نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، گروه معارف اهل بیت علیهم السلام، دانش آموختۀ اقتصاد، عضو هیأت علمی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران

2 کارشناس ارشد اقتصاد اسلامی، دانشگاه اصفهان

10.30465/crtls.2021.37086.2291

چکیده

هر چند فون هایک را جزء منکرین ثابت قدم عدالت به‌شمار می‌آورند، اما این نظر چندان دقیق نیست. هایک نهادگرایی است که بر اهمیت بسیار قواعد انتزاعی در اداره جوامع آزاد به منظور حل مسأله هماهنگی در اقتصاد تاکید می‌کند. عدالت توزیعی با چنین قواعدی درتعارض قرار گرفته و به ایجاد جوامع قبیله‌ای فاقد ثروت ختم می‌شود چرا که با به شکست کشاندن هماهنگی موجب عدم کارایی می‌شود. این روش نظریه‌پردازی در بسیاری از نظریه‌های عدالت حتی در مشهورترین آنها مغفول مانده زیرا نحوه تعاملات افراد در جامعه یعنی نحوه کار اجتماعی و آنچه به صلاح و فساد آن منجر می‌شود را چندان موردتوجه قرار نمی‌دهند. در عین حال نقدهایی به این نظریه وارد است از جمله: ساده‌سازی‌های بیش از حد نظریه‌ هایک به دلیل ساده‌انگاری در مورد ماهیت انسان و جوامع ساخت انسان، عدم توجه به شکل‌گیری گروه‌های ذینفع در اقتصاد، دشواری شناخت قواعد عادلانه بازی، عدم توجه به تأثیر منفی نابرابری‌های زیاد بر نظم اجتماعی، درنظرنگرفتن امکان وجود قواعد توزیعی مربوط به خود بازی و در نهایت عدم امکان تصمیم‌گیری بازیگران جامعه آزاد در مورد قواعد لایه‌های عمیق جامعه که سایر قواعد در بستر آن شکل می‌گیرند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Presenting Hayek's Theory of Social Justice in the Context of His Intellectual Journey and Some Critiques on It

نویسندگان [English]

  • Vahid Moghadam 1
  • Marjan Esmaili Karbasi 2

1 Assistant Professor, Department of Ahl Al-Bayt Studies, University of Isfahan, Isfahan, Iran

2 Graduate of Master of Islamic Economics, University of Isfahan, Isfahan, Iran

چکیده [English]

Social justice is one of the most widely used concepts in the social sciences and at the same time one of the most challenging. One end of the spectrum of theorizing is for the deniers and the other for the egalitarians. Although von Hayek is considered as one of the steadfast deniers of justice, this view is not very accurate. The study of the cycles of intellectual life and the understanding of the theory of justice in the context of these cycles makes it clear that he should be considered as an institutionalist who emphasizes the importance of very abstract rules in governing free societies to solve the problem of harmony in economics. Distributive justice conflicts with such rules and leads to the creation of wealthy tribal communities because it causes inefficiency by failing to harmonize the economy. This method of theorizing has been neglected in many theories of justice, even in the most famous ones, because they do not pay much attention to the way people interact in society. At the same time, there are criticisms of this theory, including its lack of attention to the formation of interest groups in the economy, market failures, difficulty in recognizing fair rules of the game, and lack of attention to the negative impact of large inequalities on social order.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Hayek
  • Social justice
  • Spontaneous Order
  • Abstract Rules
  • harmony
افشاری، فاطمه (1399). «نقد و بررسی نظریه‌های دموکراسی نوین و عدالت اجتماعی در دولت حقوقی با تکیه بر آموزه‌های هایک»، اندیشه‌های حقوق عمومی، ش17، صص25-44.
استروم، الینور (1393). فهم تنوع نهادی، ترجمه جمالالدین محسنی زنوزی، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق (ع).
باتلر، ایمون (1387). اندیشه‌های سیاسی و اقتصادی هایک، ترجمه فریدن تفضلی، تهران: نشر نی.
پیله فروش، میثم (1397). نظریه‌های عدالت اقتصادی، مشهد: حوزه علمیه خراسان رضوی.
توانا، محمدعلی (1389). «نظریه عدالت سیاسی جان رالز: راه حلی برای معمای دو وجهی آزادی و برابری»، پژوهش سیاست نظری، ش8، صص99-126.
توحیدفام، محمد (1391). «تلازم آزادی و حکومت قانون در اندیشه هایک»، مطالعات روابط بین‌الملل، ش18، صص 47-72.
خاندوزی، سیداحسان (1390). «بازخوانی و نقد نظریه عدالت اقتصادی در قرن بیستم»، مجلس و راهبرد، ش68، صص109-145.
جلیلی مرند، علیرضا؛ متفکر آزاد، محمدعلی؛ فلاحی، فیروز (1397). «عدالت اجتماعی از دیدگاه هایک، رالز، شهید مطهری و شهید صدر با تأکید بر چیستی عدالت»، جستارهای اقتصادی، ش29، صص173-199.
دادگر، یدالله (1383). تاریخ تحولات اندیشه اقتصادی (آزمونی مجدد)، قم: دانشگاه مفید.
علی اکبری بابوکانی، احسان؛ سعدی، حسینعلی؛ طبیبی جبلی، مرتضی (1397). «بازپژوهی تعریف و مفهوم انفال در اندیشه فقیهان امامیه (با تأکید بر انگاره امام خمینی«ره»)»، پژوهش‌های فقهی، دوره چهاردهم، ش2، صص405-428.
کارترایت، ادوارد (1397). اقتصاد رفتاری، ترجمه قهرمان عبدلی، تهران: انتشارات دنیای اقتصاد.
کالدول، بروس (1388). چالش هایک: زندگی نامه فکری اف. اِی. هایک، ترجمه غلامرضا آزد (ارمکی) و امیر آزاد (ارمکی)، تهران: نشر نی.
نظری، حسن آقا (1382). «عدالت اقتصادی از نظر هایک و اسلام»، نامه مفید، ش35، صص85-98.
هایک، فریدریش فون (1392). سراب عدالت اجتماعی، ترجمه مهشید معیری و موسی غنی نژاد، تهران: دنیای اقتصاد.
 
