نقد روش‏شناختی کتاب گفتمان چپ در ایران(دورۀ قاجار و پهلوی اول)

نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری پژوهش هنر دانشگاه هنر اصفهان. اصفهان. ایران.

2 دانشیار گروه دکتری پژوهش هنر، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران

3 دکترای پژوهش هنر، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران

چکیده
این مقاله کتاب گفتمان چپ در ایران را به‌شیوه ‏ی انتقادی موردتحلیل قرار می‏دهد. کتاب چهار فصل دارد که براساس تقدم، تأخر روی‌دادها، و سلسله ‏ای از روابط علت و معلولی چنین فصل‏بندی شده است: 1. بسترهای گفتمان چپ، 2. نفوذ اندیشه‏ های سوسیالیستی، 3. برآمدن کمونیسم در ایران، 4. ارانی و فصل جدید گفتمان چپ. این مقاله مفصل‏ بندی گفتمان چپ در ایران را به‌اعتبار میزان به‌کارگیری عناصر گفتمانی در تحلیل تاریخ اجتماعی ایران معاصر موردخوانش قرار داده و با طرح چهار پرسش شباهت‏ ها و تفاوت‏ های روش‏ شناختی این کتاب را با انواع تاریخ‏ نگاری‏ های مدرن، اجتماعی، سیاسی، و تحلیل گفتمان می‏ سنجد. نتیجه آن‌که تشتت روش ‏شناختی کتاب انسجام متدولوژیک کتاب را تحت‏ تأثیر قرار داده، به‌طوری‌که متن کار گاهی از جنس تاریخ ‏نگاری سنتی و گاهی مدرن است و باآن‌که عنوان کتاب توقع مواجهه با یک پژوهش انتقادیِ گفتمانی را ایجاد می‏ کند، گاه به تاریخ اجتماعی و گاه به تاریخ سیاسی پهلو می ‏زند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله English

A Methodological Critique of the BookDiscourse of the Left in Iran (Qajar and Pahlavi Period)

نویسندگان English

Zahra Rajaee 1
Nader Shayganfar 2
Gholamreza Maroof 3
1 PhD Cnadidate of Art Research at Isfahan Art University, Esfahan, Iran
2 Associate Professor of Art Research, Department of Isfahan Art University, Isfahan, Iran
3 PhD in Art Research, Isfahan University of Art, Isfahan, Iran
چکیده English

This article critically analyzes the book “Discourse of the Left in Iran”. This book is a four-chapter book structured chronologically and causally as follows: 1) The Foundations of Left Discourse, 2) The Influence of Socialist Ideas, 3) The Rise of Communism in Iran, and 4) Arani and a New Chapter in Left Discourse. The article examines the articulation of left discourse in Iran based on the extent to which discursive elements are employed in the analysis of contemporary Iranian social history. By posing four key questions, it evaluates the methodological similarities and differences of this book concerning various historiographical approaches, including modern, social, political history, and discourse analysis. The findings indicate that the methodological heterogeneity of the book has affected its methodological coherence. Consequently, the text oscillates between traditional and modern historiography. Despite the book's title suggesting an engagement with critical discourse analysis, it at times aligns with social history and at other times with political history.

