: لوگوس
مطلوب­کاری، اسماعیل، (1403)، سکه­نوشته­های ساسانی، رویکردی زبان­شناختی به تحلیل تاریخی، چاپ یکم، تهران: نگاه معاصر
معینی­علمداری، جهانگیر،(1387)، درآمدی بر مطالعه پدیدارشناختی تاریخ ایران، مطالعات ملی، دوره 9، شماره 36، 3-19
هیوز-وارینگتن، مارنی، (1389)، پنجاه متفکر کلیدی در زمینه تاریخ، ترجمه محمدرضا بدیعی، چاپ دوم، تهران: امیرکبیر
Husserl, Edmund,(1976), Die krisis Der Europäischen Wissenschaften und Die Transzendentale Phänomenologie,
Rezakhani, Khodadad, (2017), East Iran in Late Antiquity, ReOrienting the Sasanians, Edinburgh, Edinburgh University Press
Ricoeur, Paul, (1984), Time and Narrative, Vollume III, Translated by Kathleen McLaughlin and David Pellauer, Chicago and London, University of Chicago
Ricoeur, Paul,( 2006), Memory, History, Forgetting, translated by Kathleen Blarney and David Pellauer, Chicago & London, THE UNIVERSITY OF CHICAGO PRESS
V. Below, G, (1928) “Wie Es Eigentlich Gewesen.” , Vierteljahrschrift Für Sozial- Und Wirtschaftsgeschichte, vol. 20, no. 3/4, , pp. 452–460.
White, Hyden, (1975), Metahistory: the historical imagination in nineteenth-century Europe, Baltirnore, Maryland,  Johns Hopkins University Press
 
دوره 25، شماره 4 - شماره پیاپی 122
زمستان 1404
زمستان 1404
صفحه 27-49

  • تاریخ دریافت 16 شهریور 1404
  • تاریخ بازنگری 27 آذر 1404
  • تاریخ پذیرش 21 بهمن 1404