نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان

1 دکترای قرآن و علوم، گرایش مدیریت، استادیار جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران

2 دکترای علوم قرآن و حدیث، عضو هیات علمی، دانشگاه علوم و معارف قران کریم، قم، ایران

10.30465/crtls.2022.39938.2510

چکیده

معرفت­شناسی ترازو و معیار سنجش است. در دانش مدیریت عیار پدیده­های سازمانی با علم سنجش و جایگاه خود علم نیز با معرفت­شناسی(اپیستمولوژی) سنجیده می­شود. معرفت شناسی به عنوان محور تحلیل بسیاری فرآیندهای مدیریتی است که بدون شناخت صحیح آن، شاید سازمان ها با چالش جدی در مواجهه ی با افراد در سازمان مواجه شود. بررسی و نقد معرفت­شناسی نظریه داگلاس مک گریگور است که از چهار مؤلفه به نام­های ماهیت، موضوع، ابزار، منبع و اعتبار شکل یافته است. روش: نقد معرفت­شناسی نظریه یادشده با کاربست روش کیفی تفسیر موضوعی برون قرآنی استنطاقی صورت گرفته است. یافته­های پژوهش نشان می­دهد که قرآن تنها اتکاء به عقل و یافته‌های بشری را برای شناخت کافی ندانسته و تجربه، حس و استقرا را گام­های مقدِمی برای شناخت کامل و مطمئن که متکی بر ایمان قلبی، برهان­های عقلی و نقلی(قرآن و سنت) که دارای ماهیت واقع­نمایانه با دو نگاه عمودی( با خالق) و افقی (رفتارهای جوارحی و جوانحی مخلوق و تمام هستی) می­داند. از نگاه قرآن ابزارهای شناخت تنها استقرایی نظیر مشاهده و آزمایش مبتنی بر رفتارهای انسان نیست؛ بلکه منابع آن دارای گستره­ی فراوانی هم‌چون وحی، عقل، قلب، حس و تمام هستی است که دارای اعتبار نامحدود و نسبت به مکتب مذکور دارای دیدگاه متفاوت است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Epistemological Review and Critique of McGregor's Theory of Organizational Human Theory from the Perspective of the Holy Quran

نویسندگان [English]

  • Abdul Momen Hakimi 1
  • Ali Asghar Shoaei 2

1 Doctor of Quran and Management Sciences, Assistant Professor of Al-Mustafa International Society, Qom, Iran

2 Doctor of Quranic and Hadith Sciences, Faculty member of Holy Quran University of Sciences and Education, Qom, Iran

چکیده [English]

