نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسنده

استادیار زبان‌شناسی، گروه زبان انگلیسی، دانشگاه دریانوردی و علوم دریایی چابهار، ایران

چکیده

تمهیدات یلمزلف شرحی است از نظریة صوری و پیچیدة «تحلیل بنیادی» که ادعای آن تبیین شناخت آدمی به‌طور کل درقالب یک نظام محاسباتی جامع است. مترجم فارسی از عهدة بزرگ‌ترین چالش در ترجمة این اثر، یعنی انتخاب برابرنهادهای فارسی برای انبوه اصطلاحات تخصصی آن، به‌خوبی برآمده است. مسئلة اصلی در نقد محتوایی اثر ادعای مترجم در پیش‌گفتار کتاب است که تلویحاً نظریة «تحلیل بنیادی» را نظریه‌ای دارای قابلیت‌های بالقوه برای تبیین معرفت زبانی در زبان‌شناسی امروز توصیف می‌کند. در خوانشی از نظریة یلمزلف در سایة انگارة شناختی کانت آشکار می‌شود که بنیادکردن «ضرورت پیشینی» بر «ساختار» نقصان اساسی مشترک در بنیان نظری رویکرد‌های صورت‌گرا، ازجمله نظریة «تحلیل بنیادی» یلمزلف، است و همین امر باعث شده است که نظریة یلمزلف نه‌تنها نتواند در تبیین «معرفتی خودبسنده» به‌توفیق برسد، بلکه به نقیض خود یعنی نظریه‌ای «متعالی» بدل شده، با خردگرایی پیوند خورده، و از چالش‌های پیش‌روی نظریه‌های عینیت‌گرا در امان نمانده است. از همین‌روست که «تحلیل بنیادی» یلمزلف کماکان در سایة نظریه‌های مبتنی‌بر واقع‌گرایی تجربی در رویکردهای شناختی جدید به‌حاشیه رفته است‌ و در آیندة زبان‌شناسی نیز احتمالاً جایگاهی استوار نخواهد داشت.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

A Critique of Pure Linguistic Reason: Kantian Remarks on Prolegomena to a Theory of Language

نویسنده [English]

  • Mehdi Safaie-Qalati

Assistant Profrssor of Linguistics, English Department, Chabahar Maritime University (CMU)

چکیده [English]

Prolegomena to a Theory of Language, the main work of Louis Hjelmslev, is an account of his “Glossematics” which is a complex formal theory about the nature of linguistic knowledge and the structure of human understanding in general. The current paper starts with a brief evaluation of a newly released Persian translation of this work; the problem triggering a hermeneutic interpretation of Hjelmslev’s theory in the light of Kant’s “pure reason” in the second part of the current paper is a claim about the potentials of “Glossematics” to be revived as an operational theory of linguistic epistemology in the current mainstream of Linguistics. I have shown that, like any other structural theory of human understanding, basing the “necessity” of the formal propositions of “Glossematics” on the notion of “structure” is the theory’s Achilles heel making this initially intended “self-contained” theory change into a paradoxically “transcendental” epistemology. This transcendence in turn, puts Glossematics in the same boat with Nativist epistemological schools, which are all vulnerable to similar challenges. In conclusion, Hjelmslev’s theory of “Glossematics” is shown to be another “Objectivist” theory that is ruled out by the current findings in Cognitive Sciences.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Glossematics
  • Hjelmslev
  • structure
  • formalism
  • pure reason
اراکی، م. (1383)، «حقیقت ادراک و مراحل آن در فلسفۀ ملاصدرا»، معرفت فلسفی، ش 18.
آشوری، د. (1397)، بازاندیشی زبان فارسی، تهران: نشر مرکز.
تودوروف، ت. (1377)، منطق گفت‌وگویی میخاییل باختین، ترجمۀ د. کریمی، تهران: نشر مرکز.
حق‌شناس، ع. م. (1390)، زبان و ادب فارسی در گذرگاه سنت و مدرنیت، تهران: آگه.
دبیرمقدم، م. (1383)، زبان‌شناسی نظری: پیدایش و تکوین دستور زایشی، تهران: سمت.
سجودی، ف. (1382)، نشانه‌شناسی کاربردی، تهران: قصه.
سورن، پ. آ. ام. (1394)، مکاتب زبان‌شناسی نوین در غرب، ترجمۀ ع. م. حق‌شناس، تهران: سمت.
سوسور، ف. (1378)، دورة زبان‌شناسی عمومی، ترجمۀ ک. صفوی، تهران: هرمس.
شاکری، م. ا. (1397 [1961])، «پیش‌گفتار»، در: تمهیداتی بر نظریة زبان، ل. یلمزلف، تهران: خوارزمی.
شایان‌فر، ش. و م. سعیدی‌مهر (1388)، «تعالی و حلول در فلسفۀ اسپینوزا با تکیه بر عرفان اسلامی»، اندیشۀ دینی، ش 31.
صفایی‌قلاتی، م. و دیگران (1392)، «نسبت طرح‌واره در عصب‌شناسی شناختی با طرح‌وارۀ کانتی»، تازه‌های علوم‌شناختی، ش 15.
کاپلستون، ف. چ. (1380)، تاریخ فلسفه، جلد یکم: یونان و روم، ترجمۀ ج. مجتبوی، تهران: سروش.
کانت، ا. (1370)، تمهیدات: مقدمه‌ای بر هر مابعدالطبیعة آینده که به‌عنوان یک علم عرضه شود، ترجمۀ غ. حدادعادل، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
ویتگنشتاین، ل. (1381)، پژوهش‌های فلسفی، (ویرایش دوم)، ترجمۀ ف. فاطمی، تهران: نشر مرکز.
یلمزلف، ل. (1397 [1961])، تمهیداتی بر نظریة زبان، ترجمۀ م. ا. شاکری، تهران: خوارزمی.
یلمزلف، ل. (1398 [1961])، تمهیداتی برای طرح نظریه‌ای درباب زبان، ترجمۀ ک. صفوی، تهران: علم.
 
