نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسنده

دکترای تاریخ ایران اسلامی، استادیار گروه ایران‌شناسی دانشگاه میبد

چکیده

جنون یکی از مسائل مهمِ کم‌تر بررسی‌‌شده در حوزۀ تاریخ اجتماعی و پزشکی جوامع مسلمان در سده‌‌های میانۀ اسلامی است. جنون، تا دو سه دهۀ پیش‌ازاین، بیش‌تر به‌عنوان یک بیماری روانی موردتوجه پژوهش‌گران تاریخ پزشکی قرار داشت. اما با معرفی رویکردهای جدید اجتماعی به پدیده‌‌های پزشکی به‌‌تدریج شاهد شکل‌‌گیری جریانی پژوهشی هستیم که مسائل و موضوعات پزشکی را ورای مرزهای شناخته‌‌شدۀ دانش پزشکی و در فضایی بینارشته‌‌ای موردبررسی قرار می‌‌دهد و آثاری را در این زمینه تولید کرده است. یکی از معدود آثاری که در همین چهارچوب به‌شکلی گسترده تاریخ جنون را در جوامع اسلامی بررسی و تحلیل کرده کتاب تاریخ جنون در جامعۀ اسلامی دورۀ میانه نوشتۀ مایکل دبلیو. دالس است. او در این کتاب به‌شکلی تفصیلی و از سه منظرِ پزشکی، اجتماعی‌ ـ تاریخی، و حقوقی/ شرعی و با اتکا بر طیف متنوعی از منابع موضوع جنون را دست‌مایۀ پژوهشی درخشان قرار داده است. بااین‌حال، این اثر به‌دلایل مختلف ازجمله رویکرد جزئی‌‌نگر نویسنده، داده‌‌های فراوان دربارۀ جنون، و گرفتارشدن در دام نوعی ره‌یافت شرق‌‌شناسانۀ اروپامحور، که همه‌چیز را به اروپا احاله می‌‌دهد، دچار اشکالاتی محتوایی، به‌‌ویژه تعمیم‌‌های ناروا، شده است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

A Critical Review on the Book ‘Majnun: The Madman in Medieval Islamic Society’

نویسنده [English]

  • Behzad Karimi

Assistant Professor, Iranian Studies Department, Meybod University, Yazd, Iran

چکیده [English]

Madness is one of the less-discussed issues in the social and medical history of Muslim societies in the Islamic Middle Ages. Madness until two or three decades ago was mostly considered as a mental illness by medical history researchers. But with the introduction of new social approaches to medical phenomena, we gradually see a stream of research that examines medical issues beyond the known boundaries of medical knowledge and in an interdisciplinary space that has produced some works. One of the few works that within this framework has extensively analyzed the history of madness in Islamic societies is Majnun: The Madman in Medieval Islamic Society by Michael W. Dols. In this book, he has extensively explored the subject of insanity in three different medical, social-historical, and legal/religious perspectives, relying on a variety of sources. However, this work has some defects for a variety of reasons, including the author’s partialism approach, overwhelming data on madness and being caught in the trap of a European-oriented Orientalist approach that in some cases has produced inappropriate generalizations.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Madness
  • Islamic Middle Ages
  • Medicine
  • Magic
  • jurisprudence
  • Sufism
ابن‌سینا (1383)، قانون، نسخۀ سنگی کتاب‌خانۀ شخصی دکتر ابوالقاسم سلطانی، نسخۀ عکسی مؤسسۀ مطالعات تاریخ پزشکی، طب اسلامی و مکمل، تهران: دانشگاه علوم پزشکی ایران.
ابن‌‌نفیس (1383)، معالجات نفیسی، نسخۀ سنگی کتاب‌خانۀ مؤسسۀ طب طبیعی قم، نسخۀ عکسی مؤسسۀ مطالعات تاریخ پزشکی، طب اسلامی و مکمل، تهران: دانشگاه علوم ‌پزشکی ایران.
آقاجری، هاشم، بهرنگ صدیقی، و بهزاد کریمی (1390)، «پزشکی مذهبی مسلمانان در سده‌‌های میانه: ریشه‌‌ها و مبانی نظری»، مطالعات فرهنگی، زمستان، س 3، ش 10.
بهاءالدوله رازی (1382)، خلاصة ‌التجارب، کتاب‌خانۀ مؤسسۀ طب طبیعی قم، نسخۀ عکسی مؤسسۀ مطالعات تاریخ پزشکی، طب اسلامی و مکمل، تهران: دانشگاه علوم ‌پزشکی ایران.
پورمن، پیتر ای. و امیلی ساواژ اسمیت (1393)، پزشکی اسلامی در دورۀ میانه، ترجمۀ قربان بهزادیان‌نژاد، تهران: پژوهشکدۀ تاریخ اسلام.
جرجانی، سیداسماعیل (1354)، ذخیرۀ خوارزمشاهی، تصحیح علی‌‌اکبر سعیدی سیرجانی، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
دالس، مایکل والتر (1395)، تاریخ جنون در جامعۀ اسلامی دورۀ میانه، ترجمۀ قربان بهزادیان‌‌نژاد، تهران: پژوهشکدۀ تاریخ اسلام.
رازی، محمد بن زکریا (1955)، الحاوی فی الطب، تصحیح محمد محمداسماعیل، بیروت: دارالکتب العلمیه.
فوکو، میشل (1387)، تاریخ جنون، ترجمۀ فاطمه ولیانی، تهران: هرمس.
کتاب مقدس.
هوک، ساموئل هنری (1369)، اساطیر خاورمیانه، ترجمۀ علی‌‌اصغر بهرامی و فرنگیس مزداپور، تهران: روشن‌گران.
 
Branimir, M. (ed.) (1994), Dionysus in Literature: Essays on Literary Madness, Bowling Green: Bowling Green State University Popular Press.
Butterfield, Herbert (1965), The Whig Interpretation of History, London: Norton.
Conrad, Lawrence I. (1990), “Michael Walter Dols”, Medical History, 34 (2).
Gadelius, Bror (1933), Human Mentality in the Light of Psychiatric Experience, Copenhagen: Levin & Munksgaard.
Gamal, Adel S. and Michael W. Dols (1984), Medieval Islamic Medicine: Ibn Ridwan's Treatise ‘On the Prevention      of Bodily Ills in Egypt’, Berkeley: University of California Press.
Gomori, Tomi et al. (2013), “Madness or Mental Illness?, Revisiting Historians on Psychiatry”, Current Psychology, vol. 32, Issue 2.
Padel, R. (1995), Whom Gods Destroy: Elements of Greek and Tragic Madness, Princeton: Princeton University Press.
Pietikainen, Petteri (2015), Madness: A History, London: Routledge.
Porter, Roy (2002), Madness: A Brief History, Oxford: Oxford University Press.
Roth, Martin and Jrome Kroll (1986), The Reality of Mental Illness, Cambridge: Cambridge University Press.
Sadock, Benjamin J., Virginia A. Sadock, and Pedro Ruiz (2017), Kaplan and Sadock’s Comprehensive, Textbook of Psychiatry, Medicine and Health Science Books @ Amazon.com.
Szasz, Thomas S. (1970), The Manufacture of Madness, Syracuse: Syracuse University Press.
Szasz, Thomas S. (2010), The Myth of Mental Ilness, London: Harper.