پژوهش‌نامه انتقادی متون و برنامه‌های علوم انسانی

چکیده در عصر حاضر سازمان‎ها از شالوده‎های اصلی اجتماع و مدیریت آن‎ها، مهم‎ترین عامل در حیات، رشد و بالندگی آن‎ها است. مدیران برای اینکه بتوانند سازمان‎ها را کارآمد مدیریت کنند از مجموعه‎ای از رویکردهای مدیریتی استفاده می‎کنند. عوامل زیادی بر این رویکرد‎ها تأثیرگذار است، در جوامع اسلامی نیز از جمله این عوامل تأثیرگذار ارزش‎های اسلامی هستند. به دنبال بررسی تأثیر ارزش‎های اسلامی، گیلیان فارستر کتابی به نام "بررسی اثر ارزش‎های اسلامی بر رویکردهای مدیریت" تدوین کرده است. بر همین اساس هدف این مقاله نیز نقد و تحلیلی عمیق بر این کتاب است. ازآنجایی‎که این کتاب در ایران ترجمه نشده است، نقد این کتاب می‎تواند راهی به‎سوی زدودن ابهام و روشن‎سازی حوزه تفکر نویسنده این کتاب باز نماید. بدین منظور با تکیه بر روش اسنادی در قدم اول کتاب ازنقطه‎نظر محتوایی و پس از آن از لحاظ ساختاری مورد بررسی قرار می‎گیرد. پس از بررسی‎های انجام گرفته، نقاط قابل‎توسعه کتاب، جهت هرچه غنی‎تر شدن آن و پیشرفت آن در چاپ‎های بعدی عنوان شده است.

چکیده مدیریت اسلامی علمی است که در جمهوری اسلامی ایران اجرایی‌شدن آن بیش‌تر موردانتظار است. محققان دینی ـ مدیریتی نیز در این حوزه تحقیقات بیش‌تری انجام داده‌اند. یکی از این محققان حجۀ‌الاسلام ولی‌الله نقی‌پورفر است که در دهۀ 1370 کتابی با عنوان اصول مدیریت اسلامی و الگوهای آن نوشت. این پژوهش به نقد و بررسی این کتاب ارزش‌مند می‌پردازد تا محاسن و کاستی‌های آن را موردبررسی قرار دهد. در این پژوهش بعد از معرفی نویسنده و خلاصه‌ای از کتاب به پیشینۀ تحقیقات انجام‌شده در حوزۀ مدیریت اسلامی پرداخته می‌شود تا با استفاده از تحقیقات پیشین نقد و بررسی دقیق این کتاب انجام گیرد. از نظر شکلی و ساختاری کتاب محاسنی دارد، مانند استفاده از مقدمات غنی برای آماده‌کردن خواننده برای مطالب اصلی و هم‌چنین نگارش سادۀ اصول پنج‌گانه. از معایب آن وجود ایرادهای نگارشی، علائم سجاوندی، نداشتن بخش فهرست اَعلام، و ... است. از منظر محتوایی نیز کتاب از روش استناد به آیات و روایات برای اثبات مطالب خود استفاده کرده و تنها به پنج اصل عدم تقدم بر خدا و رسول، آخرت‌گرایی، وحدت و هماهنگی، اِعمال مدیریت براساس اختیار نیروها، و اعمال مدیریت براساس بصیرت نیروها اکتفا کرده که به‌صورت مفصل به نقد این اصول پرداخته می‌شود.

چکیده در سال‌های اخیر به دلایل مختلف، ازجمله مطرح‌شدن مدیریت در غرب به‌عنوان یک دانش مستقل و ضرورت‌های اجتماعی جوامع اسلامی برای بهره‌گیری از مدیریت اسلامی در ادارۀ جامعه و سازمان‌ها، برخی از دانشمندان اسلامی کوشیده‌اند تا کتاب‌هایی را با محتوای مدیریت اسلامی با درنظرگرفتن پیش‌فرض‌های نظریه‌ای گوناگون تألیف کنند. یکی از کتاب‌های ارزش‌مند در این زمینه مدیریت اسلامی نوشتۀ افجه‌ای است. در این مقاله، ضمن بررسی اجمالی کتاب حاضر و با بیان نوع نگاه‌ها به مدیریت اسلامی و هم‌چنین نگاه‌های فرانظریه‌ای متفاوت به مدیریت اسلامی، به نقد شکلی، نظری، و محتوایی از طریق کاربرد تکنیک فراتئوری و استفاده از روش تحلیل محتوای اثر به این کتاب پرداخته شده و درپایان پیش‌نهاد شده که ضمن ویرایش فنی و ادبی کتاب، به غنای محتوایی آن توجه بیش‌تر شود و موضوع تکلیف‌گرایی در فصول مربوط به برنامه‌ریزی و نظارت و کنترل موردبحث قرار گیرد.

چکیده هدف این مقاله بررسی و نقد کتاب مدیریت اسلامی (مدل‌ها و موانع تحقق آن در جامعه و سازمان‌ها) است و ابتدا کتاب از جهت روش موردارزیابی و سپس از جنبۀ محتوا و ساختار موردتوجه قرار می‌گیرد. هم‌چنین، نقاط قابل‌توسعۀ کتاب جهت غنی‌ترشدن کتاب و باز‌کردن زمینه‌های دیگر تحقیق بیان می‌شود. روش ارزیابی و نقد این اثر استنادی ـ تحلیلی و مطابق با الگوی پیش‌نهادی شورای بررسی متون و کتب علوم انسانی در چهارچوب معرفی کلی، بررسی شکلی، و محتوایی اثر است. این اثر از عدم نظم منطقی و انسجام محتوایی، عدم دقت محتوایی، نقایص، و خطاهای محتوایی رنج می‌برد. کیفیت فنی اثر خوب است و قواعد عمومی نگارش رعایت شده است. باوجوداین، نقاط ضعف شکلی اثر عبارت‌اند از طرح سادۀ جلد کتاب،‌ صفحه‌آرایی ساده، عدم رعایت تناسب حجم فصل‌ها،‌ تفصیل بیش از حد پیوست کتاب، عدم جذابیت جدول‌ها، فقدان فهرست جدول‌ها، نمودارها، و شکل‌ها. به‌طور کلی تحلیل محتوای کتاب‌های دانشگاهی می‌تواند نقاط قوت و ضعف احتمالی آن‌ها را، برای اصلاح و تغییر احتمالی محتوا و شکل متناسب با اهداف تعیین‌شده و اصول علمی، در اختیار برنامه‌ریزان و مؤلفان کتاب‌های دانشگاهی قرار دهد.