نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان

• مرضیه یحیی پور ¹
• جان‌اله کریمی‌مطهر ²
• تاتیانا ولادیمیروونا مالتسِوا ³

¹ استاد زبان و ادبیات روسی، دانشکدۀ زبان‌ها و ادبیات خارجی، دانشگاه تهران، ایران

² استاد زبان و ادبیات روسی، دانشکدۀ زبان‌ها و ادبیات خارجی، دانشگاه تهران، ایران.

³ استاد دانشگاه دولتی آ.س. پوشکین لنینگراد، سن‌پیتربورگ، روسیه

چکیده

خیام، شاعری از «کرانه­های زعفرانی» و با شهرت جهانی، به­دلیل رباعیات دلفریب، اندیشمندانه و فلسفی­اش در کنار سایر شاعران «سرزمین کهن» ایران، در صدر محفل شعر و ادب روسیه تکیه زده است. هدف ما در مقاله، معرفی و نقد ترجمه­های رباعیات خیام به زبان روسی و نشان­دادن تأثیرگذاری اشعار و اندیشه­های او بر مترجمان و شاعران روسی است. مترجمان، ایران­شناسان، دیپلمات­ها و شاعران روسی نقش چشمگیری در شناساندن خیام به جامعۀ روسی را داشتند. خیام صفحاتی از دفتر اشعار توراوِرف، چاچیکِف، سورکوف، کِدرین، ایو'انِف، سانّیکِف، ویناکوروف، پلی­ستسکی، یسنین و حمزه­تف را به­خود اختصاص داده است. مطالعات نشان می­دهد که شاعران روس علاوه بر مدح خیام، گاهی نیز برای بیان ایدۀ اثر خود، با کلامی از خیام به­عنوان اپیگراف اشعار خود را شروع کرده­اند. با بررسی­های انجام شده به این نتیجه می­رسیم که رباعیات خیام برای اکثر اندیشمندان سرچشمه الهام اندیشه­های فلسفی و عرفانی و منبعی برای اشباع خلاء معنوی، درک «اسرار ازل»، حل معمای «دنیای کهن» و جهان­شناسی به­حساب می­آید. بررسی اشعار مورد مطالعه در مقاله، حاکی از آن است­که رباعیات خیام، درهای رازآلود و اسرارآمیز جهان هستی را به روی اکثر اندیشمندان و خوانندگان روسی گشوده و مستی شراب هستی را به آنها چشانده است، گرچه برخی نیز به­دلیل تضاد و تناقض در اشعار خیام، به­ظن خویش برداشت­های متفاوتی از اشعار او داشتند.

کلیدواژه‌ها

• خیام
• رباعیات
• شاعران روس
• ادبیات روسی
• ترجمه

عنوان مقاله [English]

Khayyam and Russian Poets (Reviewing Khayyam’s Position and Research on Khayyam in Russia)

نویسندگان [English]

• Marzieh Yahyapour ¹
• janolah karimi Motahhar ²
• Tatiana Vladimirovna Maltsea ³

¹ Professor of Russian Language and Literature, Faculty of Foreign Languages and Literature, University of Tehran, Iran

² Professor of Russian Language and Literature, Faculty of Foreign Languages and Literature, University of Tehran, Iran

³ Professor of Pushkin Leningrad State University, Saint Petersburg, Russia

چکیده [English]

Khayyam, a poet from the "saffron shores" with worldwide fame, is on the top of Russian poetry and literature because of his charming, thoughtful, and philosophical quatrains, along with other poets of the "ancient land" of Iran. The present article aims at introducing and criticizing the translations of Khayyam’s quatrains into Russian and showing the influence of his poems and ideas on Russian translators and poets. Russian translators, Iranologists, diplomats, and poets played a significant role in introducing Khayyam to the Russian society. Book of poems of Toreverov, Chachikov, Surkov, Kedrin, Ivanov, Sannikov, Vinokurov, Plisetsky, Yesenin, and Gamzatov devoted some pages to Khayyam. Studies indicate that in addition to praising Khayyam, Russian poets sometimes began to express the idea of ​​their work with a word from Khayyam as the epigraph of their poems. Studies indicate that for most thinkers, Khayyam’s quatrains are the source of inspiration for philosophical and mystical ideas and a source for saturating the spiritual void, understanding the "mysteries of eternity", solving the riddle of the "ancient world" and cosmology. Investigating the poems studied in the article indicate that Khayyam’s quatrains opened the mysterious doors of the universe to most Russian thinkers and readers and let them taste the wine of the universe, although some of them had different interpretations of Khayyam’s poems due to contradictions in his poems.

کلیدواژه‌ها [English]

• Khayyam
• Quatrains
• Russian Poets
• Russian Literature
• Translation