نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسنده

دانشیار جامعه‌شناسی، عضو هیأت علمی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

10.30465/crtls.2022.25904.2305

چکیده

کتاب «قومیت و قوم‌گرایی: افسانه و واقعیت»، پژوهشی دربارۀ منازعات گروه‌های قومی در ایران پس از جنگ جهانی اول تا دهه‌های پایانی سدۀ 14 خورشیدی است. از نظر نویسنده، قومیت و گروه‌های قومی مقوله‌های مدرنی هستند و سابقه‌ای در تاریخ ایران ندارند. سه عامل دولت تمرکزگرا و اقتدارطلب، منفعت‌طلبیِ نخبگان و نیروهای بین‌الملل در ظهور این منازعات و شکل گیری قومیت نقش داشتند. کتاب به گونه‌ای زمینه‌مند قومیت و قوم‌گرایی را در بطن مناسبات سیاسی و اجتماعی داخلی و خارجی بررسی می‌کند؛ هم‌چنین برساختی بودن ناسیونالیسم قومی را بر اساس داده‌های تاریخیِ فراوانْ مستدل می‌سازد. نویسنده در راستای مباحث کتاب، دولت فراگیر، برجسته‌کردن اشتراکات فرهنگی و سیاست تنش‌زدایی را استراتژی‌های مناسبی برای مواجهه با وضعیت چندفرهنگی ایران معرفی می‌کند. انتقاداتی به این اثر وارد است که می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: کتاب از رویکردهای گوناگونی بدون تلفیق آنها بهره برده است و انسجام پارادایمی ندارد؛ به مانند اثبات‌گرایان دنبال معیاری برای تعیین حدود و ثغور قومیت است اما چنین معیاری وجود ندارد؛ غالب استدلال‌‌های کتاب در راستای برساختی بودن قومیت، به هویت ملّی نیز اطلاق‌پذیر است اما نویسنده در این باره سکوت می‌کند و به نوعی ذات‌گراییِ ملّی فرو می‌غلطد؛ نقش سیاست‌های اقتصادی و برنامه‌های توسعه در منازعات قومی را کمرنگ جلوه می‌دهد؛ سرانجام، از تاثیر تغییرات اجتماعی مدرن و حضور اجتناب‌ناپذیر «دیگری» در شکل‌گیری قومیت غفلت می‌ورزد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

A Critique on the Book “Ethnicity and Ethnocentrism in Iran: Myth and Reality”

نویسنده [English]

  • Siavash Gholipour

Associate Professor of Sociology, Razi University, Kermanshah, Iran

چکیده [English]

The book "Ethnicity and Ethnocentrism: Myth and Reality" is a narrative about the conflicts of ethnic groups in Iran after the First World War until the last decades of the 14th century. According to the author, ethnicity and ethnic groups are modern categories and have no history in Iran. The three factors of the centralist and authoritarian state, the utilitarianism of the elites and the international forces played a role in the emergence of these conflicts and the formation of ethnicity. The book examines ethnicity and ethnocentrism in the context of internal and external political and social relations; It also shows the constructiveness of ethnic nationalism based on abundant historical data. In line with the book''s themes, the author introduces inclusive government, highlighting cultural commonalities, and de-escalation policies as appropriate strategies for dealing with Iran''s multicultural situation. There are criticisms of this work that can be mentioned as follows: the book has used different approaches without combining them and lacks paradigm coherence; Like positivists, it seeks a criterion for determining the boundaries of ethnicity, but there is no such criterion; All the arguments of the book in the direction of the construction of ethnicity are also applicable to national identity, but the author is silent about this and falls into a kind of national essentialism; It downplays the role of economic policies and development plans in ethnic conflicts; Finally, it neglects the impact of modern social change and the inevitable presence of the "other" in the formation of ethnicity.

کلیدواژه‌ها [English]

