نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه تاریخ، عضو هیأت علمی دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

2 استادیار گروه تاریخ، عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد داراب، ایران

3 کارشناس ارشد تاریخ، دانشگاه پیام نور مشهد، مشهد، ایران

چکیده

تصاویر کتب درسی افزون بر انتقال اطلاعات و تفهیم مطالب درسی در فرایند جامعه‌پذیری و نهادینه سازی ارزش های اجتماعی موثر است. کتب درسی و تصاویر آن از طریق القای مطالب و مفاهیم، تاثیری ماندگار بر نگرش ها و الگوهای رفتاری فراگیران دارد. یکی از مقوله های در خور مطالعه برای درک کارکردهای مذکور،نحوه ی بازتاب مقوله جنسیت در تصاویر کتب درسی است. از این رو، در پژوهش پیش رو تصاویر کتب مقطع ابتدایی دوره پهلوی از بُعد جنسیت و نقش های جنسیتی مورد بررسی قرار گرفته است. هدف پژوهش حاضر که  به شیوه توصیفی ـ تحلیلی صورت گرفته ، ارزیابی نقش تصاویر کتب درسی در بازتعریف نقش های جنسیتی و الگویابی جنسیتی فراگیران است. یافته های حاصل از این پژوهش نشان دهنده تاثیر حضور کلیشه های جنسیتی از منظر نقش و جایگاه دو جنس در خانواده و هم چنین نظام اجتماعی است. ساختار جنسیتی تصاویر کتب درسی دوره پهلوی مبین محدودیت حضور زنان در عرصه‌های تاریخی سیاسی، علمی و ساحت اندیشگی است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Investigation of Gender and Gender Roles in the Textbook Images of Pahlavi Period

نویسندگان [English]

  • Zahra Alizadeh Birjandi 1
  • Zahra Hamedi 2
  • Somayeh Poursoltani 3

1 Associate Professor in History, University of Birjand, Birjand, Iran

2 Assistant Professor in History, Islamic Azad University, Darab, Iran

3 Master in History, Payame Noor University of Mashhad, Mashhad, Iran

چکیده [English]

