نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسنده

استادیار زبان‌شناسی، هیئت علمی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران

چکیده

جاحظ - زاده سدۀ دوم هجری – از بزرگترینِ اندیشمندان زمان خود است. او در حوزۀ ترجمه و معنا اندیشه­های ژرفی دارد که به­خوبی با اندیشه­هایِ هَم­سنگ آن در جهان امروز برابری می­کند. در این پژوهش، این اندیشه­ها با توجه به آنچه او در کتاب «الحیوان» گفته بررسی شده است. بدین منظور، پس از «مقدمه»، جاحظ و به طور خاص کتاب «الحیوان» او معرفی شده، سپس اندیشه­های او دربارۀ ترجمه و معنا تحلیل شده است. جاحظ، در کتاب مذکور، با استدلالی قوی و روشن، سختی کار ترجمه، توانمندی­هایی که باید در مترجم وجود داشته باشد و دشواریِ تا سرحدِ ناممکنی ترجمه شعر و متون دینی را تبیین کرده است. در «الحیوان»، جاحظ از جمله بر این باور است که مترجم باید به زبانی که از آن ترجمه می­کند و زبانی که به آن ترجمه می­کند، به­یک­اندازه چیره باشد و دانش مترجم در زمینۀ موضوعی که ترجمه می­کند نیز باید هَم­سنگ دانش نویسندۀ متن اصلی باشد. چنین دیدگاه­هایی، از نظر ظرافت و دقت علمی، چیزی کم از دیدگاه­های نظریه­پردازان و بِنامان امروز این حوزه ندارد. همچنین آنچه که جاحظ دربارۀ معنای متن گفته، گواهی است بر شناخت خوب و دقیقی که او از لایه­های پیدا و پنهان معنای «متن» داشته است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

An Analysis of Jahiz's Ideas About Translation and Meaning in His Book “Al-Hyavan”

نویسنده [English]

  • Reza Amini

Assistant Professor of Research Center for Cultural Heritage and Tourism, Tehran, Iran

چکیده [English]

Born in the second Hijri century, Jahiz is one of the most brilliant thinkers of his time who has had deep ideas about translation and meaning. It can be argued that these ideas are at the same level of importance of those of modern ideas. In this article, these ideas of Jahiz are investigated, based on what he has said in his book “Al-Hayavan”. Therefore, after "introduction", first Jahiz and particularly his book “Al-Hayavan” is introduced; then his ideas about translation and meaning are analyzed. In that book, he has explained the difficulties of translation, the capabilities translators need for translation, and the severely difficult task of translating religious texts. He also believes it is imperative for translator to have the same command of the languages from which and to which he translates. For Jahiz, the knowledge a translator needs to have about the subject matter of the text in his hand must be at the same level of the knowledge the writer of the text has about it. These ideas are at the same level of clarity and exactness to the ideas provided by modern thinkers and theorists. Moreover, whatever Jahiz has said about translation, clearly indicates he has had a clear and exact understanding of meaning and the known and hidden layers of the meaning of a text.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Jahiz
  • Meaning
  • Text
  • Translation
  • Religious Text
الجاحظ، ابی عثمان عمروبن بحر (1949). کتاب الحیوان، تحقیق و شرح عبدالسلام هارون، الجزء الاول، بیروت: دارالاحیاء التراث العربی.
امینی، رضا (1393). «انگیزه­ها و اهداف ترجمه در ایران: دیدگاهی تاریخی»، فصل­نامه علمی پژوهشی مطالعات ترجمه، سال دوازدهم، شماره 45، ص30-7.
بن ندیم، محمد بن اسحاق (1381)، الفهرست، ترجمۀ محمدرضا تجدد، تهران: انتشارات اساطیر و مرکز بین­المللی گفتگوی تمدن­ها.
ذکاوتی قراگوزلو، علی­رضا (1382). زندگی و آثار جاحظ، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
شفیعی کدکنی، محمدرضا (1381). «در ترجمه­ناپذیری شعر»، فصل­نامه هستی، سال سوم، شماره 11، پاییز 1381، ص18- 10.
اسماعیل، عناد غزوان، جلال خیاط، علی عباس علوان (1980). مختارات من آثار الجاحظ، عراق: دارالجاحظ للنشر.
فیرحی، داوود (1382). قدرت، دانش و مشروعیت در اسلام، تهران: نشر نی.
محبتی، مهدی (1383). «اهمیت جاحظ و دیدگاه­های او در نقد و ادب اسلامی­ - ایرانی»، دوفصل­نامه پژوهش زبان و ادبیات فارسی، دوره جدید، شماره سوم، پاییز و زمستان، ص 16- 1.
یوسف، می (1383). «جاحظ در پژوهش­های خاورشناسان»، ترجمه حسین علینقیان، آینه پژوهش، فروردین و اردیبهشت، شماره 85، ص44- 31.
 
Aarab, Ahmad, Philippe Provençal, and Mohamad Idaomar (2000), "Eco_Ethological Data According to Ğāḥiẓ through His Work Kitāb Al-Ḥaywān (The Book of Animals)", Arabica, 47(2), p. 278-286.
Jackson, Sherman (1984), “Al- Jahiz on Translation”, Journal of Comparative Poetics, No. 4, p. 99- 107.
Landers, Clifford E. (2001), Literary Translation: A Practical Guide, Clevedon: Multilingual Matters LTD.
Larson, Mildred L. (1984), Meaning-based Translation: A Guide to Cross-language Equivalence, Lanham: University Press of America.
Mimouni, Chokri (2011), “Traduction du texte religieux: créativité littéraire et persecution”, Ştiinţe socio-umane, an III, nr. 1, p. 177- 185.
Nida, Eugene A. & Charles R. Taber (1982), The Theory and Practice of Translation, Second Photomechanical Reprint, Netherlands, Leiden: E. J. Brill.
-------------------- (2001), Contexts in Translating, Amsterdam: John Benjamin's Publishing Company.