Epistemology is a scale and measurement criterion. In the knowledge of quality management, organizational phenomena are measured by science and the position of science itself is measured by epistemology. Epistemology is the center of analysis of many management processes that without proper knowledge, organizations may face serious challenges in dealing with people in the organization. The epistemological critique of the mentioned theory has been done by applying the qualitative method of interrogative thematic interpretation of the Qur'an. The epistemological critique of the mentioned theory has been done by applying the qualitative method of interrogative thematic interpretation of the Qur'an. The research findings show that the Qur'an does not consider reliance on reason and human findings alone to be sufficient for cognition and experience, sense and induction as preliminary steps for complete and reliable cognition based on heart faith, rational and narrative arguments. (Quran and Sunnah) which has a realistic nature with two vertical (with the Creator) and horizontal views (Jawarahi and Javanhi behaviors of the creature and the whole universe). According to the Qur'an, cognitive tools are not only inductive, such as observation and experimentation based on human behavior; but also, its sources have a wide range such as revelation, intellect, heart, sense and the whole universe, which has unlimited validity and has a different view of the mentioned school.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Holy Quran
  • McGregor Theory
  • School of Human Relations Management
  • Epistemology
  • Source and Credibility
قرآن کریم
ابن بابویه، محمد بن على،  (بی­تا)، اسرار توحید، ترجمه التوحید للصدوق، قم: بی­نا.
اسکات، ریچارد، (1392)، سازمان­ها سیستم­های عقلایی، طبیعی و باز، ترجمه حسن میرزایی اهرنجانی، تهران: سمت.
الوانی، سید مهدی، (1368)، «نقدی بر منطق عقلی جدید و آثار آن بر نظریه‌های سازمانی»، مجله دانش مدیریت، ش 6 و7.
الوانی، مهدی، مدیریت عمومی، 1398، تهران: نشر نی.
امیر کبیری، علیرضا، (1394)، رویکردهای سازمان ومدیریت و رفتار سازمانی، تهران: نگاه دانش.
الوانی، سید مهدی(1388)، مدیریت عمومی،  تهران: نی.
اوریت، نیکلاس، فیشر، الک، (1390)، نگاهی انتقادی به معرفت شناسی جدید، ترجمه حسن عبدی، قم: مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی(ره).
ایزدی، مهدی و اخوان مقدم، زهره، (1392)، «ضرورت، ماهیت و روش استنطاق از منظر روایات اهل‌بیت علیه‌السلام» دو فصلنامه علمی پژوهشی مطالعات قرآن و حدیث، سال ششم، شماره دوم، پیاپی 12، از صفحه 103 تا 126.
ایران نژاد، پاریزی، مهدی، ساسان­گهر، پرویز، (1390)، سازمان و مدیریت از تئوری تا عمل، تهران: مؤسسه عالی آموزش بانکداری ایران، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران.
بوریل، گیبسون، مورگان، گارت، (1383)، نظریه­های کلان جامعه شناختی و تجزیه و تحلیل سازمان، ترجمه محمد تقی نوروزی، قم: سمت.
بهجت پور، عبدالکریم، (1392)، تفسیر تنزیلى (به ترتیب نزول) مبانى اصول قواعد و فواید، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامى.
جوادی آملی، عبدالله، (1382)،  وحی و نبوت در قرآن، قم: اسراء.
جوادی آملی، عبدالله، (1383)، توحید در قرآن، قم: اسراء.
جوادی آملی، عبدالله، (1384)،  معرفت شناسی در قرآن، قم: اسراء.
جوادی آملی، عبدالله، (1384)، معرفت شناسی در قرآن، قم: اسراء.
جوادی آملی، عبدالله، (1386)، قرآن در کلام علی (ع)، قم: انتشارات اسلامی.
جوادی آملی، عبدالله، (1388)، شکوفایی عقل در پرتو نهضت حسینی، قم: اسراء.
جوادی آملی، عبدالله، (1389)، تفسیر تسنیم، ج24، قم: اسراء.
جوادی آملی، عبدالله، (1391)، جامعه در قرآن، قم: اسراء.
