نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسنده

استادیار جغرافیا، عضو هیأت علمی دانشگاه یزد، یزد، ایران

10.30465/crtls.2020.33040.1984

چکیده

گرچه در سال­های اخیر تحلیل متون توسعه کشور براساس رویکردهای گفتمانی رایج شده است، اما تحلیل زمینه­های اجتماعی اثرگذار بر تولید این متون به همان اندازه موردتوجه قرار نگرفته است. باتوجه به این­که براساس نظریه گفتمان تفسیر یک متن مستلزم تفسیر روابط میان زمینه و متن است، هدف نوشتار حاضر این بود که متن برنامه سوم عمرانی کشور را با استفاده از رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف تفسیر کند و زمینه­های فرهنگی و سیاسیِ اثرگذار بر تولید متن برنامه مذکور را براساس مونوگرافی بالدوین تحلیل کند. نوشتار حاضر باتوجه به روش تحلیل گفتمان انتقادی، نظم گفتمانی حاکم بر متن برنامه عمرانی سوم را ”نظم گفتمان برنامه­ریزی و توسعه“ نام­گذاری کرد که ”گفتمان برنامه­ریزی متمرکز فردگرا“ و ”گفتمان توسعه اقتصادی رشدمحور“ به­مثابه گفتمان­های مسلط در آن برنامه محسوب می­شوند و ”گفتمان برنامه­ریزی غیرمتمرکز مشارکتی“ و ”گفتمان توسعه اقتصادی توزیع­محور“ را می­توان به­عنوان گفتمان­های رقیب شناسایی کرد. تفسیر زمینه فرهنگی و سیاسیِ متن برنامه نشان داد که تدوین متن مذکور بیش از آن­که از یک فرایند علمی–عقلانی و فارغ از ایدئولوژی­ تبعیت کند، متأثر از صورت­بندی­های ایدئولوژیکی–گفتمانی، در پی حفظ روابط خاصی از قدرت اجتماعی از طریق متن این برنامه است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Text and Its Context: The Critical Discourse Analysis of the Third Development Plan of Iran (1962-1967) According to Baldwin’s Monography

نویسنده [English]

  • Hojatolloh Rahimi

Assistant Professor of Geography, Yazd University, Yazd, Iran

چکیده [English]

Although interest in the discourse analysis of national development policies and plans has been growing in recent years; however, little attention has been paid to the context in which these texts are articulated. This article, by supposing essential relationships between text and its context, aimed to interpret the third development plan of Iran and to analyze the social context of the plan according to Baldwin’s monography and the method of the Critical Discourse Analysis (CDA). The article identified “the order of discourse of planning and development” as a joint around which two dominant discourses including (i) “individually centralized planning discourse” and (ii) “growth-based development discourse” are articulated. In addition, “a participatory decentralized planning discourse” and “a distribution-based development discourse” have been identified as competing discourses in relation to the first two discourses. Finally, the article by analyzing the political and cultural context of the plan showed that the production of the plan as a text, instead of following a rational-scientific process, has mainly been influenced by ideological-discursive formulations seeking to maintain specific relation of power among key actors and geographical spaces through text.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Critical Discourse Analysis
  • the Order of Discourse
  • Individually Centralized Planning
  • Growth-Based Development
  • Context
بالدوین، جورج. بی (1394)، برنامه­ریزی و توسعه در ایران، مترجم: م. عظیمی، تهران: نشر علم.
دفتر آمار و اطلاعات (1344)، نظری به وضع سرمایه‌گذاری دولتی و خصوصی طی برنامه سوم (سال‌های 1341 تا 1343)، جلد 9، تهران: سازمان برنامه و بودجه.
دفتر آمار و اطلاعات (1346)، پیشرفت های ایران در دوره برنامه عمرانی سوم، تهران: سازمان برنامه و بودجه.
رهنمایی، محمدتقی (1388)، «دولت و شهرنشینی در ایران (مبانی و اصول کلی نظریه توسعه شهر و شهرنشینی در ایران)»، پژوهش های بوم شناسی شهری، 143-165.
صفری شالی، رضا (1394)، «تحلیل گفتمان عدالت جنسیتی در لوایح و برنامه‌های توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران»، مطالعات جامعه شناختی، دوره 2، شماره 22، صص 211-237.
صالحی، صادق؛ فیروزجاییان، علی اصغر؛ غلامرضازاده، فاطمه (1393)، «تحلیل گفتمان زیست محیطی برنامه های توسعه اقتصادی اجتماعی جمهوری اسلامی ایران»، برنامه ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، شماره 21، صص 71-110.
غفاری، غلامرضا؛ امیدی، رضا (1387)، «کیفیت زندگی در برنامه های عمرانی و توسعه ایران»، رفاه اجتماعی، دوره 8، شماره­های (30-31)، صص 9-33.
غلامی شکارسرایی، محمد رضا (1395)، «تحلیل گفتمان سیاستهای قومی پس از انقلاب اسلامی (با تاکید بر دوره 1368-1376)»، مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی، دوره 6، شماره 20، صص 111-124.
کرمی، محمدتقی (1391)، «تحلیل گفتمان سه برنامه توسعه با رویکردی به مسائل زنان و خانواده»، برنامه ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، دوره 4، شماره 13، صص 41-74.
مک­دانل، دایان (1380)، مقدمه­ای بر نظریه­های گفتمان، ترجمه حسین­علی نوذری، تهران: انتشارات فرهنگ گفتمان.
وان دایک، تئون .ای (1382)، مطالعاتی در تحلیل گفتمان: از دستور متن تا گفتمان کاوی انتقادی. تهران: انتشارات مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه.
 