کلیدواژه‌ها English

Left Discourse
Iranian Left
Social History
Political History
New Political History
آزموده، محسن و ابراهیم توفیق (1402)، «در شرایط تقریر اکنونیت ما (تاریخ‏نگاری ایرانی از منظری جامعه‏شناختی)»، مردم‌نامه، 162-174.
احمدی، محمدعلی (1397)، گفتمان چپ در ایران (دورۀ قاجار و پهلوی اول)، تهران: ققنوس.
اکبری، نیما (1396)، «جنبه‏های سیاسی اجتماعی و فرهنگی تاریخ مردم ایران؛ بررسی و نقد کتاب تاریخ سیاسی، اجتماعی، و فرهنگی ایران»، فصل‌نامۀ نقد کتاب علوم اجتماعی، س 4، ش 13.
بهروز، مازیار (1393)، شورشیان آرمان‌خواه (ناکامی چپ در ایران)، تهران: ققنوس.
بهروز، مازیار (1394)، تأملاتی پیرامون تاریخ شورشیان آرمان‌خواه در ایران (مجموعه‌مقالات و مصاحبه‌ها)، تهران: اختران.
تاجداری، علیرضا و حسن سرایی (1389)، «گفتمان چپ اولیه در ایران؛ اندیشه‏های جهانی در بستر ایرانی»، جامعهپژوهی فرهنگی، س 1، ش 2، 7-23.
حسنی‏فر، عبدالرحمن (1393)، «درآمدی روشی بر چگونگی بررسی امر سیاسی در منابع تاریخی ایران»، جستارهای تاریخی، س 5، ش 1، 65-89.
حسنی‏فر، عبدالرحمن (1396 الف)، «تاریخ سیاسی جدید به‌مثابۀ روش»، پژوهش‏نامۀ تاریخ اجتماعی و اقتصادی، س 6، ش 2، 51-71.
حسنی‏فر، عبدالرحمن (1396 ب)، «واکاوی تعاریف تاریخ سیاسی و ارائۀ چهارچوب مفهومی و نظری دربارۀ پژوهش تاریخ سیاسی»، نشریۀ جستارهای تاریخی، س 8، ش 2 (ب)، 223-244.
حسینی‏زاده، محمدعلی (1383)، «نظریۀ گفتمان و تحلیل سیاسی»، نشریۀ علوم سیاسی دانشگاه باقرالعلوم (ع)، پیاپی 28، 181-212.
حیدری، آرش (1395)، تبارشناسی استبداد ایرانی؛ از ابتدای عصر ناصری تا برآمدن رضاشاه، رسالۀ دکتری جامعه‏شناسی فرهنگی، تهران: دانشگاه علامه طباطبایی، دانشکدۀ علوم اجتماعی.
خسروپناه، محمدحسین (1398)، «بازتاب‏ها و ارزیابی‏های یک شکست»، نشریۀ گفت‌وگو، پیاپی 83، 33-56.
ذبیح، سپهر (1364)، تاریخ جنبش کمونیستی در ایران، ترجمۀ محمد رفیعی مهرآبادی، تهران: مؤسسۀ مطبوعاتی عطایی.
رز، ژیلیان (1394)، روش و روش‏شناسی تحلیل تصویر، ترجمۀ سیدجمال‏الدین اکبرزاده جهرمی، تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات مرکز پژوهش و سنجش افکار صدا و سیما.
رحمانی، تورج (1393)، «درآمدی بر تعامل تاریخ و سیاست؛ بهسوی دانشی بینارشته‏ای»، فصل‌نامۀ مطالعات میانرشته‏ای در علوم انسانی، دورۀ 6، ش 3، 53-57.
رضوی، سیدابوافضل و شهرام حسن‏وند (رهنما) (1396)، «چیستی، خاستگاه و برآمدن تاریخ اجتماعی»، تاریخ اسلام، پیاپی 69، 59-84.
سوتر مایستر، پل (1387)، «تاریخ به‌مثابۀ روایت»، ترجمۀ حبیب‏‏الله اسماعیلی، کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، پیاپی 24، 4-7.
صادقی، سیدشمس‏الدین و سامان محمدی (1394)، «جریان چپ دیالکتیک روشن‌فکری و انقلاب اسلامی ایران»، فصل‌نامۀ علمی ـ پژوهشی پژوهش‏های انقلاب اسلامی، س 4، پیاپی 15، 147-167.
عبدالمحمدی، محمدعلی (1399)، تبارشناسی گفتمان هنر ملی به‌مثابۀ شکلی از قدرت ـ دانش در فرهنگ بصری معاصر (1350-1310)، پایان‏نامۀ کارشناسی ارشد، گروه پژوهش هنر، اصفهان: دانشگاه هنر اصفهان، دانشکدۀ پژوهش‏های عالی هنر و کارآفرینی.
کرمانی، محسن و ابوالفضل دلاوری (1395)، «از ایدئولوژی تا گفتمان؛ سوژه، قدرت، و حقیقت»، فصل‌نامۀ علوم اجتماعی، س 26، پیاپی 74.
موسی‏پور، ابراهیم (1386)، «تاریخ اجتماعی رویکردی نوین به مطالعات تاریخی»، تاریخ و تمدن اسلامی، س 3، ش 6، 141-155.
ناطقی، فرجاد و ابراهیم توفیق (1392)، «تبارشناسی روشن‌فکری در تاریخ مشروطۀ ایران سال‏های 1285-1305، مجلۀ مطالعات اجتماعی ایران، دورۀ 7، ش 4، 160-186.
هاشمی، ایمان (1402)، مصاحبه دربارۀ گفتمان چپ.
 
Gramsci, A. (2002), Assessment of leading Political Philosophers, London: Routledge.
Howarth, D., A. Noarval, and G. Stavarkakis (2000), “Discours theory and political analysis”, Manchester university prss.
Jurgensen, M. and L. J. Phillips (2002), Discourse analysis, London: Sage Publications.
Nead, Lynda (1988), Myths of Sexua lity: Representations of women in Victorian Britania, Oxford: Basil Blacksell.
Pedersen, Susan (2002), “What is Political History Now?” in: What is History Now?, David Cannadine (ed.), Basingstoke.
Smith, Anna Marie (1998), Laclau and Mouffe, London: Routledge.
 
دوره 25، شماره 1 - شماره پیاپی 119
بهار 1404
بهار 1404
صفحه 103-129

  • تاریخ دریافت 14 دی 1403
  • تاریخ بازنگری 28 اسفند 1404
  • تاریخ پذیرش 02 اردیبهشت 1404