جوادی آملی، عبدالله، (1397)،  قرآن در قرآن، قم: اسراء.
جوادی آملی، عبدالله، (1399)، صورت و سیرت انسان در قرآن، قم: اسراء.
جوادی آملی، عبدالله، (1381)، دین شناسی، قم: إسراء.
جوادی آملی، عبدالله، (1383)، سرچشمه اندیشه، قم: إسراء.
جوادی آملی، عبدالله، (1389)، زن در آینه جلال و جمال، قم: اسراء.
جوادی آملی، عبدالله، (1390)، منزلت عقل در هندسه معرفت دینى، قم: اسراء.
جوهچ، مارى، (1389) تئورى سازمان؛ مدرن، نمادین- تفسیرى و پست مدرن، ترجمه حسن دانایى‏فرد، تهران: مؤسسه مهربان کتاب نشر.
حسنی، سید حمید رضا، و علی پور، مهدی، (1385)، جایگاه­شناسی علم اصول، قم: انتشارات مرکز مدیریت حوزه علمیه قم.
خسرو پناه، عبدالحسین و همکاران، (1393)، در جستجوی علوم انسانی اسلامی، قم: نشر معارف.
رابینز، استیفن پی، (1387)، تئوری سازمان، ساختار، طراحی و کاربردها، ترجمه مهدی الوانی و حسن دانایی فرد، تهران: انتشارات صفار.
رضائیان، علی، (1376)، تجزیه و تحلیل و طراحی سیستم، تهران: سمت.
رضائیان، علی، (1392)، مبانی سازمان و مدیریت، تهران: سمت.
رضائیان، علی(1399)، مدیریت رفتار سازمانی، هیجدهم، تهران: سمت.
شاکر، محمد کاظم، (1389)، مبانی و روش های تفسیری، قم: نشر مصطفی.
جی ام .شفریتز و جی .استیون اوت(1378)، تئوری های سازمان، ترجمه پارسائیان، علی، تهران: ترمه.
صادق پور، ابوالفضل، (1385)،  اصول و مبانی سازمان ومدیریت، تهران: مؤسسه فرهنگ واندیشه.
ضیائی فر، سعید، (1385)، پیش درآمدی بر مکتب­شناسی فقهی، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
علی پور، مهدی، (1389)، پارادایم اجتهادی دانش دینی، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
علیزاده، عبدالرضا، اژدری زاده، حسین، کافی، مجید، (1383)، جامعه‌شناسی معرفت: جستاری در تبیین رابطه «ساخت و کنش اجتماعی» و «معرفت‌های بشری»، قم: پژوهشکده حوزه و دانشگاه.
فرهنگی، علی اکبر، شاه میرزایی، وحیدف حسین زاده(1395)، علی، نظریه­پردازان و مشاهیر مدیریت، چهارم، تهران: مؤسسه کتاب مهربان نشر.
قاسمی، بهروز، (1390)،  مدیریت رفتار سازمانی، تهران: سپاهان.
قلی پور، رحمت الله،  (1381)، «شناخت شناسی سازمانی»، قم، مجله مجتمع آموزش عالی قم، س چهارم، ش سیزدهم.
کاسلو، ای، پلنتیگا، آلوین،، پالک، جان، (1383)، مفاهیم بنیادین در معرفت­شناسی، ترجمه محمدحسین زاده، تهران: زلال کوثر.
گائینی، ابوالفضل، (1390)، درسنامه مبانی معرفت شناسی تئوری­های سازمان ومدیریت، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
گریزری، پال، (1389)، نقدی بر دانش مدیریت (پژوهش مدیریتی و دانش مدیریت)، ترجمه، محمد صائبی، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
لرر، کیث، (1396)، نظریه معرفت، ترجمه، مهدی عبداللهی، تهران: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
مارتین، رابرت، (1395)، معرفت­شناسی در باب شک، شناخت و آگاهی، ترجمه رحیم کوشش، تهران: سبزان.
مصباح یزدی، محمد تقی، (1383)، راهنماشناسى، قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى.
مصباح یزدی، محمد تقی، (1384)، معارف قرآن(ج 3-1) خداشناسی، کیهان شناسی، انسان‌شناسی، قم: مرکز انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
مصباح یزدی، محمد تقی، (1376)، اخلاق در قرآن، قم: مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى.
مطهری، مرتضی، (1378)، مجموعه آثار، تهران: صدرا.
معلمی، حسن، (1380)، نگاهی به معرفت­شناسی در فلسفه غرب،  قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
مکارم شیرازی، ناصر، (1374)، تفسیر نمونه، ج2 و3، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
موزر، پل، (1385)، در آمدی موضوعی بر معرفت شناسی معاصر، ترجمه رحمت الله رضایی، قم: مرکز انتشارات مؤسسآموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
مؤدب، سید رضا، (1367)، روش­های تفسیر قرآن، قم: دانشگاه قم.
میرزایی اهرنجانی، حسن، (1386)، زمینه­های روش شناختی تئوری سازمان، تهران: سمت.