Bache, C. (2010), “Hjelmslev's Glossematics: A Source of Inspiration to Systemic Functional Linguistics?”, Journal of Pragmatics, vol. 9, no. 42.
Berwick, R. C. and N. Chomsky (2016), Why Only Us: Language and Evolution. Massachusetts, The MIT Press.
Binder, J. R. et al. (1997), “Human Brain Language Areas Identified by Functional Magnetic Resonance Imaging”, Journal of Neuroscience, vol. 1, no. 17.
Corina, D. P. et al. (2005), “Dissociation of Action and Object Naming: Evidence from Cortical Stimulation Mapping”, Human Brain Mapping, vol. 1, no. 24.
Derrida, J. (2002), Writing and Difference, London: Routledge.
Garvin, P. L. (1954), “Review of Prolegomena to a Theory of Language”, Language, vol. 30, no. 1.
Hillert, D. (2014), The Nature of Language: Evolution, Paradigms and Circuits, NewYork: Springer.
Hjelmslev, L. (1961), Prolegomena to a Theory of Language, F. J. Whitfield (trans.), Madison: University of Wisconsin Press.
Kant, I. (1998), Critique of Pure Reason, P. Guyer and A. W. Wood (eds.), P. Guyer and A. W. Wood, (trans.), Cambridge: Cambridge University Press.
Kant, I. (2004), Prolegomena to Any Future Metaphysics: That Will Be Able to Come Forward as Science, with Selections from the Critique of Pure Reason, Revised Edition (ed.), G. Hatefield (trans.), Cambridge: Cambridge University Press.
Lackoff, G. (1990), Women, Fire, and Dangerous Things, Chicago: The University of Chicago Press.
Ojemann, G. A. (1983), “Brain Organization for Language from the Perspective of Electrical Stimulation Mapping”, Behavioral and Brain Sciences, vol. 2, no. 6.
Smit, H. (2014), The Social Evolution of Human Nature: From Biology to Language, Cambridge: Cambridge University Press.
Steinberg, D. D. and N. V. Sciarini (2006), An Iintroduction to Psycholinguistics, Harlow: Pearson Longman.
Tomasello, M. (2003), Constructing a Language: A Usage-Based Theoryof Language Acquisition, Cambridge: Harvard University Press.
Wittgenstein, L. (1974), Tractatus Logico-Philosophicus, London: Routledge.