نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسنده

استادیار مؤسسۀ تاریخ و فرهنگ ایران، دانشگاه تبریز

چکیده

الیناسیون یا ازخودبیگانگی از مفاهیم مهم فلسفی و اجتماعی از هگل به بعد بوده است که در دوران اخیر تاحدودی از اقبال و توجه بدین مفهوم کاسته شده بود. کتاب ازخودبیگانگی راهل یگی، با بازخوانی این مفهوم براساس رویکردی فلسفی و اجتماعی، سابقۀ ازخودبیگانگی را تا اندیشۀ روسو به‌عقب برده و با نقد رویکرد ذات‌گرایانۀ وی و دیگران بر آن است که ازخودبیگانگی را باید در متن روابط انضمامی و اجتماعی بررسی کرد. در این دیدگاه، الیناسیون زمانی پدیدار می‌شود که نوع رابطۀ آدمی با دیگران ازجمله در نقش‌‌هایی که برعهده گرفته است مختل شود و به‌تعبیر وی در «رابطۀ بی‌‌رابطه‌‌گی» قرار گیرد. یگی بر آن است که انسان ماهیت و ذاتی مجزا و مستقل از جامعه و روابط و نقش‌های آن ندارد که بتواند درحکم معیاری برای ارزیابی وضعیت ازخودبیگانگی انسان به‌کار گرفته شود. ازاین‌رو، باآن‌که نقش‌های اجتماعی و روابط جمعی گاه موجب ازخودبیگانگی انسان می‌شود، درعین‌حال همین تعاملات اجتماعی ارائه‌گر ظرفیت‌ها و امکاناتی برای رهایی آدمی نیز هست و لذا رهایی از الیناسیون را نباید جایی بیرون و خارج از جامعه و روابط آن جست‌وجو کرد.
 

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

A Concrete Narration of Self in Society: Book Review of Alienation

نویسنده [English]

  • Reza Nasiri Hamed

Assistant Professor, Institute of Iranian History and Culture, University of Tabriz, Tabriz, Iran

چکیده [English]

Alienation has been one of the most important philosophical and social concepts since Hegel’s time, which has been somewhat diminished in recent times. Based on a philosophical and social approach, Rahel Jaeggi in her book takes back the history of alienation to Rousseau’s thought and criticizes his and others’ essentialist approach, arguing that alienation should be surveyed in the context of concrete social relations. In this view, alienation appears when the human relationship with others, including the roles who have taken on, are disrupted, or as Jaeggi stated, they are placed in the “Relation of Relationlessness”. It is clear that man does not have a separate and independent nature from society and its relations and roles until that can be used as a criterion for evaluating the situation of human alienation. Therefore, although social roles and collective relations sometimes lead to human alienation, at the same time, social interactions offer capacities and possibilities for human liberation, and therefore escapement from alienation should not be sought outside the society and its relations.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Alienation
  • Critical Theory
  • Role
  • Relation
  • Appropriation
آشتیانی، منوچهر (1383)، جامعه‌شناسی شناخت ماکس شئلر، تهران: نشر قطره.
احمدی، بابک (1380)، مدرنیته و اندیشۀ انتقادی، تهران: نشر مرکز.
استریناتی، دومینیک (1388)، مقدمه‌ای بر نظریه‌های فرهنگ عامه، ترجمۀ ثریا پاک‌نظر، تهران: گام نو.
بوخنسکی، ا. م. (1379)، فلسفۀ معاصر اروپایی، ترجمۀ شرف‌الدین خراسانی (شرف)، تهران: علمی و فرهنگی.
توسلی، غلام‌عباس (1379)، نظریه‌های جامعه‌شناسی، تهران: سمت.
دریابندری، نجف (1368)، درد بی‌خویشتنی: بررسی مفهوم الیناسیون در فلسفۀ غرب، تهران: کتاب پرواز.
سینگر، پیتر (1379) هگل، ترجمۀ عزت‌الله فولادوند، تهران: طرح نو.
کولاکوفسکی، لشک (1387)، جریان‌های اصلی در مارکسیسم برآمدن، گسترش و فروپاشی، ج 3، ترجمۀ عباس میلانی، تهران: اختران.
مساروش، ایشتوان (1380)، نظریۀ بیگانگی مارکس، ترجمۀ حسن شمس‌آوری و کاظم فیروزمند، تهران: نشر مرکز.
مسترسن، پتریک (1389)، الحاد و ازخودبیگانگی: بررسی خاستگاه‌های فلسفی الحاد معاصر، ترجمۀ سیدابراهیم موسوی، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
میلر، پیتر (1382)، سوژه، استیلا، و قدرت در نگاه هورکهایمر، مارکوزه، هابرماس، و فوکو، ترجمۀ نیکو سرخوش و افشین جهاندیده، تهران: نشر نی.
هورکهایمر، ماکس (1393)، سپیده‌دمان فلسفۀ تاریخ بورژوایی، ترجمۀ محمد‌‌جعفر پوینده، تهران: نشر نی.
یگی، راهل (1395)، ازخودبیگانگی: جهت‌‌گیری‌‌های جدید در نظریۀ انتقادی، ترجمۀ احمد تدین، تهران: دنیای اقتصاد.
 
Berger, L. Peter and Thomas Luckmann (1991), The Social Construction of Reality: A Treatise in the Sociology of Knowledge, London: Penguin Books.
Bottomore, Tom (2004), The Frankfurt School and its Critics, London: Routledge.
Dubey, Madhu (2010), “Double-Consciousness”, in: A Dictionary of Cultural and Critical Theory, Michael Payne and Jessica Rae Barbera (eds.), West Sussex: Blackwell Publishing LTD.
Hodson, Randy (2001), The Concise Encyclopedia of Sociology, George Ritzer and J. J. Michael Ryan (eds.), Oxford: Blackwell Publishing LTd.
Jaeggi, Rahel (2014), Alienation, Frederick Neuhouser and Alan E. Smith (trans.), New York: Columbia University Press.
Jay, Martin (1976), The Dialectical Imagination: A History of the Frankfurt School and the Institute of Social Research 1923-1950, London: Heinemann.
Marcuse, Herbert (1965), “Repressive Tolerance”, in: A Critique of Pure Tolerance, Robert Paul Wolf and Others (eds.), Boston: Beacon Press.
Morrow, Raymond A. (1994), Critical Theory and Methodology, London: Sage Publications.
Petrovic, Gajo (1991), “Alienation”, in: A Dictionary of Marxist thought, Tom Bottomore (ed.), Blackwell Publishers LTD.
Skrand, Susan R. (2010), “Alienation”, in: A Dictionary of Cultural and Critical Theory, Michael Payne and Jessica Rae Barbera (eds.), West Sussex: Blackwell Publishing LTD.
Wolff, Jonathan (2003), Why Read Marx Today?, Oxford: Oxford University Press.