میرصادقی، میمنت،  (138)، واژه نامه هنر شاعری: فرهنگ تفصیلی اصلاحات فن شعر و سبک‌ها و مکتب­های آن، تهران: نشر کتاب مهناز.
میرکمالی، سید محمد، (1392)، فلسفه مدیریت، چاپ اول، تهران: یسطرون.
میچل، ترنس آر، (1389)، مردم در سازمان­ها، ترجمه، حسین شُکر کُن، تهران: رشد.
میرزایی اهرنجانی، حسن، سرلک، محمدعلی، (1384)، « نگاهی به معرفت شانسی سازمانی: سیر تحول، مکاتب و کاربردهای مدیریتی»، مجله پیک نور، شماره 11.
نوریس، کریستوفر، (1389)، شناخت شناسی مفاهیم کلیدی در فلسفه، ترجمه ناصرالدین علی نقویان، تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
نیکواقبال، علی اکبر ، (1387)، « نظریه اقتضا: تأثیر متغیرهای نوعی موقعیت در ساختار سازمانی» ش 45 و 46.
هاشمی رفسنجانی، اکبر و جمعی از محققان، (1387)،  تفسیر راهنما، ج7، قم: بوستان کتاب.
منابع عربی:
ابن عاشور، محمد بن طاهر، (بی­تا)، التحریر و التنویر، ج2 و 27، بیروت: مؤسسة التاریخ.
ابن فارس ابو الحسین، احمد،  (1404)، معجم مقائیس اللغة، ج5، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم.
ابن منظور، محمد بن مکرم، (1416)، لسان العرب، ج1، بیروت: دار صادر.
اصفهانى، حسین بن محمد راغب، (1412)، مفردات ألفاظ القرآن، بیروت: دار القلم.
بلاغی نجفی، محمد جواد، (1420)، آلاء الرحمن فی تفسیر القرآن، ج1، قم: بنیاد بعثت.
بیضاوی، عبدالله بن عمر، (1418)، انوار التنزیل و اسرار التأویل،  ج3، 5 و 18، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
جوهرى، اسماعیل بن حماد، (1410)، الصحاح - تاج اللغة و صحاح العربیة، ج1، بیروت: دارالعلم للملایین.
زمخشری، محمود، (1407)، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، ج3، بیروت: دارالکتب العربی.
سید بن قطب، بن ابراهیم شاذلی، (1412)، فی ظلال القرآن، ج4 و 5، بیروت: دارالشروق.
صاحب بن عباد، کافى الکفاة، اسماعیل بن عباد(1414)، المحیط فی اللغة، اول، بیروت: عالم الکتاب.
صادق تهرانی، محمد، (1365)، الفرقان فی تفسیرالقرآن بالقرآن، قم: انتشارات فرهنگ اسلامی.
صدر، سید محمد باقر، (بی­تا)، مقدمات فی التفسیر الموضوعی للقرآن، بیروت: دارالتوحید الاسلام.
صدر، محمد باقر، (1424)، المدرسة القرآنیة، بی­جا: مؤسسه دارالکتاب الاسلامی.
طباطبایى، سید محمد حسین، (1417)، المیزان فى تفسیر القرآن، ج ج1، 3، 9، 14، 18، قم: دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ى مدرسین.
طبرسی، فضل بن حسن، (1372)، مجمع البیان فی تفسیرالقرآن، تهران: ناصر خسرو.
طبرى ابو جعفر محمد بن جریر، (1412)، جامع البیان فى تفسیر القرآن، ج3 و 12، بیروت: ‏دار المعرفه.
طریحى، فخر الدین، (1416)، مجمع البحرین، ج5، تهران: کتابفروشى مرتضوى.
طوسی، محمد بن حسن،  (بی­تا)، التبیان فی تفسیرالقرآن، ج2و 5، 6 و 9، بیروت: دارالتراث العربی.
فخررازى، محمد بن عمر، (1420)، مفاتیح الغیب، ج13، 18، 26، 27،، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
فضل الله سید محمد حسین، (1419)، تفسیر من وحى القرآن،  ج3، 10 و 12، بیروت: دار الملاک للطباعة و النشر.
فیومی، احمد بن محمد، (1414)،  المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، ج2، قم: مؤسسه دارالهجره.
قمى مشهدى، محمد بن محمدرضا، (1368)، تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب‏، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت ارشاد اسلامی.
کلینى، محمد بن یعقوب، (1407)، الکافی(ط- الإسلامیۀ)، تهران: دار الکتب الإسلامیۀ.
مصطفوى، حسن، (1430)، التحقیق فى کلمات القرآن الکریم، ج12، بیروت: دار الکتب العلمیة.
واسطى زبیدى حنفى، محب الدین سید محمد مرتضى، (1414)، تاج العروس من جواهر القاموس، بیروت: دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع.
 
Colin McGinn, )1984( The Concept of Knowledge Midwest Studies in philosophy, 9.
Dessler Gary "Organization Theory”, Prentice-Hall, Inc, 2nd ed, 1986.
McGregor, Douglas. The Human Side of Enterprise. New York: McGraw- Hill, 196