  • ethnicity
  • elites
  • Nationalism
  • State
  • other
احمدی، حمید (1397)، قومیت و قوم‌گرایی در ایران، تهران: نی.
امان‌الهی بهاروند، سکندر (1393)، «قوم لر: پژوهشی دربارۀ پیوستگی قومی و پراکندگی جغرافیایی لرها در ایران»، تهران: آگاه.
اوزکریملی، اموت (1383)، نظریه‌های ناسیونالیسم، ترجمۀ محمدعلی قاسمی، تهران، موسسه مطالعات ملی.
آبراهامیان، یرواند (1393)، ایران بین دو انقلاب، ترجمۀ مجتبی گل‌محمدی و محمدابراهیم فتاحی، تهران: نی.
برنشتاین، ریچارد (1378)، «علم و عقلانیت و فاقد قدر مشترک بودن»، ترجمۀ یوسف اباذری، ارغنون، شماره15، 87-39.
بیات، کاوه (1375)، عملیات لرستان، تهران: شیرازه.
توسلی، غلامعباس؛ قلی‌پور، سیاوش (1386)، «جهانی شدن و هویت فرهنگی قوم لک»، مجلۀ جامعه‌شناسی ایران، سال8، شماره3 ، 104-81.
چالمرز، آلن (1387)، چیستی علم، ترجمۀ سعید زیباکلام، تهران: سمت.
حبیبی، سیدمحسن (1397)، از شار تا شهر، تهران: دانشگاه تهران.
دیولافوا، ژان (1371)، ایران، کلده و شوش، ترجمۀ علی‌محمد فره‌وشی، تهران: دانشگاه تهران.
راولینسون، هنری (1362)، سفرنامه راولینسون؛ گذر از زهاب به خوزستان، ترجمۀ سکندر امان‌الهی، تهران: آگاه.
سروستانی، رحمت‌اله؛ قلی‌پور، سیاوش (1388)، «حاشیه‌ای بودن و شکل‌گیری هویت اجتماعی قوم لک»، جامعه‌شناسی مسائل اجتماعی ایران، شماره2، 34-19.
سلطانی، محمد علی (1381)، جغرافیای تاریخی و  تاریخ مفصل کرمانشاهان: ایلات و طوایف کرمانشاهان، تهران: سها.
قانعی‌راد، محمدامین (1383)، «گفت‌و‌گوهای پیش‌الگویی در جامعه‌شناسی ایران»، مجله جامعه‌شناسی ایران، دوره5، شماره1، 39-5.
قانعی‌راد، محمدامین و قلی‌پور، سیاوش (1388)، «شناخت و علایق انسانی در جامعه‌شناسی ایران؛ مطالعه موردی: مجله انجمن جامعه‌شناسی 1385-1381»، در مجله جامعه‌شناسی ایران، دوره10، شماره2، 31-3.
کرونین، استفانی (1399)، رضاشاه و شکل‌گیری ایران نوین، ترجمۀ مرتضی ثاقب‌فر، تهران: جامی.
کوهن، تامس (1389)، ساختار انقلاب‌های علمی، ترجمۀ سعید زیباکلام، تهران: سمت.
کاستلز، ایمانوئل (1380)، عصراطلاعات: اقتصاد، جامعه و فرهنگ، قدرت و هویت، ترجمۀ احمد علیقلیان افشین خاکباز حسن چاووشیان، ویراستار ارشد، علی پایا، تهران: طرح نو.
کوش، دنی (1381)، مفهوم فرهنگ در علوم اجتماعی، ترجمۀ فریدون وحیدا، تهران: سروش.
گلستانه، محمدامین (1356)، مجمل‌التواریخ، به کوشش مدرس رضوی، تهران: دانشگاه تهران.
گل‌محمدی، احمد (1381)، جهانی شدن، فرهنگ، هویت ، تهران، نشر نی.
گیدنز، آنتونی (1377)، پیامدهای مدرنیت، ترجمۀ محسن ثلاثی، تهران: نشر مرکز.
لمپتون، آن (1362)، «تاریخ ایلات ایران»، ترجمۀ علی تبریزی، در ایلات و عشایر (مجموعه مقالات)، تهران: آگاه.
مشهدی‌زاده دهاقانی (1390)، تحلیلی از ویژگی‌های برنامه‌ریزی شهری در ایران، تهران: دانشگاه علم و صنعت.
مقصودی، مجتبی (1381)، تحولات قومی در ایران: علل و زمینه‌ها، تهران: تمدن ایرانی.
مولکی، مایکل (1389)، علم و جامعه‌شناسی معرفت، ترجمۀ حسین کچویان، تهران: نی.
هابزباوم، ای، جی (1382)، ملت و ملی‌گرائی پس از 1870، ترجمۀ جمشید احمدپور، تهران: نیکا.
هال، استوارت (1396)، «چیستیِ هویت‌هایِ فرهنگی»، مترجمان سیاوش‌قلی‌پور و علیرضا مرادی، در پروبلماتیک مطالعات فرهنگی، تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
هال، استوارت (الف 1383)، «بومی و جهانی: جهانی شدن و قومیت»، ترجمۀ بهزاد برکت فصلنامه ارغنون، شماره 24، تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
هال، استوارت (ب 1383)، «هویتهای قدیم و جدید، قومیت‌های قدیم و جدید»، ترجمۀ شهریار وقفی‌پور، فصلنامه ارغنون، شماره 24، تهران:  موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
 
Bhabha, H. (ed.), 1990, Narrating the Nation, London, Routledge.
Gilroy, Paul, 1992, “Cultural studies and ethnic absolutism” in Lawrence Grossberg et al., (eds), Cultural Studies, New York and London: Routledge (187ـ197).
Hall, S. (1989), Ethnicity: Identity and Difference. This is an edited version of a speech delivered at Hampshire Collage, Amherst, Massachusetts. In the spring of 1989
Hall, S. (1990), “Cultural Identity and Diaspora”. In J, Rutherford (ed), Identity, Community Culture, London: Lawrence & Wishart.
Hall, S. (1996),”The Question of Cultural Identity” in S, Hall. D, Held and T, Mc, Grow. (eds), Modernity and its Futures, Cambridg: Polity.
Hall, S. (2005),”New Ethnicities” in D, Morley and Kuan-Hring Chen (ed), Stuart Hall: Critical Dialougues in Cultural Studies, london: Routlage.
Hall, Stuart, 1990, ''Cultural identity and diaspora'', in J. Rutherford (ed), Identity:
Hall, Stuart, 1991, “The local and the global: globalization and ethnicity” in A. King (ed.), Culture. Globalization and the World ـ System, London: Macmillan (19ـ39).
Hobsbawm, E and Ranger, T (1983), The Invention of Tradition, Cambridge, Cambridge University Press.
Sheil, L. M (1856), Glimpses of Life and Manners in Persia, London.