Ball, Stephen J. (1993), What Is Policy? Texts, Trajectories and Toolboxes, The Australian Journal of Education Studies, 13(2), 10-17.
Čarapić, Aleksandar; Peša, Ivica; Fulgosi, Sanja; Novak, Kristian (2006), Text, Context, Pretext: Critical Issues in Discourse analysis, In Other Words: Variations in reference and narrative, Asocijativni rečnik srpskoga jezika, Analysing Political Discource: Theory and Practice, Read the Cultural Other: Formas of Otherness in. Suvremena lingvistika, 61(1), 131-139.
Derrida, Jacques (2016), Of grammatology: JHU Press.
Diani, Mario (1996), Linking Mobilization Frames and Political Opportunities: Insights from Regional Populism in Italy, American Sociological Review, 1053-1069.
Fairclough, Norman (1989), Language and Power, London and New York: Longman.
Fairclough, Norman (1992), Discourse and Social Change, Polity press Cambridge.
Fairclough, Norman (2003), Analysing Discourse: Textual Analysis for Social Research: Psychology Press.
Fairclough, Norman (2013), Critical Discourse Analysis: The Critical Study of Language: Routledge.
Foucault, Michel, (2012), The Archaeology of Knowledge: Vintage.
Gamson, William A; Meyer, David S (1996), Framing Political Opportunity. In D. McAdam, J. D. McCarthy & M. Z. Cambridge (Eds.), Opportunities, Mobilizing Structures, and Framing (pp. 275-290 ), England and New York: Cambridge University Press.
Hajer, Maarten A (1995), The Politics of Environmental Discourse: Ecological Modernization and the Policy Process: Clarendon Press Oxford.
Hajer Maarten A, van den Brink, Margo, & Metze, Tamara (2006), Doing Discourse Analysis: Coalitions, Practices, Meaning. In: van den Brink M, Metze T, eds. Words Matter in Policy and Planning:Discoruse Theory and Method in the Social Sciences, Utrecht: Netherlands Geographical Studies, pp. 65-75
Hewitt, Sally (2009), Discourse Analysis and Public Policy Research. Centre for Rural Economy Discussion Paper Series, 24, 1-16.
Howarth, David; Torfing, Jacob (2004), Discourse Theory in European Politics: Identity, Policy and Governance: Springer.
Jørgensen, Marianne W; Phillips, Louise J (2002), Discourse Analysis as Theory and Method: Sage.
Pike, Andy; Rodríguez-Pose Andrés; Tomaney, John (2007), What Kind of Local and Regional Development and for Whom? Regional studies, 41(9), 1253-1269.
van den Brink, MA; Metze, Tamara (2006); Words Matter in Policy and Planning: Discourse Theory and Method in The Social Sciences: Utrecht: Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap.
Wilson, Rodney (1990), Planning and Power in Iran: Ebtehaj and Economic Development under the Shah. By Bostock Frances and Jones Geoffrey, London: Frank Cass and Company Ltd., 1989. xi+ 238 pp. Illustrations, references, bibliograpny, and index.£ 22.50. Business History Review, 64(1), 207-206.