Boettke, Peter J. (2018), F. A. Hayek: Economics, Political Economy and Social Philosophy. London: Palgrave Macmillan.
Bowles, Samuel; Carlin, Wendy & Stevens, Margaret (2017), The Economy: Economics for a Changing World. Oxford: Oxford University Press.
Caldwell, Bruce J. (2004), Hayek’s Challenge: An Intellectual Biography of F. A. Hayek. Chicago: University of Chicago Press.
Chen, Yan and Sherry Xin Li (2009), “Group Identity and Social Preferences”, The American Economic Review, Vol. 99, No. 1, pp. 431-457.
Dasgupta, Partha (1982), “Utilitarianism, information and rights”, In: Amartya Kumar Sen & Bernard Arthur Owen Williams (eds.), Utilitarianism and Beyond. Cambridge University Press. pp. 199-218.
Douglas, Mary. (1986), How institutions think. Syracuse: Syracuse University Press.
Ebenstein, Alan (2003), Hayek’s Journey: The Mind of Friedrich Hayek, New York: Palgrave Macmillan.
Fehr, Ernst and Klaus M. Schmidt, (2006), Chapter 8, “The Economics of Fairness, Reciprocity and Altruism – Experimental Evidence and New Theories”, in: Handbook of the Economics of Giving, Altruism and Reciprocity, Elsevier, Volume 1, Pages 615-691.
Gächter, Simon (2014), “Human Pro-Social Motivation and the Maintenance of Social Order”, CESIFO WORKING PAPER, NO. 4729.
Hayek, Friedrich. A. (1944), The Road to Serfdom. Chicago: University of Chicago Press.
Hayek, Friedrich A. (1952), The Counter-Revolution of Science: Studies on the Abuse of Reason. Indianapolis: Liberty Fund Inc.
Hayek, Friedrich A. (1960), The Constitution of Liberty. London: Routledge and Kegan Paul.
Hayek, Friedrich A. (1976), Law, Legislation and Liberty.Vol. 2: The Mirage of Social Justice. London: Routledge.
Ikeda, Yukihiro (2013), “Friedrich Hayek on Social Justice: Taking Hayek Seriously”, History of Economics Review, 57(1), pp. 32-4.
Jost, John T., & Kay, Aaron C. (2010), “Social justice: History, theory, and research”, In: S. T. Fiske, D. T. Gilbert, & G. Lindzey (Eds.), Handbook of social psychology (5th ed., Vol. 2, pp. 1122–1165). Hoboken, NJ: Wiley.
Konow, James (2003), “Which is the fairest one of all? A positive analysis of justice theories”, Journal of Economic Literature, 41 (4), 1186–1237.
Lukes, Steven (1997), “Social Justice: The Hayekian Challenge”, Critical Review 11 (1): 65-80.
Landa, Janet T. (2005), “Bounded rationality of Homo classificus: The law and bioeconomics of social norms as classification”, Chicago-Kent Law Review, 80(3), 1043–1329.
Landa, Janet T. (2016), Economic Success of Chinese Merchants in Southeast Asia: Identity, Ethnic Cooperation and Conflict, Springer-Verlag Berlin Heidelberg.
Lister, Andrew. (2013), “The mirage of social justice: Hayek against (and for) Rawls”, Critical Review, v. 25, n. 3-4, p. 409- 444.
Macleod, Alistair M. (1983), “Justice and Market”, Canadian Journal of Philosophy, v. 13, No. 4.
Mankiw, Gregory (2021), Principles of Economocs, 9th edition, Boston: Cengage.
Meiklejohn, Donald (1978), “Review of Law, Legislation and Liberty: A New Statement of the Principles of Justice and Political Economy”, Ethics, Vol. 88, No. 2, pp. 178-184.
Mises, Ludwig von (1922), Socialism: An Economic and Sociological Analysis. Jena: Gustav Fischer Verlag (under the title: Die Gemeinwirtschaft: Untersuchungen über den Sozialismus).
Narveson, Jan (1980), “Law, Legislation and Liberty", Vol. II: "The Mirage of Social Justice" by Friedrich A. Hayek [Book Review]”, Philosophy of the Social Sciences, v. 10, Issue. 3, pp 325-328.
Rawls, John (1971), A Theory of Justice, Oxford: Oxford University Press.
Shklar, Judith (1990), The Faces of Injustice. New Haven: Yale University Pres
Tebble, Adam James (2009), “Hayek and social justice: a critique”, Critical Review of International Social and Political Philosophy, v. 12, No. 4, 581-604.
Williamson, Oliver E. (2000), “The new institutional economics: Taking stock, looking ahead”, Journal of Economic Literature, 38 (3): 595–613.