بازخوانی و نقد کتاب ریشه‏‌های الهیاتی مدرنیته‌ از ریشه‏‌های الهیاتی تا میوه‌‏های سکولار

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه جامعه شناسی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران

2 استادیارعضو هیئت علمی – گروه مطالعات فرهنگی و ارتباطات دانشگاه باقر العلوم، قم، ایران.

چکیده
هدف مقالۀ حاضر بازخوانی و ارزیابی نقادانۀ کتاب ریشه‌‏های الهیاتی مدرنیته، نوشتة آلن گیلسپی، است. اثر مزبور یکی از متون موفق اجتماعی ـ الهیاتی است. نویسنده، با موضعی خوش‏بینانه درقبال مدرنیته ایدۀ خویش را در کتاب می‏‌پروراند. دغدغۀ اصلی او اثبات نقش الهیات در شکل‏‌گیری مدرنیته است. ادعایی که جایگاهی در روایت عصر روشن‌گری ندارد. گیلسپی معتقد است نه‏تن‌ها ضدیت با دین اساس مدرنیته نیست، بلکه مدرنیته خاستگاه دینی دارد و ظهوریافته در یک گفت‌وگوی الهیاتی است و نه مسئله‏‌ای جدید. تعارض بر سر مسئلۀ ارادۀ خدا و انسان و جمع بین دوگانۀ جبر و اختیار، نزاع‏‌های بعدی فلسفی را در هر دوره‌‏ای شکل می‏دهد. از انقلاب نومینالیستی تا ابداع فردیت توسط پترارک، درپی آن تناقضات حل‌ناشدنی بین اراسموس و لوتر بر سر مسئلۀ دنباله‏‌دار تناقض بین ارادۀ خداوند و ارادۀ انسان زمین‌ه‏ای فراهم آورد تا دکارت معنایی سوبژکتیویته را پی‏ریزی کند که اساس مدرنیته و غرب کنونی را شکل داده است. گیلسپی شرور مدرن را انتقال صفات الهی به انسان یا سکولارشدن این صفات تحلیل می‌کند. بدین‏‌سان او از اختفای سکولاریزاسیون سخن می‏‌گوید و مسئولیت فجایع جنگ‏‌های جهانی و دیگر شرور مدرن را به‏‌پای سکولارشدن صفات الهی و انتقال آن به انسان و نیروهای اجتماعی می‏‌نویسد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

A Critique of the Book Theological Roots of Modernityfrom Theological Roots to Secular Fruits

نویسندگان English

Fatimah Bahjat 1
Ali Asghar Islami Tanha 2
1 PhD Candidate, Department of Sociology, Seminary and University Research Instiute, Qom, Iran
2 Assistant Professor, Faculty Member, Department of Cultural Studies and Communication, Baqerul Ulum University, Qom, Iran
چکیده English

The purpose of this article is to critically review and evaluate the book "Theological Roots of Modernity" written by Alan Gillespie. The work is one of the successful socio-theological texts. The author develops his idea in the book with an optimistic stance towards modernity. His main concern is to prove the role of theology in the formation of modernity. A claim that has no place in the narrative of the Age of Enlightenment. Gillespie believes that not only is the antithesis to religion not the basis of modernity, but modernity has a religious origin and emerged in a theological dialogue; it is not a new issue. The conflict over the issue of the will of God and man, and the combination of the duality of determinism and free will, shape subsequent philosophical conflicts in every era. From the nominalist revolution to Petrarch's invention of individuality, the subsequent insoluble contradictions between Erasmus and Luther over the consequential problem of the contradiction between the will of God and the will of man provided the ground for Descartes to establish the semantics of subjectivity that has formed the basis of modernity and the present West. Gillespie analyzes modern evil as the transfer of divine attributes to man or the secularization of these attributes. Thus, he speaks of the disappearance of secularization and attributes the responsibility for the disasters of world wars and other modern evils to the secularization of divine attributes and their transfer to man and social forces.

کلیدواژه‌ها English

Theology
Modernity
Determinism
Will
Nominalist
Subjectivity
Secularization
ابراهیمی، زانیار (1399)، «نگاهی به تئوری گیلسپی در ریشه‏های الهیاتی مدرنیته/ تزِ غَصب»، سیاست‏نامه، پیاپی 14، 270-272.
بستانی، احمد (1399)، «مایکل گیلسپی و پرسش از الهیات و تجدد/ پدیدارشناسی مدرنیته»، سیاست‌نامه، پیاپی 14، 266-269.
جانسون، رابرت (1387)، انواع اومانیسم، ترجمۀ هدایت علوی‌تبار، نشریۀ فرهنگ، پیاپی 65.
جودی، بهنام و دیگران (1399)، «ایدۀ کارل لوویت دربارۀ مبانی الهیاتی اندیشۀ تاریخی ـ سیاسی؛ روشن‌گری در بستر سنت ضد روشن‌گری آلمانی و منتقدان آن»، فصل‏نامۀ پژوهش سیاست نظری، پیاپی 28، 109-138: <https://www.civilica.com/doc/170094>.
ژیلسون، اتین (1373)، نقد تفکر فلسفی غرب، ترجمۀ احمد احمدی، تهران: حکمت.
صانع‌پور، مریم (1378)، نقدی بر مبانی معرفت‏شناسی اومانیستی، تهران: کانون اندیشۀ جوان.
صانع‌پور، مریم (1389)، «مدرنیته و مبانی اسطوره‏ای آن»، غرب‏شناسی بنیادی، س 1، ش 1، 87-116.
کاپلستون، فردریک چارلز (1388)، تاریخ فلسفۀ یونان و روم، ترجمۀ غلامرضا اعوانی، تهران: علمی و فرهنگی.
کانت، امانوئل (1362)، سنجش خرد ناب، ترجمۀ میرشمس‏الدین ادیب‌ سلطانی، تهران: امیرکبیر.
گلیسپی، مایکل آلن (1389)، ریشه‏های الهیاتی مدرنیته، ترجمۀ زانیار ابراهیمی، تهران: پگاه روزگار نو.
لوویت، کارل (1400)، معنا در تاریخ، ترجمۀ زانیار ابراهیمی و سعید حاجی‌ ناصری، تهران: علمی و فرهنگی.
دوره 25، شماره 1 - شماره پیاپی 119
بهار 1404
بهار 1404
صفحه 1-26

  • تاریخ دریافت 16 دی 1403
  • تاریخ بازنگری 03 اسفند 1403
  • تاریخ پذیرش 23 فروردین 1404