In addition to the role of textbooks in conveying information and understanding the curriculum, they can effectively socialize and institutionalize social values. Textbooks and their illustrations have a lasting effect on learners’ attitudes and behavioral patterns by inducing content and concepts. One of the categories worth studying to understand these functions is how gender is reflected in textbook images. Therefore, in the present study, the images of elementary school books of the Pahlavi period have been examined in terms of gender and gender roles. This descriptive-analytical study aims to evaluate the role of textbook images in redefining gender roles and gender modeling of learners. The findings of this study show the effect of the presence of gender stereotypes in terms of the role and position of the two sexes in the family and the social system. The gender structure of the textbook images of the Pahlavi period indicates the limitation of the presence of women in the historical, political, scientific, and intellectual fields.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Gender
  • Pictures
  • Women
  • Textbooks
  • Pahlavi Period
افشانی، علیرضا؛ عسکری ندوشن، عباس، فاضل نجف آبادی، سمیه(1388).«بازتولید نقش های جنسیتی در کتابهای فارسی مقطع ابتدایی»در: پژوهش زنان. ش 1. بهار. ص 87 ـ 107.
انوری، حسن(1349). فارسی چهارم دبستان.تهران: سازمان کتابهای درسی ایران.
انوری، حسن (1355). فارسی پنجم دبستان. تهران: سازمان کتابهای درسی ایران.
ایمن، لیلی؛ انوری، حسن(بی تا). فارسی برای کلاس دوم دبستان. تهران: شرکت سهامی افست.
ایمن، لیلی؛ خانلری، زهرا(1343). کتاب فارسی چهارم دبستان. بی جا.
بینا، فتح الله(1330).الفبای فارسی. تهران.
پورگیو، فریده؛ زکاوت، مسیح(1389). «بررسی نقش های جنسیتی در خاله سوسکه»در: مطالعات ادبیات کودک. ش2. پاییز و زمستان. ص 27 ـ 43.
تاج مزینانی، علی اکبر؛ حامد، مهدیه(1393).«بررسی تحول فرهنگ جنسیتی در کتب درسی (مطالعه‌ای تطبیقی پیرامون کتاب های فارسی اول ابتدایی سال های 1357، 1362 و 1382). فصلنامه علوم اجتماعی.ش64. بهار. ص73 ـ 103.
تعلیمات دینی برای سال دوم دبستانها(1328). تهران: چاپخانه علی اکبر علمی و شرکاء.
حاجی نصرالله، شکوه(1382).« نقش الگوهای جنسیت برای کودک ایرانی» در: پژوهشنامه ادبیات کودک و نوجوان. ش 32. ص 43 ـ 59.
سفیری، خدیجه؛ منصوریان راوندی، فاطمه(1394).«کلیشه های جنسیتی و سلامت اجتماعی» در: مطالعات اجتماعی روان شناختی زنان. ش2.ص 37 ـ 66.
سیف اللهی، سیف الله؛ ابراهیمی، مریم(1387).«نقش و منزلت زن در کتاب های درس فارسی مدارس آموزش و پرورش ایران»در: پژوهش های جامعه شناختی. ش 1. بهار. ص 49 ـ 76.
شمس آوری، جهانگیر؛ رضا، محمود(1347).حساب برای اول دبستان. تهران: سازمان کتاب های درسی ایران.
شیخاوندی، داور(1385). «بازتاب هویت های جنسیتی در کتاب های تعلیمات اجتماعی آموزش ابتدایی و دوره راهنمایی تحصیلی» در: تعلیم و تربیت(آموزش و پرورش). ش 87. ص 93 ـ 120.
کتاب سوم دبستان(1339). تهران:  فرانکلین.
کتاب اول دبستان(1339). تهران:  فرانکلین.
کتاب پنجم ابتدائی دختران(1314). تهران: شرکت چاپخانه فرهنگ ایران.
گاردر، یوستین(1375). دنیای سوفی. ترجمه حسن کامشاد. تهران: نیلوفر
گیدنز، آنتونی(1387). جامعه شناسی. ترجمه منوچهر صبوری. تهران: نشرنی.
فروتن، یعقوب(1389).«جامعه پذیری جنسیتی در کتاب های درسی مدارس ایران»در: پژوهش زنان. ش 3. پاییز. ص 195 ـ 216.
فروتن، یعقوب (1390).«زنان و زبان: بازتاب هویت جنسیتی در کتاب های زبان های فارسی، انگلیسی و عربی مدارس ایران»در مطالعات زنان. ش 2. ص 161 ـ 181.
فوران، جان(1383). مقاومت شکننده تاریخ تحولات اجتماعی ایران. ترجمه احمد تدین. تهران: رسا.
قاسمی، وحید؛ نوروزی، رضاعلی؛ محمدتقی نژاد،رعنا(1392).«تحلیل تطبیقی محتوای تصاویر کتاب های آموزش عمومی از منظر بازنمایی فرهنگ پوشش بین دو کشور ایران و سوریه» در: جامعه شناسی کاربردی. ش1. ص 99 ـ 122.
محرمی، فریده(1381). مقایسه میزان توجه به نقش های جنسیتی در کتب درسی جدید و قدیم (مقطع راهنمایی، حرفه وفن). پایان نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه آزاد رودهن. استادراهنما افسانه وارسته فر.
محمدتقی نژاد، رعنا؛ قاسمی، وحید؛ علی نوروزی، رضا(1394).«تحلیل محتوای مقایسه ای تصاویر کتاب های درسی ایران و سوریه با تاکید بر نابرابری جنسیتی». جامعه شناسی کاربردی. ش1. بهار. ص 17 ـ 38.
مجله تعلیم و تربیت، 1313ش، سال چهارم، ش 11، تهران: مطبعه مهر.
ناتل خانلری، پرویز(1338). تاریخ ایران ازآغاز تا اسلام. شرکت سهامی کتابهای درسی ایران.
نرسیسیانس، املیا(1385). مردم شناسی جمعیت. تهران: افکار.
نظری منظم، هادی؛موسوی، رضا(1395).«نقد و بررسی نقش آموزشی تصویر در کتاب‌های آموزش زبان عربی به غیر عرب‌زبان‌ها» در: پژوهش و نگارش کتب دانشگاهی. ش39.ص26 ـ44.
نوریان، محمد(1387).« بررسی چگونگی به کارگیری اصل تاکید در طراحی تصاویر کتابهای درسی پایه دوم و پنجم دوره ابتدایی»در: اندیشه های نوین تربیتی. ش3. ص127 ـ 144.
هاشمی، سهیلا؛ شهرآرای، مهرناز(1387).«بررسی باورها و ارزش های دانش آموزان، خانواده و کتاب های درسی درباره تساوی جنسیت» در: مطالعات زنان. ش2. پاییز. ص 27 ـ 46.